Προσωρινή η πτώση του πληθωρισμού στα τρόφιμα, σύμφωνα με ανάλυση της ΕΚΤ

Ο πληθωρισμός στην ενέργεια πιέζει τα νοικοκυριά, ενώ στα τρόφιμα δείχνει να έχει υποχωρήσει. Αυτό τουλάχιστον προκύπτει από τους επίσημους στατιστικούς δείκτες. Ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος ανακοίνωσε από τον Ιούλιο, με ικανοποίηση, ότι ο εναρμονισμένος πληθωρισμός στα τρόφιμα ήταν αρνητικός, έστω και οριακά, στο -0,4%. Τον Αύγουστο διαμορφώθηκε στο 0,2%. Τον Σεπτέμβριο κινήθηκε αντίθετα από την άνοδο του γενικού πληθωρισμού και επέστρεψε σε αρνητικό έδαφος, στο -0,2%. Ο εθνικός πληθωρισμός ακολούθησε άλλη πορεία, με οριακή άνοδο του ΔΤΚ και στα τρόφιμα, στο 0,6%.

Την υποχώρηση ο υπουργός τη συνέδεσε με τις συντονισμένες ενέργειες της κυβέρνησης, της βιομηχανίας και των σουπερμάρκετ, μέσω της Εθνικής Πρωτοβουλίας Μείωσης Τιμών. Υπογράμμισε όμως ότι δεν υπάρχει εφησυχασμός, γιατί ακολουθεί δύσκολος χειμώνας. Αρνητικό μεσοσταθμικό πληθωρισμό καταγράφουν και οι κυλιόμενες έρευνες του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανικής Καταναλωτικών Αγαθών, που αφορούν αποκλειστικά τα ράφια των μεγάλων αλυσίδων σουπερμάρκετ. Ο Έλληνας καταναλωτής, ωστόσο, δεν αισθάνεται ανακούφιση στην τσέπη του.

Αντίθετα, βασικά είδη στο καθημερινό καλάθι του νοικοκυριού ακριβαίνουν ξανά, και μάλιστα γρήγορα. Χαρακτηριστικό, αν και όχι το μοναδικό, παράδειγμα είναι η φέτα. Οι τιμές της ανεβαίνουν απότομα, εξαιτίας και της έλλειψης σε πρόβειο γάλα και της αύξησης των εξαγωγών. Ο πρόεδρος της Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Φέτας Μιχάλης Σαράντης, διευθύνων σύμβουλος των Ελληνικών Γαλακτοκομείων, του μεγαλύτερου ομίλου του κλάδου, έχει προβλέψει ότι η φέτα μπορεί να φτάσει τα 16 ευρώ το κιλό, από 12-13. Αν το σενάριο επιβεβαιωθεί, η μεταβολή ισοδυναμεί με αυξήσεις 33%.

Η εικόνα στην ευρωζώνη

Νέα ανάλυση οικονομολόγων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, με τίτλο «Μήπως ο πληθωρισμός στα τρόφιμα έχασε τη δυναμική του;», εξηγεί γιατί υποχώρησε ο εναρμονισμένος δείκτης τιμών στην ευρωζώνη και θέτει σενάρια για το προσεχές διάστημα.

Από τις αρχές του 2026 ο γενικός πληθωρισμός στη ζώνη του ευρώ ανέβηκε από 1,7% τον Ιανουάριο σε 3,8% τον Σεπτέμβριο. Η αύξηση αποδίδεται κυρίως στην απότομη άνοδο των τιμών ενέργειας μετά την έναρξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, που ώθησε τον πληθωρισμό των ενεργειακών προϊόντων στο 18,9%.

Την ίδια περίοδο ο πληθωρισμός στα τρόφιμα μειώθηκε από 2,6% τον Ιανουάριο σε 1,1% τον Αύγουστο. Ήταν το χαμηλότερο επίπεδο από τα μέσα του 2021. Τον Σεπτέμβριο ανέκαμψε ελαφρά, στο 1,3%. Ο ρυθμός ανόδου επιβραδύνθηκε, το επίπεδο των τιμών όμως παραμένει υψηλότερο.

Μία ερμηνεία για την επιβράδυνση είναι το φαινόμενο της επίπτωσης βάσης (base effect). Ο καφές, η ζάχαρη, τα γαλακτοκομικά και τα φρούτα και λαχανικά είχαν καταγράψει πολύ υψηλές ανατιμήσεις το 2025. Σε σύγκριση με πέρυσι, οι φετινές αυξήσεις εμφανίζονται έτσι στατιστικά μικρές.

Η ήπια πορεία αποτυπώνει κυρίως ευνοϊκούς παράγοντες της προηγούμενης περιόδου, που εξακολουθούν να περνούν στις τιμές καταναλωτή. Πέρυσι οι συγκομιδές στην Ευρώπη για δημητριακά και ελαιούχους σπόρους ήταν πάνω από τον μέσο όρο. Παράλληλα, οι διεθνείς τιμές σε καφέ, τσάι, κακάο και ζάχαρη απομακρύνθηκαν από τα υψηλά τους.

Ποια τρόφιμα αναμένεται να ακριβύνουν

Αρκετοί δείκτες στα πρώτα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας δείχνουν ότι οι πιέσεις δυναμώνουν ξανά. Το πλήγμα είναι διπλό και προέρχεται από την ενέργεια και τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Οι τιμές των τροφίμων επηρεάζονται από την ενέργεια με καθυστέρηση. Πέρα από την άμεση επίπτωση στην παραγωγή, το κόστος περνά σταδιακά σε μεταφορές, λιπάσματα, συσκευασία και μεταποίηση. Μήνες χρειάζονται ώσπου οι επιδράσεις αυτές να φανούν στο ράφι.

Στις τιμές παραγωγού των αρχικών σταδίων παραγωγής τροφίμων φαίνεται ήδη ο πρόσφατος κλονισμός στην ενέργεια. Το ίδιο ισχύει για τα λιπάσματα, των οποίων οι τιμές αυξήθηκαν απότομα μετά τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Αντίθετα με το 2022, η άνοδος δεν οφείλεται μόνο στο ακριβότερο ενεργειακό κόστος, αλλά αποτυπώνει και άμεση διαταραχή στην προσφορά. Έως τον Αύγουστο, πάντως, οι τιμές παραγωγού στα μεταγενέστερα στάδια των τροφίμων δεν είχαν ανέβει.

Το κόστος δεν θα περάσει με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα είδη. Ισχυρότερος αντίκτυπος αναμένεται στα δημητριακά, δηλαδή σε σιτάρι, καλαμπόκι και κριθάρι, καθώς και σε ψωμί, ζυμαρικά και αρτοσκευάσματα. Μέσω των ζωοτροφών, οι ακριβότερες τιμές των σιτηρών θα καταλήξουν στα γαλακτοκομικά και στο κρέας.

Πώς περνά το φυσικό αέριο στις τιμές των τροφίμων

Το φυσικό αέριο ακριβαίνει, κυρίως από το καλοκαίρι και μετά, σε μικρότερο όμως βαθμό από ό,τι στην περίοδο μετά την πανδημία. Μέσω των λιπασμάτων ανεβάζει το κόστος για δημητριακά, ελαιούχους σπόρους, φρέσκα λαχανικά και πατάτες, όπως και το κόστος θέρμανσης των θερμοκηπίων.

Το πετρέλαιο, αντίθετα, επιδρά στις τιμές κυρίως μέσα από τις μεταφορές και άλλες έμμεσες δαπάνες. Η πλήρης μετακύλισή του μπορεί να πάρει χρόνια. Στο φυσικό αέριο η διαδικασία είναι ακόμη πιο αργή. Οι χονδρικές τιμές χρειάζονται μήνες για να φτάσουν στους λογαριασμούς ενέργειας και περισσότερο χρόνο για να περάσουν στα τρόφιμα.

Η επίδραση του κλίματος

Υψηλές θερμοκρασίες και ξηρασία έπληξαν τις καλλιέργειες σε κρίσιμο στάδιο της περιόδου του 2026. Επιδείνωσαν έτσι σοβαρά τις προοπτικές της αγροτικής προσφοράς σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Οι υπηρεσίες της ΕΚΤ υπολογίζουν επίδραση 0,3 έως 0,8 ποσοστιαίων μονάδων στον πληθωρισμό των τροφίμων της ζώνης του ευρώ μέσα στο επόμενο έτος, με διαφορές ανά χώρα και προϊόν. Οι επιπτώσεις του καιρού θα φανούν ταχύτερα, επειδή αγγίζουν άμεσα τα μη μεταποιημένα τρόφιμα.

Το θερμό καλοκαίρι πίεσε ανοδικά τον πληθωρισμό στα τρόφιμα. Τον Σεπτέμβριο η άνοδος στο 1,3% προήλθε εξ ολοκλήρου από τα μη μεταποιημένα τρόφιμα, που έφτασαν το 4%, κυρίως λόγω των λαχανικών. Τα επεξεργασμένα τρόφιμα, που αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του καλαθιού, υποχώρησαν στο 0,4%. Η προηγούμενη αποκλιμάκωση εξακολουθεί να επιδρά, ενώ οι πρόσφατες αυξήσεις της ενέργειας δεν έχουν περάσει ακόμη στις τιμές.

Τι προβλέπεται για το 2027

Οι μακροοικονομικές προβολές της ΕΚΤ του Σεπτεμβρίου 2026 τοποθετούν τον πληθωρισμό στα τρόφιμα στο 3,4% το τρίτο τρίμηνο του 2027, μετά από απότομη άνοδο. Η κάμψη αναμένεται να ξεκινήσει στο τέταρτο τρίμηνο. Το ακριβότερο κόστος ενέργειας και οι πιέσεις από τον καιρό περνούν στην αλυσίδα, ενώ εξασθενούν οι παράγοντες που κρατούσαν χαμηλά τις τιμές. Πίεση ασκεί και το El Niño.

Η ενεργειακή κρίση που βρίσκεται σε εξέλιξη είναι μικρότερη από εκείνη του 2022. Μέχρι στιγμής οφείλεται περισσότερο στο πετρέλαιο παρά στο φυσικό αέριο. Η κορύφωση του πληθωρισμού των τροφίμων αναμένεται περίπου στο ένα πέμπτο εκείνης που ακολούθησε την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Η ζήτηση είναι σήμερα πιο αδύναμη, κάτι που δυσκολεύει τη μετακύλιση του κόστους.

Υπάρχουν και παράγοντες που μετριάζουν την πίεση. Η ΕΕ παράγει μέρος των λιπασμάτων που χρησιμοποιεί και έχουν ληφθεί μέτρα στήριξης των αγροτών. Ως προς τον καιρό, η Δυτική Ευρώπη επλήγη σοβαρότερα από ξηρασίες και καύσωνες, ενώ στην Ανατολική η εικόνα ήταν πιο μικτή.

Γιατί οι τιμές στο καλάθι μένουν ψηλά

Από το 2022 και μετά οι τιμές των τροφίμων ανέβηκαν περισσότερο από εκείνες των υπόλοιπων αγαθών. Το χάσμα της περιόδου 2022-2025 ήταν, ωστόσο, εξαιρετικό και επίμονο. Ο χαμηλός πληθωρισμός των τελευταίων μηνών το κάλυψε μόνο εν μέρει. Με βάση τις προβολές της ΕΚΤ, οι τιμές των τροφίμων θα μείνουν πολύ πάνω από το προηγούμενο επίπεδό τους σε σχέση με τα μη διατροφικά αγαθά.

Στη ζώνη του ευρώ τα τρόφιμα κοστίζουν περίπου 30% περισσότερο σε σύγκριση με το τέλος του 2021. Το ποσοστό ξεκινά από περίπου 24% στη Φινλανδία και φτάνει περίπου το 48% στην Εσθονία. Για την Ελλάδα η άνοδος ξεπερνά το 35%.

Ακριβότερα τρόφιμα και χαμηλότερη αγοραστική δύναμη

Σε επίπεδο ευρωζώνης οι πραγματικοί μισθοί έχουν επιστρέψει στα επίπεδα πριν από την έξαρση του πληθωρισμού, αφού οι αυξήσεις τους κινήθηκαν κοντά στις συνολικές ανατιμήσεις. Σε όρους τροφίμων, όμως, η αγοραστική δύναμη παραμένει χαμηλότερη. Αυτό ισχύει ιδίως για είδη που αγοράζονται συχνά, όπως ο καφές, τα προϊόντα με ζάχαρη και η σοκολάτα, το γάλα, τα γαλακτοκομικά και το κρέας.

Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωβαρόμετρου της 22ας Σεπτεμβρίου 2026, το 55% των Ευρωπαίων θεωρεί τις λογικές τιμές τροφίμων κορυφαία προτεραιότητα της ΕΕ. Στην Ελλάδα, όπως έδειξε πρόσφατη έρευνα της Διεύθυνσης Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων της Κομισιόν, οι μισθοί παραμένουν χαμηλότεροι από ό,τι το 2019.

Η ανάλυση της ΕΚΤ καταλήγει ότι είναι νωρίς να θεωρηθεί πως ο πληθωρισμός στα τρόφιμα έχασε τη δυναμική του, αφού οι τιμές αναμένεται να ανέβουν ξανά. Επειδή τα τρόφιμα αγοράζονται συχνά, διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό την αντίληψη των πολιτών για τον πληθωρισμό. Για τον λόγο αυτό, οι τιμές του ψωμιού, του γάλακτος και της σοκολάτας έχουν σημασία για τη νομισματική πολιτική.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow