Πρόταση της Επιτροπής για τη Frontex: 30.000 στελέχη, απελάσεις εκτός ΕΕ και παρακολούθηση social media

Στο πλαίσιο ευρείας μεταρρύθμισης που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Frontex, ο οργανισμός της ΕΕ για τη διαχείριση των συνόρων και την ακτοφυλακή, οδεύει προς πρωτοφανείς εξουσίες. Θα καλύπτουν απελάσεις παράτυπων μεταναστών, παρακολούθηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και αντιμετώπιση μαζικών αφίξεων στα σύνορα της Ένωσης.

Η μεταρρύθμιση θα μεγάλωνε αισθητά την εντολή του οργανισμού, θα τριπλασίαζε το προσωπικό του και θα του έδινε πολύ ευρύτερο ρόλο στις απελάσεις έξω από το έδαφος της ΕΕ.

Οι Βρυξέλλες υποστηρίζουν πως οι αλλαγές χρειάζονται απέναντι στις νέες μεταναστευτικές προκλήσεις, ανάμεσά τους και τις «ενορχηστρωμένες» διελεύσεις συνόρων. Ως τέτοια περίπτωση αναφέρουν τη μαζική άφιξη περίπου 80.000 ανθρώπων στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα τον Ιούλιο.

Οι προτάσεις συναντούν ήδη αντιδράσεις. Επικριτές προειδοποιούν ότι οι διευρυμένες εξουσίες και ο προϋπολογισμός της Frontex μπορεί να φέρουν νέες παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων και παρεμβατική επιτήρηση.

Για να προχωρήσει, η μεταρρύθμιση πρέπει ακόμη να εγκριθεί από τα κράτη μέλη της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Η έμφαση περνά στις απελάσεις

Από τις κεντρικές αλλαγές είναι η στροφή της Frontex. Η έμφαση φεύγει από τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και πηγαίνει στις απελάσεις παράτυπων μεταναστών.

Ο οργανισμός θα αναδειχθεί στον «κεντρικό φορέα της ΕΕ για τις επιστροφές» και θα προσφέρει «υποστήριξη από την αρχή έως το τέλος», όπως δήλωσε ο Ευρωπαίος επίτροπος Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ.

Η ευθύνη για την επιστροφή των παράτυπων μεταναστών στις χώρες καταγωγής τους μένει στα κράτη μέλη της ΕΕ. Ο οργανισμός θα συνδράμει, εντοπίζοντας όσους πρόκειται να επιστραφούν, οργανώνοντας πτήσεις επιστροφής και στηρίζοντας την επανένταξη, μέσω νέου Κέντρου Συντονισμού Επιστροφών.

Η Frontex θα μπορεί, επιπλέον, να δρα ανάμεσα σε χώρες εκτός ΕΕ. Η μεταβολή είναι σημαντική, αφού τα στελέχη της θα συμβάλλουν στην απέλαση μεταναστών προτού εκείνοι φτάσουν στην Ευρώπη.

Θα μετέχουν και σε διαδικασίες απομάκρυνσης από «κόμβους επιστροφών» προς τις χώρες καταγωγής. Νόμος που εγκρίθηκε πρόσφατα επιτρέπει να στήνονται τέτοιοι κόμβοι εκτός της ΕΕ.

Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών εκτιμούν ότι το σύστημα θα στερείται διαφάνειας και ότι ο έλεγχός του θα είναι δύσκολος.

Ο Iftach Cohen, συνδιευθυντής της ΜΚΟ «Front-LEX», δήλωσε στο Euronews: «Η Επιτροπή θέλει να μετατρέψει τη Frontex σε έναν οργανισμό απελάσεων που θα δραστηριοποιείται πολύ πέρα από τα ευρωπαϊκά σύνορα, όπου θα είναι δυσκολότερο να αποκαλυφθούν τυχόν καταχρήσεις».

Κάθε συνεργασία με τρίτη χώρα θα απαιτεί ειδική συμφωνία με τη χώρα αυτή. Τη διαπραγμάτευση θα αναλάβει η Κομισιόν και την τελική έγκριση τα κράτη μέλη της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Η Ιταλίδα ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών Σεσίλια Στράντα δήλωσε στο Euronews: «Είναι ντροπή και καθιστά τη Frontex όλο και πιο όμοια με την υπηρεσία ICE του Ντόναλντ Τραμπ». Αναφερόταν στην αμφιλεγόμενη αμερικανική υπηρεσία που είναι αρμόδια για τη σύλληψη και την απέλαση παράτυπων μεταναστών.

Τα νέα καθήκοντα της Frontex θα στηρίζονται και σε ξεχωριστό κανονισμό για την «ψηφιοποίηση» των επιστροφών. Ο κανονισμός στοχεύει σε απλούστερες και ταχύτερες διοικητικές διαδικασίες, μέσω ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. Η ρύθμιση προκαλεί αντιδράσεις. Οργανώσεις όπως το Statewatch έχουν προειδοποιήσει για τους κινδύνους της υπερβολικής συλλογής δεδομένων.

Αρμοδιότητες επιτήρησης των social media

Στη Frontex θα ανατεθεί, ακόμη, να παρακολουθεί τα social media, ώστε να εντοπίζει διαφημίσεις που σχετίζονται με τη διακίνηση μεταναστών και να προβλέπει μαζικές αφίξεις στα σύνορα της ΕΕ.

Αξιωματούχος της ΕΕ παραδέχθηκε ότι η πρόταση αποτελεί, εν μέρει, απάντηση στην κρίση του Ιουλίου στη Θέουτα. Τότε περίπου 80.000 άτομα πέρασαν από το Μαρόκο προς τον ισπανικό θύλακα στη Βόρεια Αφρική.

Ο αξιωματούχος εξήγησε: «Υπήρχε έντονη διακίνηση μηνυμάτων [στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης] πριν από τα γεγονότα, καθώς και πολλή παραπληροφόρηση. Εάν διαθέτουμε τη δυνατότητα να παρακολουθούμε τέτοιες εξελίξεις σε πραγματικό χρόνο, ήδη από τα αρχικά τους στάδια, τότε καθίσταται δυνατός ο σχεδιασμός κατάλληλων αντιδράσεων».

Θα συσταθεί νέα εσωτερική δομή, το «Κέντρο Διαδικτυακής Παρακολούθησης και Αντίδρασης» (Online Monitoring and Response Centre). Ταυτόχρονα, η Frontex θα μπορεί να εντοπίζει παράνομο περιεχόμενο, να το επισημαίνει στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και να ζητά από τις αρμόδιες αρχές να το αφαιρέσουν.

Η κρίση για το αν ένα περιεχόμενο είναι νόμιμο μένει, ωστόσο, στις εθνικές αρχές. Η Frontex θα αιτηθεί το καθεστώς του «αξιόπιστου καταγγέλλοντος» (trusted flagger), το οποίο εγκρίνουν οι εθνικές αρχές. Αν το λάβει, οι αναφορές της θα εξετάζονται κατά προτεραιότητα και, όπου κριθεί σκόπιμο, το περιεχόμενο θα αφαιρείται.

Επικριτές προειδοποιούν ότι οι νέες εξουσίες μπορεί να ισοδυναμούν με παρεμβατική διαδικτυακή παρακολούθηση και να απειλήσουν την ιδιωτικότητα και την ελευθερία της έκφρασης.

Ανησυχία εξέφρασαν ακόμη και ευρωβουλευτές της ακροδεξιάς, που κατά παράδοση στηρίζουν αυστηρότερους ελέγχους στα σύνορα και ευρύτερες εξουσίες για τη Frontex.

Σύσταση δύναμης ταχείας αντίδρασης

Η μεταρρύθμιση περιλαμβάνει και τη δημιουργία Δύναμης Ταχείας Αντίδρασης. Και αυτό το μέτρο εμπνέεται από την κρίση στη Θέουτα.

Η εξειδικευμένη μονάδα θα μπορεί να στέλνεται αμέσως στα εξωτερικά σύνορα κράτους μέλους της ΕΕ σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Έτσι η Frontex θα αντιδρά ταχύτερα σε ξαφνικές αυξήσεις των αφίξεων.

Την ανάπτυξη μπορεί να αποφασίσει ο εκτελεστικός διευθυντής της Frontex, μόνο όμως μετά από αίτημα του κράτους μέλους που αφορά η επιχείρηση. Η μεταρρύθμιση δεν αλλάζει το ισχύον καθεστώς: τα στελέχη της Frontex εξακολουθούν να υπάγονται στις εθνικές αρχές.

Προσωπικό, χρηματοδότηση και εξοπλισμός

Η διευρυμένη εντολή θα συνοδεύεται από μεγάλη αύξηση σε προσωπικό, χρηματοδότηση και εξοπλισμό.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει τριπλασιασμό του δυναμικού της Frontex, από 10.000 στελέχη σήμερα σε 30.000 έως το 2041.

Το μόνιμο σώμα, που έχει την ευθύνη της περιπολίας των συνόρων, θα διπλασιαστεί από 3.000 σε 6.000 στελέχη. Προστίθενται 7.000 ακόμη, αποσπασμένα από τις εθνικές αστυνομικές δυνάμεις των κρατών μελών της ΕΕ.

Τον αριθμό συμπληρώνει νέα «ευρωπαϊκή εφεδρεία για τα σύνορα και τις επιστροφές», με 17.000 στελέχη. Θα παραμένουν στις χώρες καταγωγής τους και θα αναπτύσσονται μόνο όταν υπάρξει ανάγκη.

Αξιωματούχος της ΕΕ ανέφερε: «Τα στελέχη της εφεδρείας θα εκπαιδεύονται σύμφωνα με τα πρότυπα της Frontex και θα είναι διαθέσιμα για ταχεία ανάπτυξη. Ωστόσο, εξακολουθούν να αποτελούν μέρος των εθνικών πόρων και η μισθοδοσία τους δεν θα καλύπτεται από τον προϋπολογισμό της Frontex».

Στον τρέχοντα προϋπολογισμό της ΕΕ έχουν διατεθεί στη Frontex σχεδόν 6 δισεκατομμύρια ευρώ. Για την περίοδο 2028-2034, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει διπλασιασμό της χρηματοδότησής της.

Με τη νέα εντολή, ο οργανισμός θα μπορεί να αποκτά και να μισθώνει εξοπλισμό, όπως drones επιτήρησης και εργαλεία που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη. Θα λειτουργεί ως κεντρικός φορέας αγορών στις κοινές προμήθειες με τα κράτη μέλη. Μέχρι σήμερα βασίζεται σε εξοπλισμό που παρέχουν οι εθνικές δυνάμεις.

Η αύξηση προσωπικού και πόρων δεν θα συνοδευτεί από ανάλογη αύξηση των Υπευθύνων Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (Fundamental Rights Officers, FRO). Είναι η ομάδα της Frontex που επιβλέπει αν γίνονται σεβαστά τα δικαιώματα των μεταναστών στις επιχειρήσεις επιστροφών και ελέγχου των συνόρων.

Το μέγεθος της ομάδας των FRO ορίζεται «σε ετήσια βάση, ανάλογα με τους διαθέσιμους πόρους», δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ στο Euronews. Το σημείο αυτό προκαλεί πρόσθετη ανησυχία στις ΜΚΟ.

Η Κιάρα Κατέλι, στέλεχος υπεράσπισης δικαιωμάτων στην PICUM, ΜΚΟ με έδρα τις Βρυξέλλες που προασπίζεται τα δικαιώματα των μεταναστών, τόνισε: «Η πρόταση αυτή διευρύνει σημαντικά τις αρμοδιότητες της Frontex όσον αφορά στον εντοπισμό, τον έλεγχο και τις απελάσεις, χωρίς παράλληλα να θεσπίζει ισχυρότερες δικλείδες ασφαλείας για τα ανθρώπινα δικαιώματα». Πρόσθεσε: «Και όλα αυτά για έναν οργανισμό που έχει βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο καταγγελιών για συνέργεια σε παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων».