Franchise: η ψευδαίσθηση της έτοιμης επιτυχίας και η ομπρέλα που παύει να προστατεύει τους μικρούς

Οι υποθέσεις φοροδιαφυγής σε γνωστές αλυσίδες, τις οποίες ερευνούν οι Αρχές, δεν συνιστούν αιφνιδιασμό. Λειτουργούν ως ισχυρός μεγεθυντικός φακός που φέρνει στην επιφάνεια τις βαθύτερες δομικές αδυναμίες, τις αγκυλώσεις και τους συστημικούς κινδύνους που κρύβονται σε ένα από τα πιο επιτυχημένα μοντέλα παγκοσμίως, το franchise, όταν σπάει η αλυσίδα διαφάνειας.

Παρά την εικόνα της «έτοιμης επιτυχίας», οι τοπικοί δικαιοδόχοι δέχονται άμεση ζημιά στη φήμη και στη λειτουργία τους μόλις η μητρική εταιρεία αντιμετωπίσει προβλήματα.

Σε περίοδο κατά την οποία οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ) είναι ήδη αντιμέτωπες με αυξημένο λειτουργικό κόστος, ενεργειακή κρίση και ασταθή καταναλωτική δαπάνη, η ομπρέλα προστασίας ενός μεγάλου δικτύου αποδεικνύεται σε ορισμένες περιπτώσεις επικίνδυνη.

Την ανησυχία που διατρέχει την αγορά αποτύπωσε ανάγλυφα ο πρόεδρος της ΓΣΕΒΕΕ, Γιώργος Καββαθάς. Μιλώντας στο ERTnews Radio 105,8, προειδοποίησε για τις επιπτώσεις των πολιτικών συγκεντροποίησης της αγοράς, του αθέμιτου ανταγωνισμού και της ανεπαρκούς κρατικής εποπτείας.

Όταν μεγάλες αλυσίδες εστίασης κλυδωνίζονται, το πλήγμα δεν μένει στα κεντρικά γραφεία των ομίλων. Διαχέεται αμέσως στους εκατοντάδες μικρούς δικαιοδόχους (franchisees), ορισμένοι από τους οποίους επένδυσαν τους κόπους μιας ζωής.

Η εικόνα της έτοιμης επιτυχίας και το φαινόμενο της μετάδοσης

Επί δεκαετίες το franchise προβαλλόταν ως η ιδανική λύση για τον νέο ή τον μικρό επενδυτή. Το επιχείρημα ήταν απλό: αποκτάς ένα έτοιμο και δοκιμασμένο επιχειρηματικό μοντέλο, μαζί με αναγνωρίσιμο σήμα, και περιορίζεις δραστικά το επιχειρηματικό ρίσκο.

Η πραγματικότητα της αγοράς δείχνει, όμως, ότι το ρίσκο δεν εξαφανίζεται. Απλώς μετατοπίζεται.

Ο εντονότερος κίνδυνος εμφανίζεται όταν η μητρική εταιρεία αντιμετωπίσει σοβαρά προβλήματα, είτε πρόκειται για φορολογικούς ελέγχους, δεσμεύσεις λογαριασμών, δικαστικές εμπλοκές ή κατασχέσεις. Η επίπτωση στο δίκτυο είναι τότε ακαριαία.

Ένας δικαιοδόχος μπορεί να διευθύνει το κατάστημά του με απόλυτη τυπικότητα και να εξοφλεί εγκαίρως μισθούς, προμηθευτές και φόρους. Ωστόσο, από τη μία ημέρα στην άλλη μπορεί να μείνει χωρίς πρώτες ύλες, χωρίς πρόσβαση στο κεντρικό λογισμικό παραγγελιοληψίας ή χωρίς τη λειτουργία του κεντρικού τηλεφωνικού κέντρου και της εφαρμογής. Η εξάρτηση από τις κεντρικές υποδομές αποδεικνύεται τότε «αχίλλειος πτέρνα».

Η ζημιά στη φήμη

Η φήμη του σήματος είναι το κυριότερο περιουσιακό στοιχείο για το οποίο ο δικαιοδόχος καταβάλλει δικαιώματα χρήσης και αρχικό τίμημα εισόδου.

Αν το κεντρικό brand πληγεί από αρνητική δημοσιότητα, σκάνδαλα ή υποψίες παράνομων πρακτικών, η ζημιά στη φήμη περνά αμέσως στο τοπικό κατάστημα της γειτονιάς. Για τον καταναλωτή, ο ανεξάρτητος επιχειρηματίας-δικαιοδόχος δεν διακρίνεται από τη μητρική εταιρεία. Ακολουθεί κατακόρυφη και ραγδαία πτώση του τζίρου, μολονότι ο τοπικός επιχειρηματίας δεν φέρει την παραμικρή ευθύνη, ενώ παραμένει εγκλωβισμένος σε σταθερά λειτουργικά έξοδα, δηλαδή ενοίκια, μισθοδοσία και δανειακές υποχρεώσεις.

Ασυμμετρία ισχύος και η παγίδα των συμβάσεων

Στον πυρήνα του προβλήματος βρίσκεται η βαθιά ασυμμετρία ισχύος μεταξύ δικαιοπάροχου και δικαιοδόχου. Στη συντριπτική τους πλειονότητα, οι συμβάσεις franchise στην ελληνική αγορά είναι προσχωρησιακές, αφού συντάσσονται μονομερώς από τη μητρική εταιρεία.

Μέσα από τις συμβάσεις αυτές επιβάλλεται:

• Πλήρης δεσμευτικότητα προμηθευτών: ο δικαιοδόχος είναι υποχρεωμένος να αγοράζει πρώτες ύλες αποκλειστικά από τη μητρική ή από εγκεκριμένους προμηθευτές, συχνά σε τιμές υψηλότερες από εκείνες της ελεύθερης αγοράς.
• Απουσία τιμολογιακής αυτονομίας: ο μικρός επιχειρηματίας δεν μπορεί να προσαρμόσει τιμές ή προσφορές ανάλογα με τις τοπικές συνθήκες της αγοράς, ώστε να αμυνθεί.
• Ασύμμετρη ανάληψη ρίσκου: η μητρική εισπράττει σταθερά ποσοστά επί του τζίρου, ενώ το σύνολο του επιχειρηματικού ρίσκου της ζημίας το επωμίζεται ο δικαιοδόχος.

Παράλληλα, όπως αναδείχθηκε και από τις πρόσφατες εξελίξεις, σε δίκτυα με επιβεβλημένα κεντρικά συστήματα ταμείων ή παραγγελιοληψίας οι μικροί δικαιοδόχοι κινδυνεύουν να εκτεθούν απέναντι στις φορολογικές αρχές, αν διαπιστωθεί ότι οι κεντρικές πλατφόρμες λειτουργούσαν με μη σύννομες πρακτικές.

Συγκεντροποίηση της αγοράς, αθέμιτος ανταγωνισμός και απουσία του κράτους

Όπως σημείωσε ο πρόεδρος της ΓΣΕΒΕΕ Γιώργος Καββαθάς, η ανησυχία για το franchise εντάσσεται σε ευρύτερο και πιο επικίνδυνο πλαίσιο, αυτό της βίαιης συγκεντροποίησης της αγοράς.

Με τεράστιες οικονομίες κλίμακας, οι μεγάλες αλυσίδες και οι πολυεθνικοί όμιλοι έχουν τη δυνατότητα να συμπιέζουν τις τιμές, να κλείνουν προνομιακές συμφωνίες με προμηθευτές και να κατακλύζουν τον διαφημιστικό χώρο. Η παραδοσιακή μικρή επιχείρηση αδυνατεί να σταθεί απέναντι σε αυτή την επιθετική τιμολογιακή πολιτική.

Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο λόγω της ανεπαρκούς κρατικής εποπτείας. Η απουσία ουσιαστικών, προληπτικών και αυστηρών ελέγχων από τους θεσμικούς φορείς επιτρέπει την ανάπτυξη ολιγοπωλιακών πρακτικών. Η αγορά λειτουργεί με όρους ισχυρού: οι μεγάλοι όμιλοι επιβάλλουν τους κανόνες του παιχνιδιού, ενώ οι ελεγκτικοί μηχανισμοί συχνά παρεμβαίνουν εκ των υστέρων, όταν η ζημιά για την αγορά και τους εργαζόμενους έχει ήδη συντελεστεί.

Ο κοινωνικός αντίκτυπος σε απασχόληση και τοπική οικονομία

Η συρρίκνωση των μικρών επιχειρήσεων και η κατάρρευση δικτύων franchise δεν αποτυπώνονται μόνο ως αριθμοί σε ισολογισμούς. Ο κοινωνικός αντίκτυπος είναι άμεσος και βαρύς. Ραχοκοκαλιά της ελληνικής απασχόλησης παραμένουν η εστίαση και το λιανεμπόριο.

Όταν ένα δίκτυο καταρρέει ή ένας μικρός επιχειρηματίας αναγκάζεται να βάλει λουκέτο, συμπιεζόμενος από τον αθέμιτο ανταγωνισμό, χάνονται αμέσως θέσεις εργασίας και ξεσπούν κύματα ανεργίας σε τοπικό επίπεδο. Απαξιώνονται ιδιωτικά κεφάλαια και οικονομίες ετών που είχαν επενδυθεί με προσδοκία αυτοαπασχόλησης. Η τοπική αγορά ερημώνει, καθώς η συγκέντρωση της δραστηριότητας σε λίγους μεγάλους ομίλους απορροφά τον πλούτο από τις τοπικές κοινωνίες και τον διοχετεύει σε κεντρικά ή πολυεθνικά χαρτοφυλάκια.

Η ανάδειξη των κινδύνων δεν αναιρεί πως το franchise εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στα πιο επιτυχημένα μοντέλα παγκοσμίως, εφόσον εφαρμόζεται με διαφάνεια, επαγγελματισμό και αμοιβαίο όφελος. Τόσο στην ελληνική όσο και στη διεθνή αγορά δραστηριοποιούνται πολλοί υγιείς επιχειρηματικοί όμιλοι που προσφέρουν ουσιαστική αξία στους δικαιοδόχους τους.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow