Πρώτη τριμερής Τραμπ, Σι και Πούτιν στη Σενζέν: πυρηνικά, Ιράν και εμπόριο

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ και ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντιμίρ Πούτιν πρόκειται να έχουν την πρώτη τους τριμερή συνάντηση στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) στη Σενζέν της Κίνας. Την εξέλιξη επιβεβαίωσαν ο Λευκός Οίκος και το Κρεμλίνο.

Στέλεχος της κυβέρνησης Τραμπ είπε σε δημοσιογράφους ότι ο Αμερικανός πρόεδρος δεν σκοπεύει να θέσει τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.

Την Παρασκευή η Ουάσιγκτον επιβεβαίωσε και τη συμμετοχή του Τραμπ στη σύνοδο, που έχει οριστεί για τις 18 και 19 Νοεμβρίου.

Σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο, οι συνομιλίες θα έχουν στο επίκεντρο τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων.

Οι επαφές γίνονται, πάντως, μέσα σε έντονες διεθνείς αναταράξεις: τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία, τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν και τις εμπορικές εντάσεις που συνεχίζονται ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Πεκίνο.

«Πιστεύω ότι θα δούμε μερικές αρκετά εντυπωσιακές φωτογραφικές ευκαιρίες, συνοδευόμενες από πολλή πραγματικά πομπώδη ρητορική εκ μέρους του Τραμπ», δήλωσε στο Al Jazeera ο Σάιμον Μέιμπον, καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ του Ηνωμένου Βασιλείου.

Συμπλήρωσε, ωστόσο, ότι οι τρεις ηγέτες, «συλλογικά ή μονομερώς, δεν είναι σε θέση να επιφέρουν το τέλος της σύγκρουσης στο Ιράν ή στην Ουκρανία».

Το Al Jazeera καταγράφει τι θέλει και τι δεν θέλει καθεμία πλευρά από τη συνάντηση.

Τι μπαίνει στην ατζέντα των Τραμπ, Σι και Πούτιν

Κάθε ηγέτης κουβαλά τις δικές του προτεραιότητες. Υπάρχουν, όμως, ζητήματα που και οι τρεις θα επιδιώξουν να συζητήσουν.

• Η νέα πυρηνική συνθήκη

Από τα βασικά θέματα για Ρωσία και ΗΠΑ είναι η Νέα Συνθήκη για τη Μείωση των Στρατηγικών Όπλων (New START), η οποία έληξε τον Φεβρουάριο.

Υπογράφηκε για πρώτη φορά το 2010 και θέτει ανώτατα όρια στα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια των ΗΠΑ και της Ρωσίας.

Τον μεγαλύτερο αριθμό πυρηνικών κεφαλών έχει σήμερα η Ρωσία. Ακολουθούν οι ΗΠΑ και, στη συνέχεια, η Κίνα, που ενισχύει με ταχύ ρυθμό το δικό της οπλοστάσιο.

Ο Τραμπ είχε απορρίψει νωρίτερα τη ρωσική πρόταση να παραταθεί η συνθήκη μετά τη λήξη της. Ζήτησε αντ’ αυτού μια «νέα, βελτιωμένη και εκσυγχρονισμένη» συμφωνία, στην οποία θα μετέχει και το Πεκίνο.

Η Κίνα, όμως, φαίνεται απρόθυμη να προσχωρήσει σε συμφωνία στη διαμόρφωση της οποίας δεν συμμετείχε.

Υψηλόβαθμος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσε στο Reuters ότι από αυτό το θέμα θα ξεκινήσουν οι συζητήσεις, προσθέτοντας πως «δεν αναμένουμε να επιτευχθεί οποιαδήποτε συμφωνία».

• Ο πόλεμος ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν

Αξιωματούχοι λένε επίσης ότι οι τρεις ηγέτες θα εξετάσουν τον πόλεμο στο Ιράν, τον οποίο ξεκίνησαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου.

Οι εκτεταμένες επιθέσεις έχουν σταματήσει προς το παρόν. Η κατάσταση, ωστόσο, παραμένει σε αδιέξοδο.

Ύστερα από περισσότερες από 100 ημέρες, τα στρατηγικής σημασίας Στενά του Ορμούζ μένουν κλειστά. Οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου εξακολουθούν να διακυμαίνονται, καθώς τα πλοία που περνούν από τα Στενά συνεχίζουν να δέχονται επιθέσεις και να αντιμετωπίζουν ναυτικές νάρκες από το Ιράν.

