Κανόνες τονισμού: πότε και πού πρέπει να βάζουμε τόνο (Μέρος Β’)

Οι
μονοσύλλαβες λέξεις
δεν παίρνουν τονικό σημάδι.

Θεωρούνται μονοσύλλαβοι και μένουν άτονοι οι
συνιζημένοι τύποι
(συνίζηση ονομάζεται η συμπροφορά σε μία συλλαβή δύο συνεχόμενων φωνηεντικών φθόγγων):
μια
(αλλά και μία)
, δυο
(αλλά και δύο)
, για, γεια, πια, πιο, ποιος – ποια – ποιο, γιος, νιος, βιος
(αλλά και βίος),
πιω.


Μια
μονοσύλλαβη προστακτική
, ακόμα κι όταν ακολουθείται από δύο εγκλιτικές λέξεις (εγκλιτική λέξη ή εγκλιτικό ονομάζεται μια μονοσύλλαβη λέξη που προφέρεται στενά ενωμένη με την προηγούμενή της, που σχηματίζει ενιαία τονική ενότητα με αυτήν), δεν λαμβάνει τονικό σημάδι:
πες μου το, βρες του τα.


Τονικό σημάδι λαμβάνει μια λέξη που παρουσιάζεται ως μονοσύλλαβη μετά από
έκθλιψη
(αποβολή του τελικού φωνήεντος μιας λέξης, όταν η επόμενη ξεκινά από φωνήεν) ή
αποκοπή
(αποβολή του τελικού φωνήεντος μιας λέξης, όταν η επόμενη ξεκινά από σύμφωνο):
ούτ’ αυτός,

είν’ ανάγκη, μήτ’ εσύ, κόψ’ τον,

φέρ’ το,

άσ’ τον.


Ένας ρηματικός τύπος που έχει χάσει το τονισμένο φωνήεν από
αφαίρεση
(αποβολή του αρχικού φωνήεντος μιας λέξης, όταν η προηγούμενη τελειώνει σε φωνήεν) δεν ανεβάζει το τονικό σημάδι στην προηγούμενη λέξη:
θα ’θελα, μου ’πε, μου ’φερε, να ’λεγε.


Ο τόνος των
εγκλιτικών λέξεων
είτε μεταφέρεται στη λήγουσα της προηγούμενης λέξης όταν αυτή είναι προπαροξύτονη, είτε μεταφέρεται στην προηγούμενη λέξη όταν είναι κι αυτή εγκλιτική και η πριν από αυτήν είναι παροξύτονη προστακτική, είτε αποβάλλεται όταν η προηγούμενη λέξη είναι οξύτονη ή παροξύτονη:
ο προϊστάμενός μας, χάρισμά σου, άφησέ του το, φέρε μού το,

δώσε τής τα, δείξε τούς τα, η χαρά σου, τα δώρα του.

 

...

Πηγή/Περισσότερα: in.gr