Η κυβέρνηση υποχώρησε από τον αρχικό σχεδιασμό, με πολιτική δέσμευση που αλλάζει το πλαίσιο της Μεταφοράς Συντελεστή Δόμησης (ΜΣΔ) και τον τρόπο χωροθέτησης των Ζωνών όπου θα κατευθυνθεί η νέα δόμηση.
Οι αντιδράσεις των δημάρχων του Βόρειου Τομέα Αθηνών οδήγησαν σε αναδίπλωση από την αρχική θέση.
Χθες, στη συνάντηση του Μεγάρου Μαξίμου με επτά δημάρχους των βορείων προαστίων της Αττικής, διατυπώθηκε ως βασική κατεύθυνση ότι καμία Ζώνη Υποδοχής Συντελεστή (ΖΥΣ) δεν θα προχωρά χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του οικείου δήμου και ότι δεν θα επιτρέπεται μεταφορά συντελεστή από τον έναν δήμο στον άλλον.
Η μεταβολή αποτελεί πολιτική προσαρμογή στις αντιδράσεις των δημοτικών αρχόντων, οι οποίοι τις τελευταίες ημέρες ανέδειξαν το θέμα και ζήτησαν να αποσυρθούν οι σχετικές μελέτες.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ωστόσο, δεν έκλεισε και την άλλη πόρτα: όπου υπάρχει συναίνεση του δήμου, η διαδικασία θα μπορεί να προχωρήσει άμεσα.
Όπως ανέφερε, η κυβέρνηση είναι διατεθειμένη να προχωρήσει ακόμη και σε διορθωτικές νομοθετικές ή κανονιστικές παρεμβάσεις, ώστε η διαδικασία να γίνει αποτελεσματικότερη και ταχύτερη.
Για τους δήμους που μένουν στο σημερινό καθεστώς, το μήνυμα ήταν άλλο. Το κράτος δεν μπορεί να επωμίζεται επ’ αόριστον το κόστος των απαλλοτριώσεων κοινόχρηστων χώρων.
Προκειμένου να καθησυχάσει τους δημάρχους, η κυβέρνηση τους παραδίδει στην πράξη το «κλειδί» της εφαρμογής των Ζωνών Υποδοχής Συντελεστή (ΖΥΣ) δόμησης.
Τους προειδοποιεί, όμως, ότι για τις απαλλοτριώσεις χώρων θα πρέπει να στηριχθούν στην οικονομική τους αυτοτέλεια.
Η ΜΣΔ μπορεί να λειτουργήσει ως εναλλακτικός τρόπος αποζημίωσης των ιδιοκτητών οικοπέδων που δεσμεύονται για τη δημιουργία κοινόχρηστων και κοινωφελών χώρων, χωρίς ο δήμος να καταβάλλει εξ ολοκλήρου το τίμημα της απαλλοτρίωσης.
Ο ιδιοκτήτης αποκτά έτσι δικαίωμα να μεταφέρει τον συντελεστή δόμησης σε ειδικά καθορισμένη Ζώνη Υποδοχής, ενώ ο δήμος μπορεί να εξασφαλίσει τον χώρο για πλατεία, πάρκο ή άλλη κοινωφελή χρήση.
Από τη μεταφορά «όπου να ’ναι» στην επιλογή του δήμου
Χθες, η παρέμβαση του πρώην αντιπροέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) Χρήστου Ντουχάνη έδωσε στη συζήτηση μια διαφορετική διάσταση.
Επιχείρησε να ξεχωρίσει δύο ζητήματα που στη δημόσια αντιπαράθεση έχουν σχεδόν ταυτιστεί.
Από τη μία τη ΜΣΔ ως θεσμό και από την άλλη τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται. Η ΜΣΔ θεσπίστηκε το 1979 ως μηχανισμός αποζημίωσης ιδιοκτητών των οποίων τα ακίνητα δεσμεύονται ή χάνουν, για διάφορους λόγους, τη δυνατότητα αξιοποίησης. Το ΣτΕ δεν απέρριψε τον θεσμό καθαυτόν.
Όπως επισήμανε, δεν είπε «όχι» στη Μεταφορά Συντελεστή, αλλά στη δυνατότητα ο συντελεστής να μεταφέρεται «όπου να ’ναι», χωρίς τον απαιτούμενο πολεοδομικό σχεδιασμό. Το κενό αυτό επιχειρούν να καλύψουν οι νέες μελέτες των ΖΥΣ, οι οποίες συνάντησαν σθεναρή αντίθεση από τους δήμους, διότι, αν τελικά υιοθετούνταν, θα πρόσθεταν επιπλέον δόμηση και ύψος στα κτίρια.
Ο κ. Ντουχάνης ασκεί ευθεία κριτική στην εκ των προτέρων απόρριψη του θεσμού από ορισμένους δημάρχους. Υποστηρίζει ότι, εάν μια μελέτη για συγκεκριμένη Ζώνη είναι λανθασμένη, το ζητούμενο είναι να εντοπιστεί και να διορθωθεί το λάθος, όχι να απορριφθεί συνολικά ο θεσμός. Ακόμη πιο αιχμηρός εμφανίζεται στο ζήτημα των κοινόχρηστων χώρων.
Πολλές πλατείες, δρόμοι και άλλοι χώροι που σήμερα θεωρούνται αυτονόητα δημόσιοι παραμένουν ιδιοκτησίες οι οποίες δεν έχουν αποζημιωθεί. Προειδοποιεί ότι οι ιδιοκτήτες μπορούν να προσφύγουν δικαστικά και να δικαιωθούν.
Θετική η Μεταμόρφωση, αλλά με δικούς της όρους
Η περίπτωση της Μεταμόρφωσης είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική διαφοροποίηση μέσα στο αυτοδιοικητικό «μέτωπο» των βορείων προαστίων. Ο δήμαρχος Στράτος Σαραούδας ήταν από τους λίγους που αντιμετώπισαν θετικά το εργαλείο εξαρχής. Όχι επειδή επιδιώκει περισσότερη δόμηση στην ήδη επιβαρυμένη πόλη, αλλά γιατί αναζητά τρόπο να αποκτήσει κοινόχρηστους χώρους χωρίς ο δήμος να αγοράζει διαρκώς γη με ίδια κεφάλαια.
Όπως αναφέρει ο ίδιος στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο», οι ανάγκες του δήμου για την εξασφάλιση κοινόχρηστων και κοινωφελών χώρων φτάνουν περίπου τα 190.000 τ.μ.
Έως σήμερα, στη διάρκεια της θητείας του, ο δήμος έχει αποκτήσει περίπου 30.000 τ.μ., καταβάλλοντας περί τα 8 εκατ. ευρώ από ίδιους πόρους. Υπάρχουν ήδη εκκρεμείς υποχρεώσεις για περίπου 52 στρέμματα, με ανάγκες χρηματοδότησης της τάξης των 5-6 εκατ. ευρώ μέσα στους επόμενους μήνες.
Το ζήτημα, όπως το θέτει ο ίδιος, είναι μάλλον αμείλικτο. Ένας δήμος δεν μπορεί να συνεχίσει να αγοράζει όλους τους απαιτούμενους χώρους χωρίς, κάποια στιγμή, να καταφύγει σε πολύ πιο επιβαρυντική εισπρακτική πολιτική.
Η πρότασή του είναι να δημιουργηθεί ζώνη υποδοχής σε περιοχή υπό ένταξη στο σχέδιο, όπου κυριαρχούν βιοτεχνικές και βιομηχανικές χρήσεις, με δυνατότητα ανάπτυξης χωρίς αύξηση των υψών στις κατοικημένες περιοχές. Παράλληλα, μια οργανωμένη ανάπτυξη θα μπορούσε να συνδεθεί με την κατασκευή υποδομών και τη διάνοιξη δρόμων και να διευκολύνει τη μετακίνηση επαγγελματικών δραστηριοτήτων από τον οικιστικό ιστό.
Δεν ταιριάζει το ίδιο μοντέλο σε κάθε δήμο
Το μοντέλο, πάντως, δεν είναι το ίδιο για όλους τους δήμους. Χρειάζεται και ο κατάλληλος χώρος για να «κάτσει» ο συντελεστής. Αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο σε δήμο όπως η Κηφισιά, που έχει από τα σημαντικότερα αποθέματα διατηρητέων κτιρίων στην Αττική και, άρα, μπορεί να έχει αυξημένες ανάγκες αποζημίωσης μέσω τίτλων ΜΣΔ.
Ακριβώς επειδή πρόκειται για ήδη πυκνά οργανωμένο και ιδιαίτερα προστατευμένο αστικό χώρο, δεν είναι αυτονόητο ότι διαθέτει επαρκείς και κατάλληλες περιοχές ώστε να υποδεχθεί τον μεταφερόμενο συντελεστή.
Μετά τη συνάντηση, ο δήμαρχος Βασίλης Ξυπολυτάς δήλωσε ότι οι δήμοι που επιθυμούν να συμμετάσχουν θα μπορούν να ξεκινήσουν τη διαδικασία μέσα σε δύο μήνες, ενώ οι υπόλοιποι θα έχουν χρόνο να εξετάσουν εκ νέου τις προτάσεις μαζί με τις τοπικές κοινωνίες.
Το πρόβλημα είναι ότι η τοπική συναίνεση δεν δημιουργεί αυτομάτως διαθέσιμο πολεοδομικό χώρο. Αν ένας δήμος έχει πολλούς τίτλους ΜΣΔ αλλά δεν μπορεί να βρει κατάλληλη Ζώνη Υποδοχής, οι ιδιοκτήτες των τίτλων παραμένουν με ένα δικαίωμα που δυσκολεύεται να βρει «προορισμό».
Την ίδια στιγμή, οι χώροι που θα μπορούσαν να αποκτηθούν με αυτόν τον μηχανισμό εξακολουθούν να μένουν δεσμευμένοι και χωρίς αποζημίωση.
Οι απόψεις των δημάρχων διαφέρουν
Η εικόνα που προέκυψε από το Μέγαρο Μαξίμου κάθε άλλο παρά ενιαία είναι. Ο δήμαρχος Νέας Ιωνίας Παναγιώτης Μανούρης υπογράμμισε ότι ο δήμος θα εξετάσει με τους μελετητές τις αδυναμίες της μελέτης, ακόμη και λάθη στα στοιχεία των τετραγωνικών μέτρων, και στη συνέχεια θα φέρει το θέμα στο Δημοτικό Συμβούλιο για απόφαση. Ο δήμαρχος Χαλανδρίου Συμεών Ρούσσος είδε θετικά τη συνάντηση, ζήτησε όμως χρόνο ώστε οι μελέτες να εξεταστούν και να διορθωθούν.
Ο δήμαρχος Λυκόβρυσης-Πεύκης Μάριος Ψυχάλης κινήθηκε επίσης στη λογική της αυτοδιοικητικής απόφασης. Κάθε δήμος, όπως είπε, πρέπει να μπορεί να σχεδιάζει τη δική του ανάπτυξη χωρίς να του επιβάλλεται. Αντίθετα, ο δήμαρχος Φιλοθέης-Ψυχικού Χαράλαμπος Μπονάτσος εξακολουθεί να ζητά την απόσυρση της μελέτης για τον δήμο του ή ακόμη και την εξαίρεσή του από αυτή. Η θέση του είναι από τις πιο καθαρές απέναντι στην προτεινόμενη εφαρμογή.
Ισχυρές επιφυλάξεις είχε εκφράσει και ο δήμαρχος Παπάγου-Χολαργού Ηλίας Αποστολόπουλος, ενώ οι δήμοι που είχαν υπογράψει την κοινή επιστολή προς τον πρωθυπουργό είχαν ζητήσει επανεξέταση της μελέτης, με αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των υποδομών και των σωρευτικών επιπτώσεων από την πρόσθετη δόμηση.
Το ερωτηματικό για τις ΖΥΣ πέρα από τον Βόρειο Τομέα
Η κυβέρνηση φαίνεται πλέον να έχει επιλέξει μια πιο πολιτικά ασφαλή διαδρομή. Δεν αποσύρει επισήμως τον θεσμό και δεν εγκαταλείπει τις Ζώνες Υποδοχής. Επιμένει ότι η ΜΣΔ είναι συνταγματικά θεμιτή όταν συνοδεύεται από τον απαιτούμενο σχεδιασμό.
Ταυτόχρονα, όμως, δίνει στους δήμους τον τελευταίο λόγο, κάτι που μπορεί να αποδειχθεί και η «αχίλλειος πτέρνα» του εγχειρήματος. Τα προηγούμενα χρόνια, μολονότι η αυτοδιοίκηση είχε ισχυρό λόγο στον πολεοδομικό σχεδιασμό, δεν κατάφερε να δημιουργήσει λειτουργικό δίκτυο Ζωνών Υποδοχής Συντελεστή.
Το ζήτημα δεν περιορίζεται στον Βόρειο Τομέα της Αττικής.
Σύμφωνα με κυβερνητικές εκτιμήσεις, δεν είναι βέβαιο ότι οι υπόλοιπες μελέτες ΖΥΣ της Αττικής, παρότι ολοκληρωμένες, θα φτάσουν άμεσα στο στάδιο της δημόσιας διαβούλευσης, με τον χρόνο να λειτουργεί πλέον ως κρίσιμος παράγοντας.
Στο συρτάρι βρίσκονται μελέτες που αφορούν και άλλες περιοχές με έντονο πολεοδομικό και αναπτυξιακό ενδιαφέρον, από τα νότια προάστια και την Αθηναϊκή.

































