Ο Guardian φέρνει στο φως στοιχεία που ξανανοίγουν τη συζήτηση για το πώς η Ευρωπαϊκή Ένωση χειρίζεται τη σχέση της με την Αίγυπτο του Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σύμφωνα με τις αποκαλύψεις, φέρεται να έδωσε βελτιωμένη εικόνα για τις επιδόσεις της αιγυπτιακής κυβέρνησης, ώστε να στηρίξει την αποδέσμευση χρηματοδοτικής βοήθειας δισεκατομμυρίων ευρώ.
Πρόκειται για ευρωπαϊκά δάνεια 5 δισ. ευρώ προς την Αίγυπτο, τμήμα του πακέτου στήριξης των 7,4 δισ. ευρώ που συμφωνήθηκε το 2024. Η συμφωνία ανακοινώθηκε κατά την επίσκεψη της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλας φον ντερ Λάιεν, στο Κάιρο. Με αυτήν η ΕΕ επιδιώκει να στηρίξει την αιγυπτιακή οικονομία, να περιορίσει τις μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη και να κρατήσει σταθερή μια περιοχή με ιδιαίτερο γεωπολιτικό βάρος.
Όσα αποκαλύφθηκαν, όμως, αφήνουν αμφιβολίες για το αν η αιγυπτιακή πλευρά τήρησε τις δεσμεύσεις που είχε αναλάβει έναντι της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.
Καθαρή μείωση δικαιούχων
Σύμφωνα με την έρευνα, όρος για την εκταμίευση των δανείων ήταν η διεύρυνση δύο βασικών προγραμμάτων κοινωνικής πρόνοιας στην Αίγυπτο, των Τακαφούλ και Καράμα, που δίνουν οικονομική ενίσχυση σε φτωχά και ευάλωτα νοικοκυριά.
Το πρώτο καλύπτει οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα, εφόσον τα παιδιά πηγαίνουν τακτικά στο σχολείο και τα μέλη τους επισκέπτονται δομές υγείας. Το δεύτερο χορηγεί βοήθεια σε άτομα με αναπηρία, ηλικιωμένους, ορφανά και χήρες.
Η αιγυπτιακή κυβέρνηση είχε δεσμευθεί να αυξήσει τους δικαιούχους των δύο προγραμμάτων κατά 160.000 νοικοκυριά την περίοδο 2024-2026. Τα στοιχεία που επικαλείται ο Guardian δείχνουν, αντίθετα, καθαρή μείωση 85.734 νοικοκυριών.
Παρόλα αυτά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκρινε ότι οι σχετικοί όροι είχαν τηρηθεί και ενέκρινε δύο δόσεις, συνολικού ύψους 2,5 δισ. ευρώ.
Για την πρώτη δόση του 1 δισ. ευρώ, η Αίγυπτος όφειλε αύξηση των δικαιούχων κατά 100.000 νοικοκυριά. Η Επιτροπή θεώρησε τον στόχο σε γενικές γραμμές εκπληρωμένο, μολονότι τα στοιχεία έδειχναν καθαρή μείωση 62.281 νοικοκυριών.
Στη δεύτερη δόση, ύψους 1,5 δισ. ευρώ, απαιτούνταν η προσθήκη ακόμη 60.000 νοικοκυριών. Η Επιτροπή έκρινε ότι ο στόχος επιτεύχθηκε, επειδή 442.118 οικογένειες εντάχθηκαν στους καταλόγους. Δεν υπολόγισε, όμως, πόσοι δικαιούχοι αφαιρέθηκαν από τα προγράμματα. Έως τον Ιούνιο του 2026, το αιγυπτιακό υπουργείο Κοινωνικής Αλληλεγγύης κατέγραφε καθαρή μείωση 23.453 δικαιούχων.
Οι σχετικές καταχωρίσεις αφαιρέθηκαν έπειτα από την ιστοσελίδα του υπουργείου. Ο Guardian αναφέρει ότι διαθέτει στιγμιότυπα οθόνης και αρχειοθετημένες εκδοχές των σελίδων.
Ο υπουργός Εξωτερικών και Διεθνούς Συνεργασίας της Αιγύπτου δήλωσε στο CNBC Arabia ότι η τρίτη δέσμη ευρωπαϊκής στήριξης προς την αιγυπτιακή οικονομία ανέρχεται σε 1,5 δισ. ευρώ. Η σχετική αναφορά του CNBC Arabia έγινε στις 18 Νοεμβρίου 2026.
Μετανάστευση, δημοκρατία και ανθρώπινα δικαιώματα
Πέρα από τα οικονομικά, η υπόθεση θέτει ένα ευρύτερο πολιτικό ζήτημα: αν η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι διατεθειμένη να υποβαθμίσει αρχές που η ίδια διακηρύσσει, προκειμένου να συνεχίσει τη συνεργασία με χώρα που θεωρεί στρατηγικά σημαντική.
Η Αίγυπτος είναι βασικός εταίρος των Βρυξελλών στη διαχείριση του μεταναστευτικού, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και του ρόλου της στις διαδρομές της Ανατολικής Μεσογείου. Θεωρείται επίσης σημαντικός παράγοντας για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή, ιδίως μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα.
Ο ρόλος αυτός εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την ευρωπαϊκή επιδίωξη να μείνει η χώρα πολιτικά και οικονομικά σταθερή. Γεννά, ταυτόχρονα, το ερώτημα αν η ανάγκη συνεργασίας με το Κάιρο οδήγησε τις Βρυξέλλες σε πιο ελαστική ανάγνωση των δεσμεύσεων της αιγυπτιακής κυβέρνησης.
Τα δάνεια μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής της ΕΕ προορίζονται, κατά κανόνα, για χώρες που σέβονται τις δημοκρατικές αρχές, το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στην περίπτωση της Αιγύπτου, επικριτές της συμφωνίας θεωρούν τις σχετικές πολιτικές προϋποθέσεις ιδιαίτερα αόριστες, σε αντίθεση με τις συγκεκριμένες και μετρήσιμες απαιτήσεις για τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις.
Η αντίφαση βαραίνει περισσότερο, καθώς η κυβέρνηση Σίσι δέχεται έντονη κριτική για τις πολιτικές ελευθερίες και την ελευθερία του Τύπου. Πρόσφατες διώξεις δημοσιογράφων, το κλείσιμο ανεξάρτητων μέσων και η καταδίκη της δημοσιογράφου Λίνα Ατάλα εντείνουν τις ανησυχίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα στη χώρα.
Στις 17 Μαρτίου 2024 το Al Jazeera English ανέφερε ότι η ΕΕ ανακοίνωσε πακέτο 8 δισ. δολαρίων για την Αίγυπτο, στο πλαίσιο νέας συμφωνίας με στόχο τον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη.
Αντιδράσεις ευρωβουλευτών
Οι αποκαλύψεις προκάλεσαν αντιδράσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η Ολλανδή ευρωβουλευτής Τίνεκε Στρικ ανακοίνωσε ότι θα καταθέσει ερώτηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητώντας εξηγήσεις για τον τρόπο με τον οποίο αξιολογήθηκε η συμμόρφωση της Αιγύπτου με τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις.
Χαρακτήρισε ανησυχητικό το εύρημα της έρευνας, σύμφωνα με το οποίο η Επιτροπή φαίνεται να ωραιοποιεί τις επιδόσεις της Αιγύπτου. Υποστήριξε ότι η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή χρησιμοποιήθηκε από την αρχή κυρίως ως μέσο για να προσελκυστεί η Αίγυπτος στη συνεργασία για το μεταναστευτικό.
Η Ισπανίδα σοσιαλίστρια ευρωβουλευτής Σάντρα Γκόμεθ Λόπεθ ζήτησε διαφανείς εξηγήσεις για το πώς η Επιτροπή θεωρεί ότι τηρήθηκαν οι δεσμεύσεις και για το αν η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση βελτιώνει πράγματι την κοινωνική προστασία των Αιγυπτίων.
Ο Τιμόθι Κάλντας, αναπληρωτής διευθυντής του Ινστιτούτου Πολιτικής για τη Μέση Ανατολή Ταχρίρ, εκτίμησε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν αξιοποιεί αποτελεσματικά τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων για την ουσιαστική οικονομική σταθεροποίηση της Αιγύπτου.
Αυστηρότερος εμφανίστηκε ο Κλαούντιο Φραντσαβίλα, αναπληρωτής διευθυντής του τμήματος της οργάνωσης Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την ΕΕ. Υποστήριξε ότι, χωρίς συγκεκριμένα κριτήρια αξιολόγησης, η ευρωπαϊκή αιρεσιμότητα για τα ανθρώπινα δικαιώματα έχει μετατραπεί σε λευκή επιταγή για τον αυταρχισμό της Αιγύπτου.
Σε ανάρτησή του στις 11 Νοεμβρίου 2026, ο Τιμόθι Κάλντας ανέφερε ότι τον Σεπτέμβριο, για πρώτη φορά στην ιστορία της Αιγύπτου, οι αρχές φυλάκισαν ολόκληρο το συντακτικό επιτελείο ανεξάρτητων Αιγύπτιων δημοσιογράφων του matsda2sh. Οι περισσότεροι, σύμφωνα με τον ίδιο, δηλώνουν ότι βασανίστηκαν. Όταν η αντίδραση της Ευρώπης ήταν υποτονική, οι αρχές κλιμάκωσαν και διέταξαν το κλείσιμο του Mada Masr.
Η θέση της Κομισιόν και η δόση που εκκρεμεί
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απορρίπτει ότι τα στοιχεία είναι αντιφατικά. Απαντώντας στον Guardian, υποστήριξε ότι οι στόχοι αφορούσαν την ένταξη νέων οικογενειών στα προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας και όχι την καθαρή αύξηση του συνολικού αριθμού δικαιούχων. Γι’ αυτό θεωρεί ότι η καταγραφή νέων δικαιούχων αρκούσε για να πιστοποιηθεί η τήρηση των συγκεκριμένων προϋποθέσεων.
Διευκρίνισε επίσης ότι η τελευταία δόση των 1,5 δισ. ευρώ, που αναμένεται πριν από το τέλος του 2027, θα αποδεσμευθεί μόνο αν εκπληρωθούν όλες οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις. Σε αυτές περιλαμβάνονται 24 οικονομικές δεσμεύσεις, η συνέχιση του προγράμματος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, καθώς και συγκεκριμένα και αξιόπιστα βήματα για τον σεβασμό των δημοκρατικών θεσμών, του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και διπλωμάτες αξιολογούν διεξοδικά τη συμμόρφωση, με βάση στοιχεία των αιγυπτιακών αρχών και άλλες διαθέσιμες πηγές.
Το ζήτημα παραμένει πολιτικό και αγγίζει τον πυρήνα της ευρωπαϊκής στρατηγικής στην περιοχή. Η ΕΕ επιδιώκει σταθερή Αίγυπτο, ικανή να συνεργάζεται στον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών και να έχει ρόλο στις περιφερειακές εξελίξεις. Την ίδια στιγμή, καλείται να δείξει ότι η στρατηγική αυτή συνεργασία δεν συνεπάγεται χαλάρωση των απαιτήσεων για δημοκρατία, κράτος δικαίου και ανθρώπινα δικαιώματα.

