Πριν από τον πόλεμο, το ένα τρίτο του αργού πετρελαίου που προμηθευόταν η Κίνα διερχόταν από τα Στενά. Η σύγκρουση πλήττει επίσης τη ζήτηση για τις κινεζικές εξαγωγές.

Η Ρωσία, εν τω μεταξύ, έχει ωφεληθεί από την άνοδο των τιμών της ενέργειας και από την πρόσφατη χαλάρωση των κυρώσεων από την Ουάσιγκτον, μέσα σε προβλήματα εφοδιασμού, ιδίως στο ντίζελ.

• Η εμπορική αντιπαράθεση Πεκίνου και Ουάσιγκτον

Οι εμπορικοί πόλεμοι και η κούρσα για τον έλεγχο των μικροτσίπ που χρησιμοποιούνται στην Τεχνητή Νοημοσύνη τροφοδοτούν εντάσεις ανάμεσα σε Πεκίνο και Ουάσιγκτον.

Πέρυσι ο Τραμπ επέβαλε στην Κίνα αύξηση δασμών κατά 145%. Το Πεκίνο απάντησε με δασμούς 125% στις εισαγωγές από τις ΗΠΑ.

Οι τριβές μεγάλωσαν και από τους περιορισμούς που έβαλε η Κίνα στις εξαγωγές σπάνιων γαιών, υλικών απαραίτητων για την κατασκευή προηγμένων τσιπ και άλλων τεχνολογιών.

Από τότε οι δύο χώρες έχουν χαμηλώσει τους δασμούς και έχουν κλείσει διάφορες συμφωνίες, μετά τις συναντήσεις Τραμπ και Σι στη Νότια Κορέα και στην Ουάσιγκτον.

Το πρόσφατο σκάνδαλο στην εταιρεία μικροεπεξεργαστών Nvidia οδήγησε, πάντως, τις ΗΠΑ να ισχυριστούν ότι η Κίνα κατασκόπευε τον διευθύνοντα σύμβουλο Τζένσεν Χουάνγκ.

Το Πεκίνο το αρνείται.

Θα τεθεί ο πόλεμος στην Ουκρανία;

Είναι πολύ απίθανο να συζητηθεί ο πόλεμος στην Ουκρανία. Αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ δεν θα θίξει τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, αν και στελέχη του Κρεμλίνου είχαν νωρίτερα αφήσει να εννοηθεί ότι η σύγκρουση θα μπορούσε να τεθεί.

Η Κίνα, σύμμαχος της Μόσχας, έχει πει ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι ευρωπαϊκό ζήτημα.

Αμερικανοί αξιωματούχοι επισημαίνουν επίσης ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει ειρηνευτικές συνομιλίες. Οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ επισκέπτονται αυτή την εβδομάδα τόσο την Ουκρανία όσο και τη Ρωσία.

«Η Κίνα δεν συμμετέχει ουσιαστικά σε αυτή τη διαδικασία, οπότε δεν φαίνεται σκόπιμο να διεξαχθεί εκεί η συζήτηση για την Ουκρανία», δήλωσε αξιωματούχος σε δημοσιογράφους.

Ο Τραμπ κατηγόρησε τον πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ότι «δεν θέλει» να τερματιστεί ο πόλεμος. Το Κίεβο επανέλαβε τους ισχυρισμούς ότι οι ΗΠΑ έχουν περιορίσει τη δορυφορική σύνδεση Starlink, μέσω της οποίας χειρίζεται επιθετικά drones.

Ο Αμερικανός πρόεδρος απέδωσε επίσης στην Ουκρανία την εκτίναξη των τιμών του ντίζελ, εξαιτίας των επιθέσεών της σε ρωσικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις.

Παράλληλα, ο Τραμπ έχει επαινέσει τον Πούτιν, έχει συμφωνήσει να επιτραπεί η είσοδος ρωσικού ντίζελ στις παγκόσμιες και τις αμερικανικές αγορές και έχει άρει τις πετρελαϊκές κυρώσεις κατά της Μόσχας.

Τι επιδιώκει η κάθε πλευρά από τη συνάντηση

• Ρωσία

Για τον Πούτιν, σύμφωνα με αναλυτές, η συνάντηση μπορεί να γίνει ευκαιρία θετικής προβολής και βήμα επίδειξης ισχύος, με τη σύγκρουση στην Ουκρανία να μένει στο περιθώριο.

Θα του προσφέρει θέση «πρώτου μεταξύ ίσων», την οποία μπορεί να προβάλει στο εσωτερικό, ώστε να δείξει ότι μπορεί να επηρεάσει την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, δήλωσε στο Al Jazeera ο Αλεξάντερ Μπράτερσκι, δημοσιογράφος και πολιτικός αναλυτής με έδρα τη Μόσχα.

• Κίνα

Το Πεκίνο έχει ήδη πιέσει για να σταματήσει ο πόλεμος των ΗΠΑ κατά του Ιράν, ο οποίος έχει πλήξει τον δικό του ενεργειακό εφοδιασμό.

Η Κίνα θα θελήσει επίσης να μην εμπλακεί σε πυρηνική συνθήκη στη σύναψη της οποίας δεν συμμετείχε.

Τον περασμένο μήνα το υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας δήλωσε ότι «δεν θα ήταν ούτε δίκαιο, ούτε λογικό, ούτε ρεαλιστικό να ζητηθεί από την Κίνα να συμμετάσχει στις λεγόμενες τριμερείς διαπραγματεύσεις για τον πυρηνικό αφοπλισμό σε αυτό το στάδιο».

• Ηνωμένες Πολιτείες

Αξιωματούχοι της αμερικανικής κυβέρνησης αναφέρουν ότι προτεραιότητα του Τραμπ είναι να ενταχθούν και η Κίνα και η Ρωσία σε μια νέα συνθήκη για τη διάδοση των πυρηνικών όπλων.

«Ο πρόεδρος έχει καταστήσει σαφές ότι, μεταξύ άλλων θεμάτων, θα συζητήσει τη μείωση των πυρηνικών όπλων στον κόσμο. Αυτή η διάδοση, πιστεύει ο πρόεδρος Τραμπ, είναι πολύ επικίνδυνη», δήλωσε στους δημοσιογράφους η Ολίβια Γουέιλς, εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου.

Ο Αμερικανός πρόεδρος θα μπορούσε επίσης να αξιοποιήσει τη συνάντηση για να αναδείξει τη διπλωματική επιρροή της κυβέρνησής του, καθώς το Ιράν αρνείται να υποκύψει στις απαιτήσεις των ΗΠΑ για τερματισμό του πολέμου και να δώσει νίκη στην Ουάσιγκτον.

Ο Τραμπ έχει επιδιώξει και στενότερους δεσμούς με τον Σι, τον Πούτιν και τον Κιμ Γιονγκ Ουν της Βόρειας Κορέας, οι οποίοι θεωρούνται «ισχυροί άνδρες». Αναλυτές εκτιμούν ότι είναι πιθανό να εμφανιστεί ως πρόσωπο με επιρροή σε τέτοιους κύκλους.

«Πιστεύω ότι θα είναι περισσότερο μια θεατρική παράσταση, με τον Ντόναλντ Τραμπ να υποδύεται τον ρόλο του παγκόσμιου πολιτικού παρά του ειρηνοποιού», είπε ο Μέιμπον.

Ειδικοί επισημαίνουν ότι η συντριπτική ήττα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος του Τραμπ στις ενδιάμεσες εκλογές την περασμένη εβδομάδα μπορεί να υπονομεύσει τη διαπραγματευτική του δύναμη. Το νέο Κογκρέσο, υπό την ηγεσία των Δημοκρατικών, πιθανότατα θα στηρίξει την Ουκρανία με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα.

Ανοίγει ο δρόμος για μια νέα Γιάλτα;

Ο Πιότρ Τολστόι, πρόεδρος της επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων του ρωσικού κοινοβουλίου, δήλωσε ότι η συνάντηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια «νέα Γιάλτα».

Στη Διάσκεψη της Γιάλτας του 1945, που έγινε στην τότε Σοβιετική Ένωση, ο πρόεδρος της ΕΣΣΔ Ιωσήφ Στάλιν, ο Φρανκλίνος Ρούζβελτ των ΗΠΑ και ο Ουίνστον Τσόρτσιλ του Ηνωμένου Βασιλείου μοίρασαν τη Γερμανία και ίδρυσαν τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, καθορίζοντας τη νέα τάξη πραγμάτων, όπως σημειώνει το Al Jazeera.

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ χαρακτήρισε «εξαιρετικά σημαντική» την τριμερή συνάντηση των ηγετών των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ρωσίας. Επισήμανε, όμως, ότι όσες συμφωνίες επιτευχθούν δεν μπορούν να επιβληθούν σε άλλα κράτη.