Συμφωνία για κατάπαυση του πυρός δεν προέκυψε από τις διπλωματικές επαφές της 16ης και 17ης Νοεμβρίου για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, τις χαρακτήρισε δύσκολες, επειδή οι διαφωνίες παραμένουν σοβαρές τόσο στα εδαφικά ζητήματα όσο και στις εγγυήσεις ασφαλείας της χώρας. Μπορούν οι συνομιλίες να προχωρήσουν, την ώρα που ζητήματα μένουν άλυτα;
Οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ αναμένεται, κατά το Axios, να δουν στις 19 Νοεμβρίου εκπροσώπους της Ουκρανίας και Ευρωπαίους. Το Κρεμλίνο, όπως μεταδίδει το Reuters, ξεκαθάρισε πάντως ότι δεν έχει δεχθεί να μετάσχουν Ευρωπαίοι στις απευθείας διαπραγματεύσεις.
Αν μείνει στην άκρη το μακρινό ενδεχόμενο συντριπτικής νίκης της μίας πλευράς, όποια συμφωνία προορίζεται να αντέξει στον χρόνο θα πρέπει να καλύπτει τις ελάχιστες πολιτικές απαιτήσεις όλων των πλευρών.
Χρειάζεται, για τον σκοπό αυτό, επιδέξιος συνδυασμός ανταγωνιστικών συμφερόντων: η Ρωσία είναι αποφασισμένη να κρατήσει τα εδάφη που κατέλαβε, η Ουκρανία να διαφυλάξει την κυριαρχία της και η Ευρώπη να συντηρεί την κρίση στην περιοχή.
Σε πολλούς παρατηρητές οι επιδιώξεις αυτές μοιάζουν ασύμβατες. Δεν συμβαίνει το ίδιο με τον Τόμας Γκράχαμ, πρώην ανώτερο διευθυντή για τη Ρωσία στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας επί προεδρίας Τζορτζ Μπους του νεότερου, ο οποίος σήμερα είναι ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Γέιλ.
Σε ανάλυσή του στο The National Interest έχει υποστηρίξει ότι η συμφιλίωση όσων δείχνουν ασυμφιλίωτα αποτελεί συχνά τον πυρήνα της υψηλής διπλωματίας. Το ίδιο, αναφέρει, ισχύει για τον πόλεμο στην Ουκρανία και για την ευρύτερη αντιπαράθεση Ρωσίας και Δύσης, όσο ζοφερή κι αν δείχνει η κατάσταση αυτή την περίοδο.
Πιο συγκεκριμένα, ο πρώην Αμερικανός διπλωμάτης λέει ότι, για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, το εδαφικό ζήτημα πρέπει προς το παρόν να υποβαθμιστεί. Το θέμα απασχολεί και το Κίεβο και τη Μόσχα.
Ο τερματισμός του πολέμου στην Ουκρανία, σημειώνει, μπορεί να έρθει μόνο μέσα από πολλαπλές και σταδιακές συμφωνίες, πράγμα που σημαίνει ότι τα εδαφικά ενδέχεται να περάσουν σε δεύτερο πλάνο.
Ο Γκράχαμ αναγνωρίζει ότι μόνο οι ΗΠΑ διαθέτουν την επιρροή και το πολιτικό βάρος για να συμφιλιώσουν τις ανταγωνιστικές απαιτήσεις. Προτείνει η Ουάσιγκτον να μεταφέρει το κέντρο βάρους από την εδαφική διευθέτηση στις μακροπρόθεσμες ανάγκες και ρυθμίσεις ασφαλείας.
Το εδαφικό ζήτημα θα κριθεί στη μάχη
Στην πραγματικότητα, λέει, όποια κατάπαυση του πυρός έχει προοπτική να διαρκέσει θα χαραχτεί κατά μήκος της γραμμής επαφής που θα ισχύει εκείνη τη στιγμή.
Το καθεστώς του Ντονμπάς, για το οποίο ο Πούτιν επιμένει ότι πρέπει να βρίσκεται υπό ρωσικό έλεγχο, είναι σχεδόν βέβαιο πως θα αποφασιστεί στρατιωτικά στο πεδίο και όχι διπλωματικά στο τραπέζι των συνομιλιών.
Στην πράξη, μια τέτοια εξέλιξη θα σήμαινε ότι η Ρωσία θα διατηρούσε τον έλεγχο των ουκρανικών εδαφών που θα κατείχε όταν θα άρχιζε η εκεχειρία. Δεν θα συνεπαγόταν, όμως, υποχρεωτικά επίσημη αναγνώριση της ρωσικής κυριαρχίας από το Κίεβο, το οποίο θα μπορούσε να κρατήσει τις εδαφικές του διεκδικήσεις.
Ο ειδικός τάσσεται υπέρ της συνέχισης των διαπραγματεύσεων ακόμη και αν οι εχθροπραξίες δεν έχουν σταματήσει. Η κατάπαυση του πυρός δεν αποτελεί προϋπόθεση για τέτοιες επαφές, αν και θα δημιουργούσε ευνοϊκότερη ατμόσφαιρα ώστε να υπάρξει πρόοδος.
Ένα σταθερό ευρωπαϊκό σύστημα ασφαλείας, προσθέτει, δεν θα προκύψει από μία και μοναδική διαπραγμάτευση ούτε από ένα μόνο έγγραφο. Θα διαμορφωθεί μέσα από σειρά συνομιλιών για επιμέρους ζητήματα, με συμφωνίες να υπογράφονται όσο ωριμάζουν οι συνθήκες για την επίλυσή τους.
Ο Γκράχαμ κοιτάζει έτσι την ευρύτερη εικόνα και θέτει ως στόχο των ΗΠΑ ένα σταθερό και διαρκές ευρωπαϊκό σύστημα ασφαλείας. Σε αυτό η Ευρώπη θα είναι γεωπολιτικός παράγοντας, ώστε οι ΗΠΑ να μπορούν να ασχοληθούν με άλλα ζητήματα στον πλανήτη. Η Ουκρανία θα είναι κυρίαρχη και ανεξάρτητη, σταθερά συνδεδεμένη με την Ευρώπη, με σκοπό να μειωθεί ο κίνδυνος νέας σύγκρουσης με τη Ρωσία.
Τέλος, η εξομάλυνση των αμερικανορωσικών σχέσεων θα αναγνωρίζει τη Ρωσία ως μεγάλη δύναμη, θα ενισχύει τη στρατηγική της αυτονομία έναντι της Δύσης και θα της παρέχει εγγυήσεις απέναντι σε όσα η ίδια θεωρεί επιθετικά ευρωπαϊκά σχέδια.
Τέτοιες διευθετήσεις, εκτιμά, θα δημιουργούσαν επίσης το πλαίσιο για τη διαπραγμάτευση μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης, μείωσης των στρατιωτικών δυνάμεων και διαφάνειας, ώστε να ενισχυθεί η νέα ευρωπαϊκή τάξη ασφαλείας.
Η πρόταση αφήνει ωστόσο ανοιχτό ένα κρίσιμο ερώτημα: κατά πόσο το Κίεβο θα μπορούσε να αποδεχθεί εκεχειρία που θα διατηρούσε τα κατεχόμενα εδάφη υπό ρωσικό έλεγχο και ποιες εγγυήσεις θα μπορούσαν να αποτρέψουν νέα ρωσική επίθεση στο μέλλον.

































