Κατά την Ελληνιστική Εποχή η φιλοτιμία διατηρεί, σε εννοιολογικό επίπεδο, το βασικό της περιεχόμενο: προθυμία για ευεργεσία και απόδοση τιμών. Το είδος των ευεργεσιών, όμως, μεταβάλλεται, και τη μεταβολή υπαγορεύει η οικονομική πραγματικότητα. Επειδή λείπουν οι απαιτούμενοι δημόσιοι πόροι, εύποροι πολίτες αναλαμβάνουν να καλύψουν με δικά τους χρήματα τις ανάγκες μιας πόλης που συνδέονται με την άσκηση διαφόρων αξιωμάτων. Έτσι, όσοι τιμώνται είναι πλέον πολύ συχνά πρόσωπα που προβαίνουν σε ευεργεσίες οικονομικής φύσης. Η λέξη φιλοτιμία τείνει ολοένα και περισσότερο να σημαίνει τη δωρεά, το χρηματικό ποσό που προσφέρει ο ευεργέτης.
Η αλλαγή γίνεται αισθητή και στην Αθήνα, στη μετάβαση από τον 4ο στον 3ο αιώνα π.Χ. Μέχρι τότε, οικονομική ευεργεσία προς την πόλη και η αντίστοιχη τιμή αφορούσαν στην πλειονότητά τους ξένους. Αθηναίοι ήταν ελάχιστοι. Από τα πιο γνωστά παραδείγματα είναι ο έμπορος Ηρακλείδης από τη Σαλαμίνα της Κύπρου, στη δεκαετία 330-320 π.Χ. Ήδη με την έναρξη του 3ου αιώνα π.Χ., ωστόσο, η έννοια της φιλοτιμίας αντιστοιχεί στις περίφημες λειτουργίες της αθηναϊκής δημοκρατίας των Κλασικών Χρόνων και αξιολογείται σε σχέση με αυτές.
Οι λειτουργίες ήταν σημαντικά δημόσια αξιώματα. Τα αναλάμβαναν με δική τους δαπάνη οι πλουσιότεροι πολίτες, κυρίως κατά διαδοχή, αλλά και εθελοντικά ή κατ’ εκλογή. Στις παραδοσιακές λειτουργίες προστέθηκαν κατά την Ελληνιστική Περίοδο οι φιλοτιμίες. Ανάμεσά τους ήταν η τριηραρχία, δηλαδή ο εξοπλισμός και η συντήρηση πολεμικής τριήρους που ετίθετο στην υπηρεσία της πατρίδας, και η χορηγία, δηλαδή η κατάρτιση του χορού που συμμετείχε στους δραματικούς αγώνες.
Λειτουργίες και φιλοτιμίες είναι όροι κατ’ αρχήν ταυτόσημοι. Και οι δύο αφορούν χρηματικά ποσά ιδιωτών που διατίθενται για την άσκηση δημόσιων αξιωμάτων. Η διαφορά τους εντοπίζεται μόνο στους τομείς του δημόσιου βίου στους οποίους αντιστοιχούν. Οι φιλοτιμίες, στο επίκεντρο της μελέτης αυτής, συνδέονται κατά κύριο λόγο με τη θρησκευτική ζωή, δηλαδή με τις λατρευτικές ανάγκες και την τέλεση εορτών και αγώνων. Όσοι αναλαμβάνουν να συνεισφέρουν στα σχετικά έξοδα κατέχουν ιερατικά ή διοικητικά αξιώματα: ιερείς, επιμελητές ιερών ή μυστηρίων και αγωνοθέτες. Η τιμή που τους αποδίδεται δεν περιορίζεται στη χρηματοδοτική συμβολή. Περιλαμβάνει και τις εποικοδομητικές, εν γένει, παρεμβάσεις τους όσο ασκούν τα καθήκοντά τους.
Στη φωτογραφία του άρθρου εικονίζεται το βιβλίο του αειμνήστου Πάνου Βαλαβάνη «Ιερά και αγώνες στην αρχαία Ελλάδα» (εκδόσεις Καπόν, Αθήνα, 2017).

































