Ποιος πιστεύει τις θεωρίες συνωμοσίας;

Μας ψεκάζουν! Ο Έλβις ζει! Οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου έγιναν από μέσα! Ποιες προσωπικότητες είναι πιο εύπιστες σε αυτά τα απίθανα σενάρια;

Έρευνα ψυχολόγων στην Ολλανδία υποδεικνύει ότι οι άνθρωποι των πολιτικών άκρων, τόσο προς τα αριστερά όσο και προς τα δεξιά, είναι πιο επιρρεπείς στις θεωρίες συνωμοσίας.

Ο λόγος που συμβαίνει αυτό, προτείνουν οι ερευνητές, είναι ότι οι άνθρωποι των πολιτικών άκρων συχνά φορούν παρωπίδες και αδυνατούν να αποδεχθούν το γεγονός ότι η πραγματικότητα είναι συχνά περίπλοκη και απρόβλεπτη.

Με άλλα λόγια, οι θεωρίες συνωμοσίας είναι η εύκολη λύση.

Και είναι μια εύκολη λύση για πολλούς, αφού σύμφωνα με περυσινή η μελέτη στην επιθεώρηση American Journal of Political Science οι μισοί Αμερικανοί πιστεύουν σε τουλάχιστον μία θεωρία συνωμοσίας.

Το βασικό με τους ανθρώπους των πολιτικών άκρων, δείχνει η νέα ολλανδική έρευνα, είναι ότι πιστεύουν πως οι πολιτικές τους απόψεις είναι η μόνη λύση για τα προβλήματα της κοινωνίας. Και το γεγονός ότι αυτή η λύση δεν εφαρμόζεται στην πράξη τούς οδηγεί στο συμπέρασμα ότι κάτι ύποπτο συμβαίνει.

Τα άτομα αυτά τείνουν «να προσκολλώνται στο σύστημα πεποιθήσεών τους με άκαμπτο τρόπο. Αυτό τους οδηγεί στο να εκλαμβάνουν τις πολιτικές ιδέες τους ως τη μόνη και απλούστερη λύση στα κοινωνικά προβλήματα» γράφουν οι ερευνητές του Πανεπιστημίου VU του Άμστερνταμ στην επιθεώρηση Social Psychological and Personality Science.

Η αντίληψη αυτή, με τη σειρά της, «τους παροτρύνει να θεωρούν τις συνωμοσίες ως αιτιακές εξηγήσεις για διάφορα γεγονότα».

Όπως αναφέρει  η εφημερίδα Pacific Standard, η ερευνητική ομάδα παρουσιάζει τα αποτελέσματα τριών επιμέρους πειραμάτων στην Ολλανδία και ενός στις ΗΠΑ. Στην αμερικανική μελέτη, 185 εθελοντές βαθμολόγησαν σε πρώτη φάση τον εαυτό τους σε μια ιδεολογική κλίμακα έξι βαθμίδων, από την ακροαριστερά στην ακροδεξιά.

Εν συνεχεία κλήθηκαν να δηλώσουν πόσο συμφωνούσαν ή διαφωνούσαν με έξι δηλώσεις που σχετίζονταν με την οικονομική κρίση, όπως «Η οικονομική κρίση είναι αποτέλεσμα συνωμοσίας ανάμεσα στους τραπεζίτες και διεφθαρμένους πολιτικούς».

Η ανάλυση των απαντήσεων έδειξε ότι οι θεωρίες συνωμοσίας για την κρίση είναι πιο δημοφιλείς στην άκρα δεξιά και αριστερά.

Μια δεύτερη μελέτη έχει θέσει υπό διερεύνηση ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα των ολλανδών ψηφοφόρων. Οι 1.010 εθελοντές κλήθηκαν να βαθμολογήσουν τις πολιτικές τους απόψεις σε μια κλίμακα από την άκρα αριστερά στην άκρα δεξιά και κλήθηκαν να απαντήσουν πόσο συμφωνούν με τη φράση-κλειδί «Με τις σωστές πολιτικές, τα περισσότερα κοινωνικά προβλήματα μπορούν να λυθούν εύκολα».

Εν συνεχεία, οι εθελοντές δήλωσαν πόσο αποδέχονται διάφορες θεωρίες συνωμοσίας όπως «Οι πετρελαιοβιομηχανίες διείσδυσαν στην πολιτική αρένα όταν ελήφθη η απόφαση για πόλεμο εναντίον του Ιράκ».

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι «και τα δύο πολιτικά άκρα πιστεύουν -περισότερο από τους πολιτικά μετριοπαθείς συμμετέχοντες- σε απλές λύσεις για τα κοινωνικά προβλήματα» γράφουν οι ερευνητές.

«Επιπλέον, η πίστη σε απλές πολιτικές λύσεις παρουσιάζει σημαντική συσχέτιση με πίστη στις συνωμοσίες» επισημαίνουν.

Και η τάση αυτή επιδεινώνεται από την άρνηση των πολιτικά ακραίων να απορρίπτουν μέσα ενημέρωσης με διαφορετικές απόψεις.

Η εικόνα που διαφαίνεται είναι ότι οι θιασώτες των θεωριών συνωμοσίας πιστεύουν ότι τα προβλήματα του κόσμου θα λύνονταν εύκολα αν εφαρμόζονταν το δικό τους πολιτικό σύστημα.

Αν όμως η επίλυση των προβλημάτων είναι τόσο εύκολη, γιατί δεν εφαρμόζονται αυτές οι λύσεις. Η εξήγηση που προτιμούν οι ακραίοι είναι κάποιου είδους συνωμοσίας.

Η πραγματικότητα όμως είναι περίπλοκη και απρόβλεπτη, και αυτό είναι κάτι που πρέπει να αποδεχθούμε.

Επιμέλεια: Βαγγέλης Πρατικάκης