Οι λόγοι πίσω από τη σφοδρή αντίδραση σε φόρο 2% στους υπερπλούσιους

Το πλουσιότερο 1% του πλανήτη συγκεντρώνει περισσότερα κεφάλαια από το 95% της ανθρωπότητας. Σε αυτό το τοπίο, οι προτάσεις για φορολόγηση των δισεκατομμυριούχων επιστρέφουν με ένταση στην πολιτική συζήτηση.

Από τη Γαλλία έως τις Ηνωμένες Πολιτείες, κυβερνήσεις και συνδικάτα εξετάζουν φόρο περιουσίας 2% ή 5%. Στόχος είναι να βρεθούν πόροι για τα δημόσια συστήματα υγείας και τις συντάξεις.

Η διακεκριμένη οικονομολόγος Nancy Folbre σημειώνει, ωστόσο, ότι τέτοια ποσοστά παραμένουν υπερβολικά χαμηλά για να αντιστρέψουν τις οικονομικές ανισορροπίες ή να απειλήσουν την περιουσία των υπερπλουσίων.

Οι οικονομικές ελίτ αντιδρούν με σφοδρότητα σε μέτρα που δεν φτάνουν στον πυρήνα της ισχύος τους. Η εξήγηση δεν κρύβεται στους αριθμούς. Βρίσκεται στον φόβο ότι η κοινωνία αμφισβητεί πλέον ανοιχτά την ιδέα της συσσώρευσης πλούτου χωρίς όρια.

Σταγόνα στον ωκεανό της ανισότητας

Οι προτάσεις που διατυπώνονται σήμερα για τη φορολόγηση των υπερπλουσίων έχουν πολύ στενό στόχο.

Στη Γαλλία, η φορολογική πρόταση που έχει μείνει γνωστή ως Zucman έγινε το θέμα που απασχολεί εντονότερα τη χώρα. Οι νομοθέτες της κάτω βουλής απέρριψαν μόλις σειρά προτάσεων για τη φορολόγηση των υπερπλούσιων, όμως η αναμέτρηση δεν έχει κλείσει.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ομάδα Δημοκρατικών στο Κογκρέσο κατέθεσε πρόσφατα τον Νόμο περί Φορολογίας Εισοδήματος Δισεκατομμυριούχων. Ομάδες εργασίας και υγείας στην Καλιφόρνια πρότειναν φόρο πλούτου 5% για τους δισεκατομμυριούχους της πολιτείας, προκειμένου να αντισταθμίσουν περικοπές δισεκατομμυρίων στην ομοσπονδιακή χρηματοδότηση της υγειονομικής περίθαλψης.

Νέα ένδειξη της πολιτικής έλξης που αποκτά το αίτημα για φορολόγηση των υπερπλούσιων ήρθε από το Ιλινόις. Εκεί οι νομοθέτες πρότειναν εφάπαξ φόρο 4,95% στους κατοίκους που κατέχουν χαρτονομίσματα καθαρής αξίας άνω του 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων.

Η Nancy Folbre επισημαίνει ότι φόροι αυτού του ύψους δεν πρόκειται να ανατρέψουν τη συγκέντρωση του πλούτου. Αυτή αυξάνεται με ρυθμό ταχύτερο από εκείνον της οικονομίας.

Στην καλύτερη περίπτωση λειτουργούν ως φρένο που επιβραδύνει ελαφρά την ανισότητα. Ταυτόχρονα αποφέρουν έσοδα, ώστε να αποφευχθούν περικοπές στις συντάξεις και την πρόνοια.

Γιατί η αντίδραση των υπερπλούσιων είναι τόσο έντονη

Ένας φόρος 2% δεν μειώνει την άνεση των δισεκατομμυριούχων και δεν τους καθιστά φτωχότερους. Παρ' όλα αυτά, οι προτάσεις αντιμετωπίζονται με κάθε διαθέσιμο μέσο. Οι πραγματικοί λόγοι της αντίδρασης είναι τρεις.

Ο πρώτος είναι ο φόβος μιας συμβολικής ήττας. Για τους υπερπλούσιους, οι φόροι αυτοί συνιστούν συμβολική απειλή. Αν ψηφιστεί τέτοιος νόμος, σπάει το άτυπο «ταμπού» που προστάτευε επί δεκαετίες τις μεγάλες περιουσίες. Η κοινωνία αρχίζει να θέτει δημόσια το ερώτημα αν είναι ηθικό και δίκαιο τόσος πλούτος να βρίσκεται σε ελάχιστα χέρια. Αν η πόρτα αυτή ανοίξει, οι πλούσιοι φοβούνται ότι στο μέλλον θα ακολουθήσουν νόμοι ακόμη αυστηρότεροι.

Ο δεύτερος αφορά την αποκάλυψη της ανισότητας. Όταν οι φόροι μπαίνουν στη συζήτηση, τα φώτα πέφτουν στα πραγματικά νούμερα. Οι πολίτες πληροφορούνται πόσο λίγα πληρώνουν αναλογικά οι δισεκατομμυριούχοι σε σύγκριση με τους μισθωτούς. Από τη γνώση αυτή γεννιούνται οργή και πίεση προς τους πολιτικούς, εξέλιξη που η οικονομική ελίτ επιδιώκει να αποσοβήσει.

Ο τρίτος λόγος είναι η μάχη για το κοινωνικό κράτος. Δεν πρόκειται απλώς για έναν φόρο, αλλά για σύγκρουση γύρω από το ποιος θα καλύψει τα έξοδα της κοινωνίας.

Τα κράτη έχουν τεράστια χρέη και χρειάζονται πόρους για να μείνουν ανοιχτά τα νοσοκομεία και τα σχολεία και για να καταβάλλονται οι συντάξεις.

Αν δεν πληρώσουν οι υπερπλούσιοι, είτε θα περικοπούν παροχές στην υγεία και την παιδεία είτε θα αυξηθούν οι φόροι για τους εργαζόμενους και τη μεσαία τάξη.

Με δημόσιους πόρους για τη στήριξη των πολιτών, οι εργαζόμενοι αισθάνονται ασφαλέστεροι και διεκδικούν καλύτερους μισθούς και συνθήκες. Η προτίμηση μεγάλων επιχειρήσεων και υπερπλουσίων είναι ένα κράτος με λιγότερα έσοδα, γιατί τότε οι πολίτες εξαρτώνται εντονότερα από τον ιδιωτικό τομέα.

Κρυφή μάχη για τον «κοινωνικό μισθό»

Πίσω από τη συζήτηση για τους φόρους υπάρχει βαθιά ταξική σύγκρουση. Από τη δεκαετία του 1960 έως σήμερα, ο ανώτατος φορολογικός συντελεστής στις ΗΠΑ υποχώρησε από το 91% στο 35% και οι εταιρικοί φόροι μειώθηκαν στο μισό. Παράλληλα, οι έμμεσοι φόροι κατανάλωσης επιβαρύνουν δυσανάλογα τα χαμηλά και τα μεσαία εισοδήματα.

Το πραγματικό διακύβευμα σήμερα είναι ο «κοινωνικός μισθός», δηλαδή η χρηματοδότηση της υγείας, της παιδείας και των κοινωνικών δικτύων ασφαλείας. Αν η κορυφή δεν συνεισφέρει, οι εργαζόμενοι επωμίζονται το βάρος: ή πληρώνουν περισσότερα ή αποδέχονται να διαλυθούν οι δημόσιες παροχές.

Ο μύθος ότι οι πλούσιοι θα φύγουν

Κάθε φορά που ανοίγει θέμα φορολόγησης, οι ελίτ προβάλλουν ως κύριο επιχείρημα την απειλή φυγής κεφαλαίων. Η πραγματικότητα συχνά διαψεύδει αυτή την απειλή.

Στη Μασαχουσέτη εγκρίθηκε το 2022 πρόσθετος φόρος 4% για εισοδήματα άνω του ενός εκατομμυρίου δολαρίων. Μαζική αποχώρηση των πλουσίων δεν καταγράφηκε. Τα ποσά που εισπράχθηκαν χρηματοδοτούν σήμερα τα δημόσια κολέγια και τη συντήρηση των οδικών δικτύων.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow