Η ελληνική γλώσσα στο διάβα του χρόνου: Η έννοια του ελληνισμού (Μέρος Η')

Πέραν του Σέξτου του Εμπειρικού, για τον οποίον κάναμε λόγο στο τελευταίο άρθρο μας, σημαντική πηγή πληροφόρησης όσον αφορά την έννοια του ελληνισμού από τη σκοπιά της γλώσσας αποτελεί ο Διογένης ο Λαέρτιος, επιφανής ιστοριογράφος της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, ο οποίος έζησε πιθανώς τον 3ο αιώνα μ.Χ.

Στο έργο του παρατίθεται ο ορισμός που είχε δώσει για τις αρετές του λόγου (εν προκειμένω με τη σημασία της φράσης, του συνόλου λέξεων με πλήρες νόημα και ορθή γραμματική και συντακτική δομή) ο στωικός φιλόσοφος Διογένης ο Βαβυλώνιος (3ος-2ος αιώνας π.Χ.).

Μία από τις πέντε αυτές αρετές είναι ο ελληνισμός, που σημαίνει φράσις αδιάπτωτος εν τη τεχνική και μη εικαία συνηθεία (διατύπωση άπταιστη από γραμματικής απόψεως, δίχως κοινοτοπίες κατώτερης ποιότητας).

Στον ορισμό του Διογένη του Βαβυλωνίου απαντούν επίσης οι όροι βαρβαρισμός και σολοικισμός, ως ελαττώματα στον τρόπο έκφρασης.

Ο μεν βαρβαρισμός περιγράφεται ως διατύπωση που παραβαίνει το έθος των ευδοκιμούντων Ελλήνων (την καθιερωμένη χρήση των ευυπόληπτων Ελλήνων), ο δε σολοικισμός ως λόγος ακαταλλήλως συντεταγμένος (φράση με συντακτικά λάθη).Με τις έννοιες του γλωσσικού ελληνισμού, του βαρβαρισμού και του σολοικισμού καταπιάστηκε, εξάλλου, ένας αξιομνημόνευτος αλεξανδρινός γραμματικός του 2ου αιώνα μ.Χ., ο Αίλιος Ηρωδιανός (γνωστός και ως «Τεχνικός»), γιος και μαθητής τού επίσης γραμματικού Απολλώνιου του Δύσκολου.

Στο σύγγραμμά του υπό τον τίτλο Περί σολοικισμού και βαρβαρισμού, ο Ηρωδιανός συγκαταλέγει τον ελληνισμό στις έξι αρετές του λόγου, στις οποίες αντιτίθενται ισάριθμα ελαττώματα, ήτοι φραστικά ή υφολογικά λάθη (μεταξύ αυτών, ο βαρβαρισμός).

Στο ίδιο κείμενο του Ηρωδιανού συναντάται και το κλασικό αντιθετικό δίπολο του ελληνισμού και του βαρβαρισμού, με την έμφαση να δίδεται εδώ στη μορφή, στο ύφος.

Ο ελληνισμός ορίζεται ως λέξις υγιής και αδιάστροφος, ή λόγου μερών πλοκή κατάλληλος (φραστική διατύπωση ορθή και χωρίς αλλοιώσεις, ή αρμόζουσα διάρθρωση των μερών του λόγου).

Ο βαρβαρισμός, από την άλλη, ...

Πηγή/Περισσότερα: in.gr