Σαράντα εννέα χρόνια μετά, η Τζίνα Χάρις επιστρέφει για να τερματίσει στον Μαραθώνιο της Αθήνας

Το 1977 η Αμερικανίδα Τζίνα Χάρις ήταν 14 ετών και έμενε στο Ισφαχάν του Ιράν, εκεί όπου εργάζονταν οι γονείς της. Ασχολούνταν με τον στίβο και, όταν έπιασε το όριο που είχε θέσει ο προπονητής της, ταξίδεψε στην Αθήνα για να τρέξει στον Μαραθώνιο.

Μόλις έφτασε στην Ελλάδα, δεν της επέτρεψαν να εγγραφεί, με την αιτιολογία ότι ήταν ανήλικη. Δεν το δέχτηκε. Έκοψε τα μαλλιά της για να περάσει ως αγόρι και έτσι ξεπέρασε το εμπόδιο της εγγραφής.

Μητέρα τριών παιδιών και κάτοικος του Νιου Τζέρσεϊ στις ΗΠΑ, η Χάρις γυρίζει στην Αθήνα για τον 43ο Αυθεντικό Μαραθώνιο. Στόχος της είναι να πραγματοποιήσει το όνειρο των 14 ετών, που τότε έμεινε ανεκπλήρωτο: να τερματίσει στον Μαραθώνιο της Αθήνας. Τούτη τη φορά θα τρέξει μαζί με τον σύζυγό της και τον έναν γιο της.

Στην αφήγησή της μιλά για όσα έζησε το 1977, για την επίθεση που δέχθηκε μέσα στον αγώνα επειδή ήταν γυναίκα και για την απόφαση να επιστρέψει.

Πριν ακόμη ξημερώσει, λεωφορεία μετέφεραν τους δρομείς από την Αθήνα στον Μαραθώνα. Ο δρόμος τους περίμενε μέσα στο αχνό φως της αυγής και οι συμμετέχοντες μαζεύονταν σε μικρές παρέες, νευρικοί και ανυπόμονοι. Οι άνδρες έκαναν διατάσεις, τακτοποιούσαν τα νούμερα συμμετοχής και χτυπούσαν τα πόδια στο έδαφος για να αντέξουν το κρύο. Ανάμεσά τους στεκόταν εκείνη, με χειροποίητα παπούτσια τρεξίματος από το παζάρι του Ισφαχάν, προσπαθώντας να κατευνάσει την καρδιά της που χτυπούσε δυνατά.

Η διαδρομή που άνοιγε μπροστά τους ήταν η αυθεντική του μαραθωνίου, ο δρόμος με τη μεγαλύτερη ιστορία στο τρέξιμο. Εκείνο το πρωί, όμως, ήταν και ένας τόπος όπου, όπως λέει, δεν θα έπρεπε να βρίσκεται.

Γύρω της έβλεπε μόνο άνδρες και έναν αγώνα σχεδιασμένο αποκλειστικά για εκείνους. Ακόμη και οι πιο βασικές λεπτομέρειες της οργάνωσης το έδειχναν. Δεν είχαν προβλεφθεί εγκαταστάσεις ούτε ιδιωτικός χώρος για γυναίκες, και τίποτα δεν έδειχνε ότι οι διοργανωτές είχαν φανταστεί κορίτσι στη γραμμή εκκίνησης. Οι συναθλητές της έκαναν ό,τι μπορούσαν για να την προφυλάξουν από τα βλέμματα, ενώ εκείνη προσπαθούσε να μείνει στον δρόμο και όχι στην αντίφαση της παρουσίας της.

Ήταν μόλις 14 ετών, Αμερικανίδα που ζούσε στο Ισφαχάν του Ιράν. Ο πατέρας της εργαζόταν ως μηχανικός και η μητέρα της ήταν δασκάλα. Ως τότε γνώριζε τον εαυτό της απλώς ως δρομέα. Έπαιρνε μέρος σε αγώνες ανωμάλου δρόμου και στίβου και, όπως πολλά νέα παιδιά στον αθλητισμό, δεν είχε ακόμη ξεχωρίσει το δύσκολο από αυτό που ο κόσμος θεωρεί αδύνατο για ένα κορίτσι.

Το ταξίδι ξεκίνησε από πρόσκληση του προπονητή της, Steve Tekesky. Τους είχε πει ότι, αν κάποιος έπιανε το όριο πρόκρισης και η οικογένειά του μπορούσε να καλύψει το κόστος, θα τους πήγαινε στην Αθήνα για τον Μαραθώνιο. Για εκείνη η ιδέα έμοιαζε σχεδόν μυθική: μια έφηβη να διασχίζει χώρες και ηπείρους ώστε να αγωνιστεί στην αυθεντική διαδρομή. Δεν αμφέβαλλε ούτε στιγμή ότι, αν προκρινόταν, θα έτρεχε.

Οι προπονήσεις στο Ιράν έκαναν το όνειρο να φαίνεται εφικτό. Έτρεχαν σε χωματόδρομους μέσα στην περσική έρημο, περνώντας από φιστικιές, αρδευτικά κανάλια, ανοιχτές εκτάσεις και χωριά πέρα από το μικρό σχολείο τους. Ο Steve Tekesky, λέει, είχε το χάρισμα να μετατρέπει τις δυσκολίες σε περιπέτεια. Μία από τις αγαπημένες του προπονήσεις ήταν ένα κυνηγητό, σαν το παιχνίδι «αλεπού και λαγωνικά»: ένας γρήγορος δρομέας ξεκινούσε νωρίτερα και σημάδευε τη διαδρομή με μικρά κομμάτια κορδέλας, ενώ οι υπόλοιποι προσπαθούσαν να τον φτάσουν. Τότε το αντιμετώπιζαν σαν παιχνίδι. Εκ των υστέρων, αποδείχθηκε η καταλληλότερη προετοιμασία για το απρόβλεπτο που θα συναντούσε στην Αθήνα.

Για να κερδίσουν το ταξίδι έπρεπε να καλύψουν χρονομετρημένη απόσταση δέκα μιλίων σε λιγότερο από 83 λεπτά. Δεν είχε τρέξει ποτέ δέκα μίλια. Τα αγόρια της ομάδας, όμως, το έκαναν, και αποφάσισε να το κάνει κι εκείνη. Το σχέδιό της ήταν απλό: να μείνει κοντά τους, να συνεχίσει και να τερματίσει. Όταν πέρασε τη γραμμή, ο προπονητής τής είπε ότι είχε πιάσει το όριο πρόκρισης. Οι γονείς της βρήκαν τρόπο να γίνει το ταξίδι και σύντομα έφευγε για την Ελλάδα, πιστεύοντας ότι θα ήταν μία από τις αθλήτριες που θα έτρεχαν και θα έγραφαν ιστορία.

Η πεποίθηση αυτή έσβησε στις εγγραφές. Ο προπονητής γύρισε με απογοητευτικά νέα: ο αγώνας ήταν μόνο για άνδρες και οι γυναίκες δεν επιτρεπόταν να μετάσχουν. Ως τότε δεν είχε βρεθεί μπροστά σε εμπόδιο που να στηρίζεται αποκλειστικά στο φύλο. Είχε ταξιδέψει τόσο μακριά θεωρώντας δεδομένο ότι είχε θέση στην εκκίνηση. Ξαφνικά της έλεγαν ότι η προπόνηση, η προσπάθεια και το δικαίωμά της να δοκιμάσει δεν μετρούσαν, επειδή ήταν κορίτσι.

Τηλεφώνησε στον πατέρα της κλαίγοντας. Την άκουσε και ύστερα της είπε κάτι που άλλαξε την πορεία του ταξιδιού. Δεν αναγνώριζε την κόρη του σε ένα κορίτσι έτοιμο να δεχτεί τόσο εύκολα ένα «όχι». Η συζήτηση άλλαξε τη στάση της. Πίσω στο ξενοδοχείο, η μικρή ομάδα άρχισε να ψάχνει λύση. Αν ο αγώνας δεν δεχόταν κορίτσι, ίσως δεχόταν ένα αγόρι με το όνομα Gino.

Τα μακριά μαλλιά της κόπηκαν κοντά. Συζήτησαν πώς θα εμφανιζόταν, πώς θα περνούσε την εγγραφή και πώς θα τραβούσε όσο γινόταν λιγότερη προσοχή. Στα 14 ήταν ακόμη μικροκαμωμένη, χωρίς ανεπτυγμένα χαρακτηριστικά, και σε εκείνη τη στενή, παράλογη στιγμή αυτό αποδείχθηκε το πλεονέκτημά της.

Στον χώρο όπου συγκεντρώνονταν οι δρομείς πριν από την εκκίνηση, ένας αθλητής της χάρισε ένα κλαδί ελιάς. Το χαρακτηρίζει υπέροχη παράδοση. Μόλις δόθηκε το σύνθημα, ξεκίνησε να τρέχει.

Η αγωνία των προηγούμενων ημερών έδωσε τη θέση της στον γνώριμο ρυθμό της προσπάθειας. Ανάσα. Διασκελισμός. Δρόμος. Δεν είχε αγωνιστεί ποτέ σε απόσταση μεγαλύτερη των δέκα μιλίων και, φυσικά, δεν είχε προπονηθεί για τα 42,195 χιλιόμετρα. Ακολούθησε τη μόνη στρατηγική που ήξερε: σταθερό, υπομονετικό τρέξιμο προς τα εμπρός.

Η διαδρομή ήταν ταυτόχρονα εξαντλητική και όμορφη. Περνούσαν από χωριά, όπου οι κάτοικοι τους πρόσφεραν νερό σε ποτήρια και κουβάδες. Όσο οι δρομείς λιγόστευαν, οι συναθλητές της προχωρούσαν μπροστά. Όλο και συχνότερα βρισκόταν μόνη, μέσα σε μια ιστορία πολύ μεγαλύτερη από όση μπορούσε τότε να αντιληφθεί. Στο τέλος, όλοι γύρω της ήξεραν ότι ήταν κορίτσι.

Κοντά στα μισά της διαδρομής βρισκόταν προς το τέλος της κατάταξης, μαζί με ακόμη έναν δρομέα. Πίσω τους ακολουθούσαν αστυνομικό αυτοκίνητο, ασθενοφόρο και το λεωφορείο που περισυνέλεγε τους τελευταίους, κρατώντας σε αναμονή την κυκλοφορία προς την Αθήνα. Ως εκείνη τη στιγμή τα πόδια της πονούσαν αφόρητα. Κάθε βήμα έστελνε κύμα πόνου σε όλο το σώμα. Παρ’ όλα αυτά, συνέχισε.

Τότε ένας άνδρας με λευκή ιατρική μπλούζα έτρεξε προς το μέρος της και προσπάθησε να τη σταματήσει. Την τράβηξε από το χέρι και δεν την άφηνε να προχωρήσει. Με βαριά προφορά στα αγγλικά επέμενε ότι τα κορίτσια δεν έπρεπε να τρέχουν και την προειδοποιούσε ότι θα έβλαπτε τον εαυτό της αν συνέχιζε. Τραβήχτηκε και φώναξε βοήθεια. Δρομείς που βρίσκονταν κοντά επενέβησαν και τον ανάγκασαν να φύγει. Ήταν τρομακτική εμπειρία. Ήταν όμως και η στιγμή που της ξεκαθάρισε τα πάντα. Ο αγώνας δεν αφορούσε πια μόνο την απόσταση. Αφορούσε την άρνηση να τα παρατήσει.

Κατάφερε να συνεχίσει για αρκετά ακόμη μίλια, ώσπου ο πόνος στα πόδια έγινε ανυπόφορος. Εκείνη την ημέρα δεν έφτασε στον τερματισμό. Για χρόνια αυτό έμεινε μέσα της όχι ως αποτυχία, αλλά ως υπόθεση που δεν είχε κλείσει.

Πέρασαν περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες προτού ξανατρέξει μαραθώνιο. Όταν τερμάτισε στον Μαραθώνιο της Νέας Υόρκης το 2018, δεν ολοκλήρωνε απλώς έναν αγώνα. Επέστρεφε σε μια υπόσχεση που είχε δώσει στον εαυτό της όταν ήταν ακόμη μικρό κορίτσι.

Τώρα που η Αθήνα ξαναμπαίνει στο κέντρο των σκέψεών της, λέει πως σκέφτεται λιγότερο όσα της αρνήθηκαν το 1977 και περισσότερο όσα ανακάλυψε εκείνη η νεαρή δρομέας. Έμαθε ότι το θάρρος δεν εκφράζεται πάντα με δυνατή φωνή. Ότι οι κανόνες δεν είναι πάντα δίκαιοι. Και ότι μερικές από τις πιο σημαντικές κούρσες είναι εκείνες στις οποίες δεν σου επιτρέπουν να πάρεις μέρος.

Γι’ αυτό η Αθήνα επιστρέφει διαρκώς στη σκέψη της, πρώτα ως διαδρομή που δεν ολοκλήρωσε και έπειτα ως εικόνα: το πρώτο φως της ημέρας, το κλαδί ελιάς, ο μακρύς δρόμος που απλωνόταν μπροστά της και η επίγνωση ότι έτρεχε σε έναν κόσμο που δεν είχε ακόμη αφήσει χώρο στις γυναίκες. Οι σκέψεις και οι προβληματισμοί ήρθαν αργότερα. Το μάθημα, λέει, είχε ήδη δοθεί από την ίδια την πράξη. Μερικές φορές ο αγώνας είναι ολόκληρη η ιστορία. Και μερικές φορές, το να πάρεις απλώς τη θέση σου στη γραμμή εκκίνησης είναι από μόνο του πράξη αντίστασης.

Θα βρίσκεται στη γραμμή εκκίνησης στις 8 Νοεμβρίου και ελπίζει, αυτή τη φορά, και στη γραμμή του τερματισμού. Ενός τερματισμού που χρειάστηκε 49 χρόνια για να έρθει.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow