Τρία χρόνια παγωμένες οι προκηρύξεις έργων του ΕΛΙΔΕΚ, σύμφωνα με πέντε συλλόγους ΔΕΠ

Σύλλογοι Διδακτικού Ερευνητικού Προσωπικού (ΔΕΠ) από πέντε πανεπιστημιακές σχολές έθεσαν στη διοίκηση του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ) το χρόνιο πρόβλημα της υποχρηματοδότησης της επιστημονικής έρευνας στην Ελλάδα. Πρόκειται για τους συλλόγους του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ), της Φιλοσοφικής Σχολής και της Σχολής Θετικών Επιστημών του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), καθώς και του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Η συνάντηση έγινε ύστερα από αίτημα των συλλόγων ΔΕΠ και σε αυτήν κλήθηκε και η εκτελεστική γραμματεία της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Διδακτικού Ερευνητικού Προσωπικού (ΠΟΣΔΕΠ). Από όσα ανακοίνωσαν οι πέντε σύλλογοι μετά τη συνάντηση, η εικόνα μένει ασαφής. Η χρηματοδότηση νέων ερευνητικών προγραμμάτων παραμένει παγωμένη και αβεβαιότητα καλύπτει και την ίδια την ύπαρξη του ιδρύματος.

Οι πανεπιστημιακοί και οι ερευνητές έθεσαν ένα βασικό ερώτημα, χωρίς να πάρουν σαφή απάντηση: πότε θα βγουν επιτέλους προκηρύξεις για νέα ερευνητικά έργα, οι οποίες έχουν παγώσει εδώ και περίπου τρία χρόνια. Αποτέλεσμα είναι οι ερευνητικές ομάδες των δημόσιων πανεπιστημίων να βρίσκονται σε μόνιμη αβεβαιότητα, χωρίς προοπτική χρηματοδότησης. Για τους περισσότερους νέους ερευνητές οι μόνες διέξοδοι είναι η απλήρωτη εργασία, η παράλληλη απασχόληση ή η φυγή στο εξωτερικό. Η αναζήτηση πόρων από ευρωπαϊκά προγράμματα, όπως το Horizon, αφήνει ελάχιστες πιθανότητες επιτυχίας, μέσα σε ανταγωνισμό τεράστιο και άνισο.

Καμία δέσμευση για μέλη ΔΕΠ και μεταδιδάκτορες

Όπως ανακοίνωσαν οι πέντε σύλλογοι, το ΕΛΙΔΕΚ δεν ανέλαβε καμία δέσμευση για τη χρηματοδότηση μελών ΔΕΠ και μεταδιδακτόρων. Η διοίκηση δεν ήταν σε θέση να δώσει χρονοδιάγραμμα προκήρυξης χρηματοδοτικών έργων και περιορίστηκε σε σύσταση για υπομονή. Για τους περισσότερους, όμως, η υπομονή έχει εξαντληθεί. Η πιο πρόσφατη, τέταρτη, προκήρυξη ερευνητικών έργων για μέλη ΔΕΠ και ερευνητές δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο του 2023. Η αντίστοιχη διαδικασία για μεταδιδάκτορες έκλεισε τον Ιούνιο του 2024. Από τότε δεν έχει ακολουθήσει καμία νέα προκήρυξη.

Μόνο αδιάθετοι πόροι παλαιότερων ετών

Η μόνη προκήρυξη για την οποία δεσμεύτηκε το ΕΛΙΔΕΚ αφορά αποκλειστικά υποψήφιους διδάκτορες και πρόκειται να ανακοινωθεί εντός του 2026. Τα 6,9 εκατ. ευρώ δεν προέρχονται από νέα χρηματοδότηση. Είναι ό,τι συγκεντρώθηκε, όπως αναφέρεται, «ξύνοντας τον πάτο του βαρελιού», από αδιάθετους πόρους προγραμμάτων παλαιότερων ετών. Στα μέσα Οκτωβρίου δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ η έγκριση διάθεσης του ποσού για υποτροφίες υποψηφίων διδακτόρων, με απόφαση του υφυπουργού Ανάπτυξης Σταύρου Καλαφάτη. Με τη συγκεκριμένη απόφαση τροποποιούνται οι ετήσιοι προγραμματισμοί του ΕΛΙΔΕΚ για τα έτη 2017 έως 2020, ώστε οι πόροι να κατευθυνθούν στις νέες δράσεις.

Η προκήρυξη θα είναι η έκτη για υποψήφιους διδάκτορες και η πρώτη έπειτα από αρκετά χρόνια. Πόσες υποτροφίες θα χρηματοδοτηθούν δεν είναι ακόμη γνωστό, καθώς το ποσό εξαρτάται από το στάδιο στο οποίο βρίσκεται κάθε υποψήφιος.

«Βαδίζουμε απευθείας στον γκρεμό». Διαμαρτυρία ερευνητών στο υπουργείο Ανάπτυξης, στο πλαίσιο πανελλαδικής απεργίας στην έρευνα, στις 10/6/26.

«Ψίχουλα» για περιορισμένο αριθμό υποτροφιών

«Αυτό το ποσό είναι ψίχουλα στην ουσία», δηλώνει η Μαρία Μενεγάκη, πρόεδρος του Συλλόγου Διδακτικού Ερευνητικού Προσωπικού του ΕΜΠ. Με μέσο κόστος περίπου 30.000 ευρώ ανά υποψήφιο διδάκτορα, υπολογίζει ότι το κονδύλι αντιστοιχεί σε περίπου 230 υποτροφίες. «Ίσως να καλύπτουν τους υποψήφιους διδάκτορες ενός μικρού ιδρύματος», σημειώνει και προσθέτει ότι «το τραγικότερο είναι ότι δεν υπάρχει κανένας προγραμματισμός για τη συνέχεια». Για τις ερευνητικές ομάδες των μελών ΔΕΠ και των μεταδιδακτόρων η χρηματοδότηση παραμένει κλειστή. Οι σύλλογοι, όπως λέει, έφυγαν από τη συνάντηση «μόνο με αναπάντητα ερωτήματα, χωρίς να γνωρίζουμε ποιο θα είναι το μέλλον του Οργανισμού».

Ασαφές το μέλλον του ΕΛΙΔΕΚ

Θολό παραμένει το τοπίο και για την επόμενη μέρα του ΕΛΙΔΕΚ. Κατά τους συλλόγους, η διοίκηση έχει λάβει μόνο προφορικές διαβεβαιώσεις για τη συνέχιση της λειτουργίας του. Οι εκπρόσωποί του δεν συμμετέχουν στην επιτροπή για τη σύσταση του υπό ίδρυση Υπουργείου Έρευνας και Καινοτομίας, το οποίο έχει προαναγγείλει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.

Σε επίπεδο ανακοινώσεων, πάντως, η κυβέρνηση εμφανίζεται να έχει δεσμευτεί. Τον Ιούνιο ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος, στο υπουργείο του οποίου υπάγεται η Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας, ανακοίνωσε την επέκταση της δανειακής σύμβασης με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) για το ΕΛΙΔΕΚ. Οι πόροι, μαζί με την εθνική συμμετοχή, «αγγίζουν τα 286 εκατ. ευρώ» έως το 2028. Τον Αύγουστο ανακοίνωσε την ένταξη της χρηματοδότησης του Ιδρύματος στο Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του υπουργείου για την περίοδο 2026-2030.

Στην πράξη, τα χρήματα δεν έχουν φτάσει. Σύμφωνα με πληροφορίες, στο ταμείο του ΕΛΙΔΕΚ βρίσκονται 14 εκατ. ευρώ από την πρώτη δόση της δεύτερης δανειακής σύμβασης. Δεν έχουν ακόμη προγραμματιστεί, γιατί αναμένεται το συνολικό ποσό που θα διαθέσει το υπουργείο. Η διαδικασία με το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους για την κατανομή των πόρων ανά έτος βρίσκεται σε εξέλιξη και η διοίκηση ελπίζει ότι θα ολοκληρωθεί έως το τέλος του χρόνου. Η ακαδημαϊκή κοινότητα δεν δείχνει πεπεισμένη. Μέλη ΔΕΠ κάνουν λόγο για ένα Ίδρυμα που λειτουργεί υπό προθεσμία.

Κινητοποίηση του Σωματείου Εργαζομένων στην Έρευνα και την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση (ΣΕΡΕΤΕ), στο πλαίσιο της πανελλαδικής απεργίας της 10/6.

Δάνεια αντί για τακτικό προϋπολογισμό

Ένα από τα στοιχεία που προκάλεσαν αίσθηση στη συνάντηση ήταν η διευκρίνιση ότι το ΕΛΙΔΕΚ, από την ίδρυσή του το 2016, δεν είχε ποτέ τακτικό προϋπολογισμό με δημόσια χρηματοδότηση. Λειτούργησε με δανειακές συμβάσεις με την ΕΤΕπ, μαζί με εθνική συμμετοχή μέσω του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων. Η ένταξη στον προγραμματισμό του υπουργείου Ανάπτυξης παρουσιάζεται ως η πρώτη φορά που το Ίδρυμα αποκτά σταθερότερη βάση χρηματοδότησης. Για τους συλλόγους, όμως, μια δέσμευση που δεν έχει γίνει προκηρύξεις παραμένει δέσμευση στα χαρτιά.

Horizon: έως 10% οι πιθανότητες, στην καλύτερη περίπτωση

Το κενό στην εθνική χρηματοδότηση στρέφει τους ερευνητές στα ευρωπαϊκά προγράμματα, όπου ο ανταγωνισμός είναι πανευρωπαϊκός. «Στην καλύτερη περίπτωση οι πιθανότητες επιτυχίας αν υποβάλεις μια πρόταση στο Horizon είναι 10% και τότε θεωρείται ότι έχεις ελπίδες. Συνήθως είναι πολύ χαμηλότερες», εξηγεί η κ. Μενεγάκη.

Τα εθνικά προγράμματα που βρίσκονται σε εξέλιξη, όπως το «Ερευνώ-Καινοτομώ» της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Καινοτομίας, προβλέπουν από τη φύση τους πρωταγωνιστικό ρόλο για τις επιχειρήσεις. Το ΕΛΙΔΕΚ, αντίθετα, χρηματοδοτεί αμιγώς έρευνα.

Παράλληλα, η χρηματοδότηση της έρευνας στρέφεται όλο και περισσότερο στην άμυνα, σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Μόνο το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ) ανακοίνωσε μέσα στο 2025 έργα έρευνας και ανάπτυξης ύψους 88,4 εκατ. ευρώ.

«Δεν υποστηρίζουμε τη χρηματοδότηση της αμυντικής έρευνας, ακόμη και των έργων διττής χρήσης», λέει η κ. Μενεγάκη. «Μας ενδιαφέρει πάρα πολύ η υποστήριξη της βασικής έρευνας και αντικειμένων που δεν είναι δημοφιλή για τη χρηματοδότηση, όπως αυτά των ανθρωπιστικών επιστημών».

Η έλλειψη σταθερών πόρων έχει και άλλο κόστος. Όπως εξηγεί, οι ερευνητές συχνά αναγκάζονται να αναζητούν πόρους «προκειμένου να μπορέσουν να επιβιώσουν και να συνεχίσουν την έρευνά τους», υποβάλλοντας προτάσεις ακόμη και σε αντικείμενα που δεν είναι του άμεσου ενδιαφέροντός τους.

Περίπου 45% κάτω από το 2010 ο προϋπολογισμός του ΕΜΠ

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην έρευνα. «Υπάρχει γενικότερη υποχρηματοδότηση που μας δημιουργεί τεράστια προβλήματα στη λειτουργία», λέει η πρόεδρος του ΣΔΕΠ ΕΜΠ. Τα στοιχεία που έχει συγκεντρώσει ο σύλλογος για το Πολυτεχνείο είναι ενδεικτικά. Το 2024, ενώ το ονομαστικό ΑΕΠ είχε ξεπεράσει τα προ κρίσης επίπεδα, ο τακτικός προϋπολογισμός του ιδρύματος για δαπάνες διοίκησης και λειτουργίας ήταν μειωμένος κατά περίπου 45% σε σχέση με το 2010, και αυτό σε ονομαστικούς όρους.

Το αποτέλεσμα φαίνεται στα εργαστήρια. Λόγω της διαχρονικής υποχρηματοδότησης, σημειώνει η κ. Μενεγάκη, «υπάρχει σοβαρό πρόβλημα στα πανεπιστήμια αυτή τη στιγμή ως προς τις υποδομές και τον εξοπλισμό». Μέρος των πόρων που προορίζονται για έρευνα καταλήγει στην ανανέωση και τη συντήρηση εξοπλισμού, δαπάνες που θα έπρεπε να καλύπτονται από το ίδιο το ίδρυμα.

Ανοιχτό το ενδεχόμενο για τα μη κρατικά πανεπιστήμια

Ένα ακόμη ζήτημα που ανησυχεί τους συλλόγους αφορά τα μη κρατικά πανεπιστήμια (ΝΠΠΕ). Σύμφωνα με την ανακοίνωσή τους, στη συνάντηση δεν αποκλείστηκε η συμμετοχή τους στις προκηρύξεις του ΕΛΙΔΕΚ ούτε η διεκδίκηση δημόσιων ερευνητικών πόρων βάσει του νέου νομοθετικού πλαισίου. Η διοίκηση δήλωσε απλώς αντίθετη σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Σύμφωνα με πληροφορίες, το θέμα παραπέμπεται σε πολιτική απόφαση.

Οι σύλλογοι ζητούν σταθερή, επαρκή και τακτική δημόσια χρηματοδότηση της έρευνας και του ΕΛΙΔΕΚ, με εξασφαλισμένο προϋπολογισμό και προκηρύξεις σε προβλέψιμο χρονοδιάγραμμα για όλες τις κατηγορίες ερευνητών. Ζητούν επίσης ειδική μέριμνα για τη βασική έρευνα, τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες, τα περιφερειακά πανεπιστήμια και τις ερευνητικές υποδομές. Όπως σημειώνουν, θα συνεχίσουν τις συντονισμένες πρωτοβουλίες τους και καλούν την πανεπιστημιακή κοινότητα να εντείνει τις διεκδικήσεις της.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow