Το μπλε κύμα στις ΗΠΑ αφήνει την Ευρώπη ανάμεσα σε ανακούφιση και νέους φόβους

Ύστερα από τη βαριά ήττα του Ντόναλντ Τραμπ στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ, εκατομμύρια πολίτες σε όλον τον κόσμο διερωτώνται αν το κίνημα MAGA έχει πεθάνει. Για τους περισσότερους, το ερώτημα κρύβει την ελπίδα ότι το «μπλε κύμα» των Δημοκρατικών μπορεί να αλλάξει και την τύχη της Ευρώπης, μετά από δύο χρόνια τραύματος που προκάλεσε το MAGA.

Η συντριβή των Ρεπουμπλικάνων του Τραμπ και η συγκρότηση Κογκρέσου υπό δημοκρατικό έλεγχο έφεραν κατανοητή ανακούφιση στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Βραχυπρόθεσμα, όμως, το χειρότερο για την Ευρώπη δεν έχει τελειώσει. Ο Τραμπ δεν χρειάστηκε την έγκριση του Κογκρέσου για να κηρύξει εμπορικό πόλεμο στους Ευρωπαίους συμμάχους του, να απειλήσει με εισβολή στη Γροιλανδία, να επιχειρήσει να επιβάλει τους όρους του στην Ουκρανία ή να κηρύξει πόλεμο στο Ιράν. Η τελευταία ενέργεια έχει οδηγήσει σε καταστροφική άνοδο των τιμών καυσίμων και τροφίμων.

Περιορισμένος πλέον στην εσωτερική πολιτική, ο πρόεδρος των ΗΠΑ ενδέχεται, όπως φοβούνται πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες, να αξιοποιήσει τις εκτεταμένες εξουσίες του στην εξωτερική πολιτική και να υιοθετήσει ακόμη πιο συγκρουσιακή στάση στη διεθνή σκηνή.

Η Ευρώπη είναι ακριβώς το πεδίο όπου ο Τραμπ θα εξαπολύσει την οργή του, προειδοποίησε με άρθρο της στον βρετανικό Guardian η Νατάλι Τότσι, καθηγήτρια στη Σχολή Διεθνών Σπουδών Johns Hopkins στην Ευρώπη και ανώτερη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Ευρωπαϊκής Χάραξης Πολιτικής του Πανεπιστημίου Μποκόνι. Όπως έγραψε, ο Τραμπ και το MAGA έβλεπαν ανέκαθεν την Ευρώπη ως το είδωλο των εγχώριων εχθρών τους: μια ομάδα αλαζόνων, «woke» και αποδυναμωμένων φιλελευθέρων. Τώρα που οι εχθροί αυτοί επέστρεψαν στην πατρίδα, η έχθρα του προς την Ευρώπη είναι πιθανό να ενταθεί.

Η αντίδραση θα μπορούσε να πάρει τη μορφή νέου δασμολογικού χάους. Ως ταπεινωμένη πλέον φιγούρα του κινήματος MAGA, ο Τραμπ θα μπορούσε να ασκήσει βέτο στη βοήθεια προς την Ουκρανία και να εμποδίσει την πρόσβαση του Κιέβου σε αμυντική τεχνολογία. Εμπειρογνώμονας από την Ουάσινγκτον παρομοίασε πρόσφατα το κίνημα με κουνάβι που έχει στριμωχτεί.

Ο Πολ Τέιλορ, ανώτερος επισκέπτης ερευνητής στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Πολιτικής, σκιαγράφησε ένα τρομακτικό σενάριο: ο Τραμπ να επιχειρήσει ακόμη και να μοιράσει την Ανατολική Ευρώπη, στο πλαίσιο της λεγόμενης «μεγάλης, υπέροχης συμφωνίας» για την Ουκρανία, την οποία ισχυρίζεται ότι επεξεργάζεται μαζί με τη Ρωσία. Τα προμηνύματα για την Ευρώπη ήταν δυσοίωνα. Στο Αμπού Ντάμπι ξεκίνησαν συνομιλίες υπό την αιγίδα των ΗΠΑ, με τους εκπροσώπους της Γερμανίας, της Γαλλίας, του Ηνωμένου Βασιλείου και της ΕΕ να μένουν στο περιθώριο.

Η Ευρώπη δεν μπορεί ούτε να βασιστεί στους νεοεκλεγμένους Δημοκρατικούς του Κογκρέσου για να αμφισβητήσουν τον Τραμπ εκ μέρους της, επισημαίνει η Μπλανς Λεριντόν από το think tank Institut Montaigne στο Παρίσι. Εξηγεί ότι χρειάζεται σαφής εικόνα: προτεραιότητα των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο δεν θα είναι η αποκατάσταση πιο αρμονικής σχέσης με την Ευρώπη. Η εξωτερική τους πολιτική είναι, αυτή τη στιγμή, δύσκολο να αποκρυπτογραφηθεί. Ανάμεσα στις πιο προοδευτικές και στις κεντρώες παρατάξεις δεν υπάρχει ενιαία, συνεπής θέση ούτε ειδικά για την Ευρώπη ούτε για την Ουκρανία.

Αποστάσεις από τον Τραμπ πήραν τα ακροδεξιά κόμματα της Ευρώπης

Ούτε μπορεί να υποτεθεί ότι τα εθνικιστικά ακροδεξιά κόμματα, τα οποία ο Τραμπ ενθαρρύνει να καταστρέψουν την ΕΕ από μέσα, θα πληγούν λόγω της σύνδεσής τους μαζί του. Είναι αλήθεια, πάντως, ότι στην Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη, όπου το πνεύμα του MAGA προωθήθηκε έντονα από τον Βίκτορ Όρμπαν της Ουγγαρίας, ορισμένοι κυβερνώντες ενδέχεται να αναγκαστούν να αλλάξουν στάση.

Ο συντηρητικός πρόεδρος της Πολωνίας Κάρολ Ναβρότσκι, που στηρίζεται από το ευρωσκεπτικιστικό κόμμα της αντιπολίτευσης Νόμος και Δικαιοσύνη και καυχιέται για τη στενή του σχέση με τον Τραμπ, αντιμετωπίζει πλέον δύσκολες ερωτήσεις. Στην Τσεχία, η οποία έχει μία από τις πιο φιλο-MAGA κυβερνήσεις στην Ευρώπη, ο λαϊκιστής πρωθυπουργός Αντρέι Μπάμπις και οι ακροδεξιοί εταίροι του στον συνασπισμό, το Κόμμα των Αυτοκινητιστών, βρέθηκαν πρόσφατα αντιμέτωποι με κύμα λαϊκών διαδηλώσεων.

Στην Ιταλία, εν τω μεταξύ, η ακροδεξιά πρωθυπουργός Τζιόρτζια Μελόνι είχε εκμεταλλευτεί τις εντάσεις με τον Τραμπ πριν από μήνες. Ήταν στρατηγική κίνηση, ώστε να κατευνάσει τις ανησυχίες των ψηφοφόρων, η πλειοψηφία των οποίων τον περιφρονεί.

Σε χώρες, όμως, όπου οι ακροδεξιοί δεν έχουν ακόμη αναλάβει την εξουσία και σημειώνουν ρεκόρ στις δημοσκοπήσεις, η ταπείνωση του Τραμπ ενδέχεται να μην έχει σημασία για τους ψηφοφόρους. Αυτό ισχύει ακόμη και αν τα παράπονά τους, όπως η στασιμότητα των μισθών, ο πληθωρισμός και η έλλειψη προσιτής στέγασης, οφείλονται κάποιες φορές σε παγκόσμιες δυνάμεις.

Θα ήταν λάθος να συναχθεί ότι οι εθνικιστικές, λαϊκιστικές και αντιδραστικές δυνάμεις βρίσκονται σε υποχώρηση παντού στη Δύση, λέει η Λεριντόν. Οι Δημοκρατικοί κέρδισαν στις ΗΠΑ επειδή ο κόσμος είχε βαρεθεί τον Τραμπ και στη Σερβία ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς ανατράπηκε μετά από 14 χρόνια. Σε χώρες όπου οι λαϊκιστικές πολιτικές δυνάμεις δεν βρίσκονται στην εξουσία και είναι στα πρόθυρα να την κατακτήσουν, ο υπολογισμός είναι διαφορετικός.

Στη Γαλλία, η Μαρίν Λε Πεν εξακολουθεί να προηγείται στις δημοσκοπήσεις, έξι μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές, που θα διεξαχθούν με κεντρικό θέμα το κόστος διαβίωσης. Το ακροδεξιό κόμμα της, ο Εθνικός Συναγερμός, είχε χαρακτηρίσει τον Τραμπ εμπόδιο εδώ και καιρό. Η Μπλανς Λεριντόν επισημαίνει ότι η Λε Πεν και ο Ζορντάν Μπαρντελά είχαν κατανοήσει απόλυτα την αρνητική επίδραση που θα μπορούσε να έχει πάνω τους ο Αμερικανός πρόεδρος, ως πολιτικοί που ισχυρίζονται ότι υπερασπίζονται τα γαλλικά εθνικά συμφέροντα. Πάνω απ' όλα, απομακρύνθηκαν από τις καταστροφικές επιπτώσεις των πολιτικών του στην αγοραστική δύναμη στη Γαλλία, είτε μέσω των εμπορικών δασμών είτε μέσω του πολέμου στο Ιράν.

Στη Γερμανία, η Άλις Βάιντελ, συν-ηγέτιδα του ακροδεξιού κόμματος Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), είχε επίσης πάρει αποστάσεις από τον Τραμπ, ως αντίδραση στους δασμούς και στο ζήτημα της Γροιλανδίας. Την ήττα του την αποδίδει πλέον στις υποσχέσεις που αθέτησε ο πρόεδρος των ΗΠΑ σχετικά με την κήρυξη πολέμου κατά του Ιράν.

Στην Ισπανία πλησιάζει μια κρίσιμη δοκιμασία για την πολιτική κατεύθυνση της Ευρώπης. Ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεζ, ο οποίος προκήρυξε πρόωρες εκλογές για τις 29 Νοεμβρίου, χαιρέτισε την ήττα του Τραμπ ως προάγγελο της αναγέννησης των προοδευτικών δυνάμεων. Εν μέσω, όμως, της λαϊκής κατακραυγής για τη στέγαση και τους μισθούς, που έγινε αφορμή για τη μεγάλη γενική απεργία της Τετάρτης (11/11), το πλεονέκτημα βρίσκεται στο δεξιό κόμμα της αντιπολίτευσης, το Λαϊκό Κόμμα (PP). Το PP ενδέχεται να σχηματίσει συνασπισμό με το ακροδεξιό Vox.

Αν συμβεί αυτό, ακροδεξιό κόμμα θα μπει στην κυβέρνηση της Ισπανίας για πρώτη φορά από το τέλος της δικτατορίας του Φράνκο, το 1975. Ο Σαντιάγο Αμπασκάλ, ηγέτης του Vox, απέρριψε κάθε υπόνοια ιδεολογικής σύνδεσης με τους Ρεπουμπλικάνους του Τραμπ. Μετά τις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ δήλωσε χαρακτηριστικά ότι βρίσκονται στην Ισπανία, όχι στο Μίσιγκαν.

Λαχτάρα για γενεαλογική αλλαγή

Μακροπρόθεσμα, πάντως, το ευρύτερο και πιο ελπιδοφόρο δίδαγμα από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού θα μπορούσε να είναι ότι, ύστερα από χρόνια παγκόσμιας οπισθοδρόμησης, η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν έχει πεθάνει. Αν η Ευρώπη μπορεί να πανηγυρίσει για κάτι ουσιαστικό, τονίζει η Λεριντόν, αυτό είναι ότι η αμερικανική δημοκρατία είναι ζωντανή και αναδείχθηκε μεγάλη νικήτρια αυτών των εκλογών.

Μήπως πρόκειται για μια «δημοκρατική άνοιξη», που ξεκίνησε τον Απρίλιο στη Βουδαπέστη με την ήττα του Όρμπαν; Διεθνείς αναλυτές εξηγούν πώς τέσσερις κρίσιμες εκλογές μέσα στη χρονιά, στην Ουγγαρία, τη Σερβία, τη Βραζιλία και τις ΗΠΑ, έδειξαν τη δύναμη του ακτιβισμού της βάσης να δημιουργεί εκπλήξεις. Η σειρά αυτή θα μπορούσε, ίσως, να σηματοδοτήσει την αντιστροφή της παγκόσμιας τάσης προς τον αυταρχισμό.

Οι εκλογές στις ΗΠΑ θα μπορούσαν μάλιστα να ταρακουνήσουν τα παραπαίοντα κυρίαρχα κόμματα της Ευρώπης, ώστε να σταματήσουν τη μοιρολατρική μίμηση των ακροδεξιών πολιτικών και να αναλάβουν δράση.

Οι ψηφοφόροι της Γενιάς Ζ τροφοδότησαν το «μπλε κύμα» στις ΗΠΑ, που έδειξε λαχτάρα για γενεαλογική αλλαγή. Σε μια εποχή που κινήματα διαμαρτυρίας με επικεφαλής τη νεολαία έχουν συνταράξει την Ευρώπη, τα προοδευτικά κόμματα ίσως καταφέρουν να διοχετεύσουν την ενέργεια των διαμαρτυριών σε ουσιαστική πολιτική αλλαγή.

Δεν μπορούν να ισχυριστούν ότι δεν έχουν προειδοποιηθεί, και μάλιστα δυνατά, να λάβουν υπόψη τις εκκλήσεις για δημοκρατική ανανέωση, εκπαίδευση, αξιοπρεπή στέγαση, ισότητα και περιορισμό της εξουσίας των δισεκατομμυριούχων των μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας. Ούτε ότι η αποτυχία να το πράξουν θα μπορούσε να επιτρέψει την αξιοποίηση της οργής της βάσης προς όφελος του ίδιου είδους αντισυστημικού μηδενισμού που τροφοδότησε το κίνημα MAGA στην Αμερική.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow