Η κατάρρευση της Γαλλίας και ο κίνδυνος για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Στην κούρσα για τις γαλλικές προεδρικές εκλογές του 2027 προηγούνται ο ακροδεξιός Εθνικός Συναγερμός (RN) και η «Ανυπότακτη Γαλλία» (La France Insoumise). Οι προοπτικές εξυγίανσης των δημόσιων οικονομικών της χώρας διαγράφονται ζοφερές. Και τα δύο κόμματα ζητούν, εξάλλου, ανοιχτά ανυπακοή ως προς τη γαλλική συνεισφορά στον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Η διαδρομή του ακροδεξιού RN, που αυτή την ώρα βρίσκεται πρώτο στις δημοσκοπήσεις, εντυπωσιάζει. Το 2017 πρόβαλλε το αφήγημα του λεγόμενου «Frexit» και το 2022 υποσχόταν να μεταρρυθμίσει την ΕΕ από μέσα. Η ατζέντα του για το 2027 σημαίνει, ουσιαστικά, πλήρη διακοπή της πορείας της Ένωσης.

Τέτοια απομάκρυνση από την Ευρώπη θα εξυπηρετούσε κατευθείαν τη Ρωσία, την Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες, που θα έβγαιναν κερδισμένες από μια κατακερματισμένη ΕΕ. Θα ερχόταν, μάλιστα, στη χειρότερη δυνατή στιγμή. Το «δεύτερο κινεζικό σοκ» καθιστά επιτακτική την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς και μια ισχυρή συνοχή, ώστε να περιοριστεί η ευρωπαϊκή εξάρτηση από το Πεκίνο.

Οι είκοσι επτά χώρες της ΕΕ έχουν έξι μήνες για να επιταχύνουν την ατζέντα τους. Όσα δεν επιτευχθούν τώρα μπορεί να χαθούν. Αν η Γαλλία καταρρεύσει, κινδυνεύει να τραβήξει μαζί της και την Ένωση.

Το «γαλλικό» πρόβλημα της Ευρώπης

Η Ευρώπη έχει πρόβλημα με τη Γαλλία, σημειώνει η Shahin Vallée, ανώτερη συνεργάτιδα στο Γερμανικό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (DGAP). Τα δημοσιονομικά δεινά της χώρας, εξηγεί, μόλις αρχίζουν και τους επόμενους μήνες μπορεί να σείσουν την Ευρώπη από τα θεμέλιά της. Θα χρειαστεί προσαρμογή ιστορικών διαστάσεων, ενώ το πολιτικό σκηνικό μένει βαθιά πολωμένο και η συναίνεση για την ανάγκη δημοσιονομικής εξυγίανσης είναι περιορισμένη.

Στους περισσότερους οικονομικούς κύκλους κυριαρχεί, επιπλέον, η εκτίμηση ότι η άνοδος της Μαρίν Λεπέν, υποψήφιας του κόμματος «Εθνικός Συναγερμός» (RN), στην προεδρία δεν θα ήταν γεγονός μείζονος σημασίας. Στην πράξη, όμως, η ίδια έχει καταστήσει κεντρικούς άξονες της αντιπολιτευτικής ρητορικής της τη γαλλική συνεισφορά στον προϋπολογισμό της ΕΕ και τη στήριξη προς την Ουκρανία.

Σε αντίθεση με την Ιταλία υπό την πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, η Γαλλία είναι καθαρός συνεισφέρων στον προϋπολογισμό της Ένωσης. Γι’ αυτό η περίπτωσή της μπορεί να αποδειχθεί μεγαλύτερη πρόκληση.

Πολλοί ελπίζουν πως, αν η Λεπέν κερδίσει αυτή τη φορά, θα υποχρεωθεί να κυβερνήσει μαζί με την κεντροδεξιά. Θα τη συγκρατήσουν, λένε, οι χρηματοπιστωτικές αγορές και το υψηλό χρέος της χώρας, και στο τέλος θα φανεί μια «Γαλλίδα Μελόνι».

Μπορεί, ωστόσο, να αποδειχθεί πολύ μεγαλύτερη πρόκληση για τις προοπτικές της ΕΕ από όσο φαντάζονται σήμερα πολλοί.

Ακροδεξιά και γεωπολιτική αφύπνιση της Ένωσης

Άλλη ανάγνωση δίνει η Τζοβάνα Ντε Μάιο, ερευνήτρια στο Πρόγραμμα για την Ευρώπη του Ιδρύματος Carnegie για τη Διεθνή Ειρήνη. Τα ζητήματα που αντιμετωπίζει η Γαλλία, υποστηρίζει, δείχνουν τη συζήτηση που φέρνει η γεωπολιτική αφύπνιση της Ευρώπης.

Οι μαζικές διαδηλώσεις για δημοσιονομικά ζητήματα φανερώνουν μια ζωντανή δημοκρατία. Αυτή καλείται να απαντήσει σε ερώτημα που απασχολεί και πολλούς άλλους Ευρωπαίους: πώς μπορούν τα κράτη να εξασφαλίσουν επαρκείς κοινωνικές υπηρεσίες, όταν πόλεμος μαίνεται στα σύνορα της ΕΕ και το ενδιαφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών για την προστασία της Ευρώπης εξασθενεί;

Η απάντηση της ακροδεξιάς είναι η αντίσταση στην ευρωπαϊκή ενοποίηση. Αυτό δεν σταματά απαραίτητα τη γεωπολιτική αφύπνιση της ΕΕ. Η αφύπνιση έχει ήδη συντελεστεί σε ολόκληρη την Ένωση, ως αποτέλεσμα του πολέμου στην Ουκρανία και της στάσης που τηρεί η τρέχουσα αμερικανική κυβέρνηση απέναντι στις Βρυξέλλες. Για τον Εθνικό Συναγερμό (RN), η εθνική κυριαρχία, συνδεδεμένη με τη γεωπολιτική αφύπνιση, είναι κεντρικό ζήτημα. Η θέση του κόμματος έναντι της Ρωσίας έχει κινηθεί προς πιο επικριτική κατεύθυνση. Δεν δείχνει, επίσης, διάθεση να μειώσει τον αμυντικό προϋπολογισμό της Γαλλίας.

Παρ’ όλα αυτά, μια ακροδεξιά κυβέρνηση στο Παρίσι θα άφηνε την ΕΕ χωρίς τη δημιουργικότητα και το όραμα για το μέλλον της ευρωπαϊκής κυριαρχίας και ενοποίησης. Την πρωτοβουλία θα έπρεπε τότε να την αναλάβουν άλλες χώρες.

Ότι η Ευρώπη έχει «γαλλικό» πρόβλημα πιστεύει και ο Ρικάρντο Αλκάρο, συντονιστής Ερευνών στο Ιταλικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων (IAI). Αν η Μαρίν Λεπέν κερδίσει την προεδρία, επισημαίνει, ο αντίκτυπος στην ΕΕ μπορεί να είναι τεράστιος. Χωρίς ουσιαστικές προσαρμογές, τα επιβαρυμένα δημόσια οικονομικά της Γαλλίας θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν νέα κρίση κρατικού χρέους στην Ευρώπη.

Με τη δυσαρέσκεια να ανεβαίνει σε όλες τις γενιές πριν από τις εκλογές, η Λεπέν δεν θα έχει ισχυρό κίνητρο να τάξει δημοσιονομική υπευθυνότητα. Θα υποστηρίξει, αντίθετα, ότι για να διατηρηθεί το γενναιόδωρο γαλλικό κοινωνικό κράτος χρειάζονται περικοπές στις διεθνείς δεσμεύσεις της χώρας. Σε αυτές εντάσσει τον προϋπολογισμό της ΕΕ και την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, με το επιχείρημα ότι ο κοινός μηχανισμός τιμολόγησης αναγκάζει τους Γάλλους να πληρώνουν περισσότερα, καθώς και τις αμυντικές δαπάνες ή, τουλάχιστον, τη στήριξη προς την Ουκρανία, που ποτέ δεν ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στους υποστηρικτές της.

Για την Ευρώπη, η συγκυρία δεν θα μπορούσε να είναι χειρότερη. Η γαλλική οικονομία είναι τόσο μεγάλη ώστε οι χώρες της ευρωζώνης θα είχαν μεγάλη δυσκολία να συγκρατήσουν τις συνέπειες. Αν η Λεπέν περικόψει τη γαλλική συνεισφορά στον προϋπολογισμό της ΕΕ, μπορεί να την ακολουθήσουν και άλλες χώρες, μειώνοντας δραστικά την οικονομική ισχύ της Ένωσης. Μια Γαλλία με ηγέτιδα τη Λεπέν θα ενίσχυε και άλλες δυνάμεις της ακροδεξιάς, ανοίγοντας περαιτέρω ρήγματα στην ΕΕ και υπονομεύοντας την ίδια την ιδέα μιας ενωμένης Ευρώπης.

Ο κίνδυνος να περιπέσει η ΕΕ σε γεωπολιτική ανυποληψία είναι υπαρκτός, αν στην εξουσία, στη Γαλλία και σε άλλα κράτη μέλη, βρεθούν λαϊκιστές με φιλική διάθεση προς τη Ρωσία. Στον γεωπολιτικό χάρτη της Ευρώπης, ασφάλεια και δημοκρατία είναι άρρηκτα δεμένες, υπογραμμίζει η Κρίστι Ράικ, διευθύντρια του Διεθνούς Κέντρου Άμυνας και Ασφάλειας (ICDS).

Η ίδια σημειώνει ότι η ΕΕ δεν αντιμετωπίζει μόνο ένα «πρόβλημα Γαλλίας», αλλά και ευρύτερο ζήτημα που συνδέεται με την άνοδο της ριζοσπαστικής δεξιάς, την πόλωση και τη μειωμένη εμπιστοσύνη στους δημοκρατικούς θεσμούς.

Για τον Νικολάι φον Οντάρζα, επικεφαλής του Τομέα Έρευνας για την ΕΕ/Ευρώπη στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών Υποθέσεων και Ασφάλειας (SWP), η φθορά και ο κατακερματισμός του πολιτικού κέντρου στη Γαλλία αποτελούν σύμπτωμα ευρύτερης πολιτικής δυσφορίας που αδυνατίζει την Ευρώπη.

Δύο δυναμικές, λέει, τροφοδοτούν η μία την άλλη. Η πρώτη είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης στη δημοκρατική σταθερότητα. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν μπορούν πια να είναι σίγουρες ότι οι εταίροι τους δεν θα γείρουν, μετά τις επόμενες εκλογές, σε αντιφιλελεύθερες πρακτικές. Αν η Λεπέν εκλεγεί επόμενη πρόεδρος, πόση εμπιστοσύνη θα άξιζε μια γαλλική πυρηνική εγγύηση; Και τι νόημα θα είχε μια γερμανική προσπάθεια επανεξοπλισμού, αν στην κυβέρνηση μετείχε το ακροδεξιό κόμμα «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD);

Το δεύτερο ζήτημα είναι η μεταφορά των εσωτερικών πιέσεων και της πόλωσης από το εθνικό επίπεδο στο ευρωπαϊκό. Η ΕΕ λειτουργεί ως μηχανισμός συμβιβασμών. Για να δουλέψει, όμως, χρειάζεται οι κυβερνήσεις να επιδιώκουν συμβιβασμούς από τους οποίους επωφελούνται όλα τα μέρη. Οι εθνικιστές λαϊκιστές, όπως η Λεπέν, αντιμετωπίζουν την πολιτική ως παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος, όπου ο νικητής τα παίρνει όλα, και δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για συμβιβασμούς, εκτός αν επικρατήσει η δική τους πλευρά. Στους άμεσους στόχους της ανήκει, εξάλλου, η δραστική μείωση της γαλλικής συνεισφοράς στον προϋπολογισμό της ΕΕ.

Μαζί, αυτά μειώνουν τη διάθεση των κρατών μελών της ΕΕ να εμπιστεύονται το ένα το άλλο και να προχωρούν σε συμβιβασμούς. Οι χώρες στρέφονται σε εθνικές λύσεις και υπονομεύεται η βάση για κοινή δράση, τη στιγμή που αυτή χρειάζεται όσο ποτέ.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow