Οι millennials επανεξετάζουν την εταιρική καριέρα και αφήνουν πίσω την «girlboss»

Μετά από χρόνια επαγγελματικής εξουθένωσης, πολλές γυναίκες της γενιάς των millennials ξαναορίζουν τι θεωρούν επιτυχία.

Όπως αναφέρει το Business Insider, ολοένα περισσότερες γυναίκες, κυρίως στις ηλικίες των 30 και των 40, εξετάζουν εκ νέου τη σχέση τους με τον εταιρικό κόσμο.

Αντί να κυνηγούν με κάθε κόστος την άνοδο στην ιεραρχία, στρέφονται σε άλλες διαδρομές, από την επιχειρηματικότητα και τη δημιουργία περιεχομένου έως την εργασία με ευέλικτο ωράριο.

Πίσω από τη στροφή δεν βρίσκεται μόνο η ανάγκη για ισορροπία ανάμεσα στην προσωπική ζωή και την εργασία. Υπάρχει και βαθύτερη αμφισβήτηση ενός συστήματος που εμφάνισε τη γυναικεία χειραφέτηση ως ατομικό αγώνα επαγγελματικής ανέλιξης, χωρίς να θέσει ουσιαστικά υπό αμφισβήτηση τις δομές της ανισότητας.

Το αφήγημα της «girlboss»

Τη δεκαετία του 2010, η κυρίαρχη αφήγηση για τη γυναικεία ενδυνάμωση είχε σαφές μήνυμα. Οι γυναίκες έπρεπε να διεκδικήσουν θέση στην κορυφή, να αναλάβουν ηγετικούς ρόλους και να δείξουν ότι άντεχαν τις υψηλότερες απαιτήσεις του επιχειρηματικού κόσμου.

Σύμβολο αυτής της φιλοδοξίας αναδείχθηκε η κουλτούρα της «girlboss».

Την υπόσχεση ότι η επαγγελματική επιτυχία ήταν πια προσιτή σε όλες συνόδευαν γυναίκες CEOs, δυναμικά εταιρικά περιβάλλοντα και συνθήματα ενδυνάμωσης.

Με τη χειραφέτηση δέθηκαν στενά η οικονομική ανεξαρτησία, η προσωπική ανέλιξη, η επιχειρηματικότητα και η κατάκτηση θέσεων εξουσίας.

Η προσέγγιση αυτή δεν ήταν χωρίς αξία. Αμφισβήτησε αποκλεισμούς, έφερε στο προσκήνιο τις έμφυλες διακρίσεις και ενθάρρυνε τις γυναίκες να διεκδικήσουν χώρους από τους οποίους είχαν μείνει ιστορικά αποκλεισμένες.

Η λογική, όμως, με την οποία αντιμετώπισε την έμφυλη ανισότητα στηριζόταν σε πολύ σαθρά θεμέλια.

Η επιτυχία μιας γυναίκας άρχισε να προβάλλεται ως τεκμήριο προόδου για όλες τις γυναίκες. Τα καθημερινά ζητήματα που γεννά η πατριαρχική κοινωνία αντιμετωπίζονταν συχνά ως εμπόδια που η καθεμία όφειλε να ξεπεράσει ατομικά.

Έτσι υποβαθμίστηκαν οι δομικές ανισότητες, η έλλειψη προσιτής φροντίδας και η κατανομή των οικιακών υποχρεώσεων.

Η ανάγνωση αυτή του φεμινισμού έκανε τη χειραφέτηση συνώνυμη της τελειομανίας. Η επιτυχημένη γυναίκα εμφανίζεται ως εκείνη που τα καταφέρνει όλα: ηγέτης, σε αδιάκοπη εργασία, πάντα όμορφη, κομψή και καλοντυμένη, κατά προτίμηση με μοντέρνο ταγιέρ, σωστή σύζυγος και μητέρα, ικανή να διαχειρίζεται μόνη της κάθε εμπόδιο.

Με τον καιρό, αναπόφευκτα, η εικόνα της «girlboss» άρχισε να παρουσιάζει ρωγμές.

Από ένα μέλλον που παρουσιαζόταν γυναικείο, βαμμένο στο ροζ της γενιάς των millennial, μια σειρά δημόσιων απολογισμών έφτασε να ανατρέψει τη φαντασίωση.

Ηγέτιδες αρκετών εταιρειών παραιτήθηκαν μέσα σε κατηγορίες για τοξική κουλτούρα στον χώρο εργασίας. Έτσι ήρθε στο φως η ψευδαίσθηση της υπόσχεσης για έναν διαφορετικό και ισότιμο τύπο ηγεσίας.

Όταν η μητρότητα έρχεται σε σύγκρουση με την καριέρα

Η σύγκρουση ανάμεσα στην εργασία και τη φροντίδα δεν είναι νέα. Αυτό που μεταβάλλεται είναι η διάθεση ορισμένων γυναικών να δέχονται ως δεδομένο το κόστος της.

Η έκθεση Women in the Workplace 2025 της Lean In, με στοιχεία από περίπου 9.500 εργαζομένους και 124 οργανισμούς στις ΗΠΑ, καταγράφει ότι οι γυναίκες δηλώνουν σπανιότερα από τους άνδρες πως επιθυμούν προαγωγή.

Το κόστος φροντίδας παιδιών και ηλικιωμένων, που μερικές φορές είναι απαγορευτικό ακόμη και με τις έντονες επαγγελματικές υποχρεώσεις που απαιτούνται για να καλυφθεί, έχει ωθήσει ορισμένες γυναίκες να αφήσουν θέσεις πλήρους απασχόλησης για πιο ευέλικτη εργασία ή για εργασία με τον κατώτατο μισθό.

Για τη Σέριλ Σάντμπεργκ, πρώην CEO της Meta, το στοιχείο αυτό δείχνει ότι οι εταιρείες δεν προσαρμόζονται αρκετά στις ανάγκες των γυναικών. Είτε πρόκειται για πιο ευέλικτα ωράρια, είτε για επιλογές μακρύτερης γονικής άδειας ή άδειας λόγω πένθους, είτε για καλύτερη κάλυψη υγειονομικής περίθαλψης.

«Βρισκόμαστε σε μια κρίσιμη στιγμή για τις γυναίκες, γιατί αυτό που βλέπουν πολλές γυναίκες είναι ότι η δέσμευση των ηγετικών στελεχών απέναντί τους υποχωρεί», δήλωσε η Σάντμπεργκ.

«Και τότε αυτό που συμβαίνει είναι ότι υποχωρεί και η δική τους φιλοδοξία. Και αυτό είναι μια απώλεια. Είναι απώλεια για την οικονομία μας. Είναι απώλεια για τις εταιρείες μας. Είναι απώλεια για τα παιδιά μας.»

Η αυτοαπασχόληση ως διέξοδος, αλλά όχι χωρίς ρίσκο

Η πανδημία και η εργασία από απόσταση έδωσαν σε πολλές εργαζόμενες μεγαλύτερο έλεγχο του χρόνου τους.

Η επιστροφή στα γραφεία και οι αυστηρότερες πολιτικές φυσικής παρουσίας περιόρισαν, όμως, μέρος αυτής της ευελιξίας.

Για όσες είχαν αναλάβει δυσανάλογο μερίδιο οικογενειακών υποχρεώσεων, η αλλαγή δεν ήταν μόνο οργανωτική. Έφερνε νέα πίεση στην καθημερινότητά τους.

Για τον λόγο αυτό, κάποιες επέλεξαν να μην επιστρέψουν στο γραφείο.

Οικονομική ανάλυση του Μάθιου Νέστλερ, οικονομολόγου της KPMG, κατέγραψε ότι από τον Δεκέμβριο του 2023 έως τον Μάιο του 2026 η συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό μειώθηκε μεταξύ των γυναικών με πανεπιστημιακή εκπαίδευση και παιδιά κάτω των πέντε ετών.

Για ορισμένες γυναίκες, η αυτοαπασχόληση έγινε τρόπος να ανακτήσουν τον έλεγχο του χρόνου τους και να περάσουν σε έναν πιο αργό, «soft» τρόπο ζωής.

Σε άρθρο του Vogue το 2023, η συγγραφέας Ντέιζι Τζόουνς ανέφερε ότι η νεότερη εκδοχή της «girlboss» βάζει στη θέση της κουλτούρας της εξαντλητικής εργασίας την εξίσου τελειομανή «soft life», που χαρακτηρίζεται από ταξίδια και προσοδοφόρες συνεργασίες με μάρκες.

Τα ταγιέρ έδωσαν τη θέση τους σε φόρμες. Οι ομιλίες και το εξαντλητικό multitasking αντικαταστάθηκαν από την αυτοφροντίδα και τα συμπληρώματα διατροφής.

«Κατά κάποιον τρόπο, η καριερίστρια φαίνεται να έχει αντικατασταθεί από τη γυναίκα που δίνει προτεραιότητα στην υγεία της», έγραψε η Τζόουνς, «αυτή που προτιμά την πρόσληψη βιταμινών, την ενυδάτωση και τον κύκλο ύπνου της από τις ατελείωτες συσκέψεις και τις αυξήσεις μισθού».

Το τίμημα για τις ίδιες τις επιχειρήσεις

Η αποχώρηση γυναικών από τις εταιρικές θέσεις δεν είναι μόνο ζήτημα προσωπικών επιλογών. Αγγίζει και τους οργανισμούς, που χάνουν έμπειρα στελέχη, γνώσεις και προοπτικές εξέλιξης.

Η Σέριλ Σάντμπεργκ, που παραιτήθηκε η ίδια από τη θέση της διευθύνουσας συμβούλου της Meta το 2022, έχει επισημάνει ότι οι γυναίκες συχνά αισθάνονται πως δεν εκτιμώνται αρκετά, δεν έχουν ίσες ευκαιρίες και δεν λαμβάνουν την αναγκαία υποστήριξη, τόσο στον χώρο εργασίας όσο και στο σπίτι.

Προειδοποιεί επίσης ότι, όταν λιγότερες γυναίκες βρίσκονται σε ηγετικές θέσεις, λιγοστεύουν οι φωνές που μπορούν να πιέσουν για ευέλικτες πολιτικές εργασίας, καλύτερη υποστήριξη των γονέων και προσιτή παιδική φροντίδα.

Εδώ εμφανίζεται και μια αντίφαση. Η αποχώρηση μπορεί να αποτελεί πράξη προσωπικής αυτοδιάθεσης, όμως, αν οι εταιρείες δεν αλλάξουν, ενδέχεται να διαιωνίσει τις ανισότητες που την προκάλεσαν.

Η ευθύνη δεν μπορεί να μεταφέρεται αποκλειστικά στις γυναίκες, με το δίλημμα είτε να αντέξουν είτε να φύγουν.

Νέα έννοια της επιτυχίας

Η ψυχοθεραπεύτρια Άνι Ράιτ εκτιμά ότι οι γυναίκες είναι λιγότερο πρόθυμες να ταυτίζουν τη φιλοδοξία με την απώλεια του εαυτού τους.

Η επαναδιαπραγμάτευση της επιτυχίας από τις γυναίκες millennials δεν σημαίνει εγκατάλειψη της φιλοδοξίας. Σημαίνει διεκδίκηση του δικαιώματος να την ορίζουν με τους δικούς τους όρους.

Η επαγγελματική ανέλιξη δεν μπορεί να μένει το μοναδικό μέτρο χειραφέτησης, όταν προϋποθέτει εξάντληση, διαρκείς συμβιβασμούς και την ατομική διαχείριση προβλημάτων που είναι βαθιά κοινωνικά.

Η νοοτροπία αυτή, όπως ήταν αναμενόμενο, γύρισε μπούμερανγκ.

Η κατάρρευση του αφηγήματος της «girlboss» άνοιξε, παράλληλα, τον δρόμο για ένα φαινομενικά αντίθετο πρότυπο, τη «tradwife»: τη γυναίκα που επιλέγει να αφιερωθεί στο σπίτι, στη μητρότητα και στην οικογενειακή ζωή, απορρίπτοντας την εξαντλητική κούρσα της επαγγελματικής ανέλιξης.

Από τις στάχτες της υπόσχεσης ότι μια γυναίκα μπορεί και πρέπει να τα καταφέρνει όλα, αναδύθηκε η επιθυμία για μια διαφορετική ζωή, λιγότερο συνδεδεμένη με τις απαιτήσεις της αγοράς και περισσότερο με την προσωπική ευημερία.

Ίσως κάθε προσπάθεια να οικοδομηθεί η έμφυλη ισότητα πάνω σε ένα σύστημα σχεδιασμένο γύρω από καταπιεστικά πρότυπα επιτυχίας να είναι εξαρχής καταδικασμένη να αποτύχει.