Η ευρωπαϊκή ασφάλεια στο τραπέζι των συνομιλιών Τραμπ και Πούτιν για την Ουκρανία

Μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται πολιτικά αποδυναμωμένος, καθώς οι Δημοκρατικοί αναλαμβάνουν τον Ιανουάριο τον έλεγχο του Κογκρέσου. Εγκλωβισμένος στον πόλεμο στο Ιράν και αναζητώντας μια νίκη που θα σβήσει την εικόνα του ηττημένου, μιλά για μια «μεγάλη, όμορφη συμφωνία», η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει πολύ περισσότερα από την Ουκρανία, ίσως ακόμη και «όλη την Ευρώπη».

Από τις συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι, τις πρώτες έπειτα από εννέα μήνες, έμεινε ωστόσο μια διαφορετική εικόνα. Οι απεσταλμένοι της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας και της ΕΕ, χωρίς επικεφαλής διαπραγματευτή για την Ευρώπη, βρίσκονταν σε άλλο δωμάτιο από εκείνο όπου γίνονταν οι διαπραγματεύσεις Ουκρανίας και Ρωσίας, με μεσολάβηση των ΗΠΑ.

Πρόσβαση είχαν μόνο μέσω παράλληλων συζητήσεων με Αμερικανούς, Ουκρανούς και αξιωματούχους του ΝΑΤΟ.

Το Κρεμλίνο τους άφησε εκτός των βασικών διαβουλεύσεων εξαιτίας της στήριξής τους στο Κίεβο και έφερε ξανά στο τραπέζι τους αρχικούς του όρους.

Για εκεχειρία στην Ουκρανία, η Ρωσία θέτει ως προϋπόθεση την αναθεώρηση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας και την ανάσχεση της επέκτασης του ΝΑΤΟ προς Ανατολάς.

Μέσα σε πυκνό διπλωματικό παρασκήνιο, οι επικεφαλής διαπραγματευτές των ΗΠΑ, ο γαμπρός του Τραμπ Τζάρεντ Κούσνερ και ο φίλος και επιχειρηματικός εταίρος του Αμερικανού προέδρου Στιβ Γουίτκοφ, πήγαν χθες στη Μόσχα για συνάντηση με τον Ρώσο πρόεδρο Πούτιν. Όπως είπαν, εξασφάλισαν τη συναίνεσή του ώστε Ευρωπαίοι εκπρόσωποι να μετάσχουν στον επόμενο γύρο των ειρηνευτικών συνομιλιών.

Στη συνέχεια συναντήθηκαν με τον Ουκρανό πρόεδρο Ζελένσκι, στο Δουβλίνο.

Οι πολιτικές προθεσμίες δείχνουν επίσης ότι τους πιέζουν.

Ο Economist παρατηρεί ότι οι Κούσνερ και Γουίτκοφ ενδέχεται σύντομα να βρεθούν αντιμέτωποι με έρευνες του Κογκρέσου για πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων.

Οι φόβοι στις τάξεις των Ευρωπαίων για τα μελλούμενα εντείνονται, καθώς ο Λευκός Οίκος δείχνει να κλίνει και πάλι προς την πλευρά του Κρεμλίνου.

Εικόνα από τις χθεσινές συνομιλίες των Αμερικανών απεσταλμένων Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, στο Κρεμλίνο (Sputnik/Vyacheslav Prokofiev/Pool via REUTERS).

Παλιό ρωσικό αίτημα με αμερικανικό περιτύλιγμα

Την ατζέντα των συνομιλιών την είχε ήδη διευρύνει η Ουάσιγκτον, με κείμενο 423 λέξεων.

Με ανάρτηση στο X στις 6 Νοεμβρίου, μετά από διαβουλεύσεις στις Βρυξέλλες, ο Κούσνερ παρουσίασε σχέδιο για «νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας». Οι πέντε στόχοι είναι οι μόνιμες διαβουλεύσεις, οι αξιόπιστοι δίαυλοι διαχείρισης κρίσεων, η μεγαλύτερη διαφάνεια στον στρατιωτικό τομέα, τα αμοιβαία μέτρα αποκλιμάκωσης και ένα διαρκές πλαίσιο σταθερότητας.

«Για περισσότερα από 30 χρόνια, η Ευρώπη και η Ρωσία προσπαθούν να οικοδομήσουν ένα βιώσιμο πλαίσιο ασφαλείας», αναφέρεται.

«Οποιαδήποτε διευθέτηση πρέπει να σέβεται πλήρως την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και την ανεξαρτησία κάθε κράτους να λαμβάνει αποφάσεις».

«Καμία χώρα δεν θα έχει δικαίωμα βέτο στις κυριαρχικές επιλογές μιας άλλης».

Υπογραμμίζεται επίσης: «Το ΝΑΤΟ θα παραμείνει κεντρικό στοιχείο της ευρωπαϊκής συλλογικής άμυνας, και αυτή η πρωτοβουλία θα βασιστεί σε υφιστάμενους θεσμούς και δεσμεύσεις».

Αυτό που επιδιώκεται είναι μια δυτική ομπρέλα ασφαλείας για το Κίεβο, μόλις τελειώσει ο πόλεμος.

Από το κείμενο λείπουν όμως αναφορές σε αμερικανικές εγγυήσεις που θα του έδιναν ουσία. Την ίδια ώρα, έντονη είναι η ανησυχία των Ευρωπαίων για την αναθεώρηση της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στην Ευρώπη, τον Δεκέμβριο.

Από το 2008 η Μόσχα ζητά αναθεώρηση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.

Πριν από την πλήρη εισβολή στην Ουκρανία την είχε θέσει ως τελεσίγραφο.

Τον Δεκέμβριο του 2021 αξίωσε το ΝΑΤΟ να μην αναπτύσσει όπλα και στρατεύματα στα κράτη που εντάχθηκαν στη Συμμαχία μετά το 1997.

Κάτι τέτοιο θα της έδινε, στην πράξη, τη δυνατότητα να επηρεάζει καθοριστικά τις αποφάσεις του ΝΑΤΟ.

Τρεις διπλωμάτες της Συμμαχίας δήλωσαν στο Politico ότι δεν υπήρξε εκ των προτέρων ενημέρωση για την αμερικανική πρωτοβουλία σχετικά με ένα νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφαλείας.

Σε αυτήν αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό η πρόθεση της Μόσχας για νέες διαπραγματεύσεις, με την αποστολή στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα του Ρώσου υφυπουργού Εξωτερικών Σεργκέι Ριάμπκοφ και του Όλεγκ Ποστνίκοφ, ειδικού σε θέματα αφοπλισμού.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ δίπλα στον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, με την παρουσία και άλλων Ευρωπαίων ηγετών, σε συνάντηση για την ασφάλεια της Ουκρανίας στο πλαίσιο της συνόδου κορυφής της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας, χθες στο Δουβλίνο (Stefan Rousseau/Pool via REUTERS).

Πολλές φωνές στην Ευρώπη, μία καρέκλα

Πριν από τις συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι, το μήνυμα της επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας της ΕΕ, Κάγια Κάλας, ήταν: «Έχουμε ήδη μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας», «πρέπει να διασφαλίσουμε ότι η Ουκρανία θα ενσωματωθεί σε αυτήν» και «ο Πούτιν δεν έχει δικαίωμα βέτο».

Οι Βρυξέλλες διαμηνύουν ότι καμία απόφαση για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας δεν μπορεί να ληφθεί πριν από τη διευθέτηση του ουκρανικού.

Την ώρα όμως που η Ευρώπη ετοιμάζεται, υπό την πίεση των ΗΠΑ, να πάρει θέση στο τραπέζι διαπραγματεύσεων που αφορούν άμεσα το μέλλον της, δεν έχει αποφασίσει ούτε ποια κοινή γραμμή θα ακολουθήσει ούτε ποιος θα την εκπροσωπεί.

Τον συντονισμό με την Ουάσιγκτον έχουν αναλάβει ως τώρα η Κομισιόν και οι χώρες της Ε3, Γαλλία, Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο, με την Ιταλία εσχάτως σε πιο ενεργό ρόλο.

Είχε προηγηθεί επιστολή της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι προς τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, με την οποία ζητούσε οι «27» να ορίσουν ειδικό απεσταλμένο για το ουκρανικό, με σαφή εντολή.

Το θέμα της ενιαίας εκπροσώπησης αναμένεται να τεθεί στο τραπέζι της σημερινής άτυπης συνόδου κορυφής της ΕΕ, στο Δουβλίνο, εν μέσω κακοφωνίας.

Ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι προειδοποιεί ότι οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και της Σκανδιναβίας δεν μπορούν να μείνουν στο περιθώριο των διαπραγματεύσεων.

Άλλοι θεωρούν ότι το Βερολίνο και το Παρίσι, μαζί με το Ηνωμένο Βασίλειο, αποτελούν την πιο φυσική επιλογή, ως οι βασικές στρατιωτικές δυνάμεις στην Ευρώπη και «κορμός» της πολυεθνικής «Συμμαχίας των Προθύμων».

Αυτές τις ημέρες οι δυνάμεις της διεξάγουν στρατιωτική άσκηση στα πολωνικά εδάφη, προετοιμαζόμενες για το σενάριο ανάπτυξης στη μεταπολεμική Ουκρανία, παρότι η Ρωσία απειλεί ότι θα θεωρηθούν «νόμιμος στόχος».

Την ερχόμενη εβδομάδα, στο μεταξύ, αναμένεται τριμερής μεταξύ Τραμπ, Πούτιν και του Κινέζου προέδρου Σι, στο περιθώριο της συνόδου της APEC, στην Κίνα.

Πολλοί κάνουν λόγο για μια νέα Γιάλτα.