Η φούσκα στο τουρκικό χρηματιστήριο φέρνει συλλήψεις στο περιβάλλον του Ερντογάν

Καθώς κυκλοφορούν έντονες φήμες για πρόωρες εκλογές το 2028, με στόχο να ανοίξει ο δρόμος για τρίτη προεδρική θητεία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, το σκάνδαλο χρηματιστηριακής απάτης που ταράζει την Τουρκία από τα μέσα Σεπτεμβρίου έχει φτάσει ήδη ως το προεδρικό μέγαρο.

Στη φυλακή βρίσκεται πλέον η Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά. Υπήρξε σύμβουλος του Τούρκου προέδρου, στη συνέχεια υπουργός Οικογένειας και Κοινωνικής Πολιτικής και έως πρόσφατα αντιπρόεδρος του κυβερνώντος ισλαμοσυντηρητικού κόμματος AKP.

Στα τέλη της προηγούμενης εβδομάδας κρίθηκε προφυλακιστέα για παραβίαση του νόμου περί κεφαλαιαγοράς και για συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση.

Της αποδίδεται ότι πλούτισε κατά περίπου 2 δισ. τουρκικές λίρες, περί τα 36 εκατομμύρια ευρώ. Μαζί με τον σύζυγό της πούλησε εγκαίρως, λίγο πριν ξεσπάσει το σκάνδαλο, 400.000 μετοχές της ναυπηγικής εταιρείας Özata Denizcilik, προτού καταρρεύσει η τιμή τους.

Αρνούνται πως διέθεταν εμπιστευτική πληροφόρηση.

Διαφορετική εκτίμηση φαίνεται να έχει η Γενική Εισαγγελία της Κωνσταντινούπολης.

Το ζεύγος Καγιά δεν αποτελεί τη μόνη περίπτωση.

Στην έρευνα για την υπόθεση απάτης έχουν εμπλακεί εκατοντάδες πρόσωπα της τουρκικής ελίτ.

Από τους 464 υπόπτους που έχουν προκύψει έως τώρα, οι 120 βρίσκονται προφυλακισμένοι. Ανάμεσά τους είναι ο πρώην διευθύνων σύμβουλος του τουρκικού χρηματιστηρίου, κορυφαία στελέχη της αρμόδιας ρυθμιστικής αρχής, ένας πρώην υποδιοικητής της Κεντρικής Τράπεζας και ο πρώην διευθύνων σύμβουλος της Türkiye Sigorta, της μεγαλύτερης ασφαλιστικής εταιρείας της Τουρκίας, η οποία ελέγχεται από κρατικό επενδυτικό ταμείο υπό την προεδρία του Ερντογάν.

Οι αριθμοί αναμένεται να αυξηθούν. Οι καταθέσεις στο πλαίσιο των ανακρίσεων φέρνουν συνεχώς στο φως νέους υπόπτους για δωροδοκία, χειραγώγηση της αγοράς, κατάχρηση εξουσίας και συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση.

Στο μεταξύ απομακρύνθηκαν δύο διαδοχικοί επικεφαλής της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας (SPK). Ο υφυπουργός Οικονομικών Οσμάν Τσελίκ υπέβαλε αίτηση συνταξιοδότησης έπειτα από τη σύλληψη του γαμπρού του.

Ο υπουργός Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ κάνει πλέον λόγο για ένα τεράστιο εγκληματικό δίκτυο που είχε διεισδύσει σε κρατικούς εποπτικούς μηχανισμούς.

Αρχειακή φωτογραφία από το Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης (REUTERS/Murad Sezer)

Η φούσκα που μεγάλωνε μπροστά στις αρχές

Για μήνες, επτά εταιρείες διαχειρίζονταν 131 επενδυτικά κεφάλαια που εφάρμοζαν ανενόχλητα την ίδια τακτική.

Αγόραζαν μετοχές εταιρειών με τις οποίες συνδέονταν και ωθούσαν τεχνητά τις τιμές τους σε πολύ υψηλά επίπεδα.

Οι εντυπωσιακές αποδόσεις τραβούσαν νέους, ανυποψίαστους μικροεπενδυτές.

Περίπου μισό εκατομμύριο ιδιώτες, συγκεκριμένα 455.758, κυρίως πολίτες της μεσαίας τάξης, τοποθέτησαν τα χρήματά τους σε αυτά τα επενδυτικά κεφάλαια, επιδιώκοντας να προφυλάξουν αποταμιεύσεις και συντάξεις από τον υψηλό πληθωρισμό.

Τα νέα κεφάλαια κατευθύνονταν στις ίδιες ή σε συναφείς μετοχές και ο κύκλος ξεκινούσε ξανά.

Σε ορισμένες περιπτώσεις εκδίδονταν και εταιρικά ομόλογα.

Με αυτόν τον τρόπο συγκεντρώθηκαν περιουσιακά στοιχεία περίπου 17 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Η συσσωρευμένη αξία εξανεμίστηκε όταν η ρυθμιστική αρχή της χρηματιστηριακής αγοράς της Τουρκίας αποφάσισε να παρέμβει και επέβαλε αυστηρούς κανονισμούς.

Η φούσκα διαλύθηκε. Οι τιμές των μετοχών κατέρρευσαν, ορισμένα επενδυτικά κεφάλαια δεν μπορούσαν πια να καλύψουν τις μαζικές ρευστοποιήσεις και οικονομίες χάθηκαν.

Δεν ίσχυσε το ίδιο για όλους.

Σύμφωνα με τη δικαστική έρευνα, ένας μικρός κύκλος επενδυτών είχε προλάβει να πουλήσει τις μετοχές στην κορύφωση της τιμής τους, χάρη σε εμπιστευτική πληροφόρηση πριν επιβληθούν οι νέοι κανονισμοί.

Από τρία επενδυτικά κεφάλαια, 141 άτομα και 73 εταιρείες φέρονται να αποκόμισαν συνολικά καθαρά κέρδη περίπου 4 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Οι εξαπατημένοι μικροεπενδυτές, αντίθετα, βρέθηκαν έπειτα εγκλωβισμένοι σε έναν εφιάλτη.

Μετά την κατάρρευση στο χρηματιστήριο, στα μέσα Σεπτεμβρίου, διατάχθηκε να παγώσουν τα 131 επενδυτικά κεφάλαια και να εκκαθαριστούν μέσα σε έξι μήνες.

Ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ δήλωσε: «Θέσαμε την προβληματική περιοχή σε καραντίνα».

Τα κεφάλαια αυτά, ανέφερε, αντιστοιχούν μόλις στο 10% του κλάδου και γι' αυτό δεν συνιστούν συστημική απειλή.

Η κυβέρνηση έχει οργανώσει ενδιάμεσες καταβολές που φτάνουν έως 1 εκατ. τουρκικές λίρες, περίπου 17.500 ευρώ, ανά επενδυτή και ανά επενδυτικό κεφάλαιο.

Πλήρης αποζημίωση, πάντως, δεν είναι εγγυημένη.

Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε επενδυτικό συνέδριο την περασμένη άνοιξη στην Κωνσταντινούπολη (REUTERS/Murad Sezer/File Photo)

Οι τακτικές του Ερντογάν απέναντι στο σκάνδαλο

Ο υπουργός Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ αναφέρει ότι οι κατηγορούμενοι έχουν έως τώρα επιστρέψει οικειοθελώς περίπου 560 εκατομμύρια ευρώ σε ειδικό λογαριασμό που προορίζεται για την ενίσχυση των θυμάτων της απάτης.

Η τουρκική Εθνοσυνέλευση ενέκρινε έκτακτη ρύθμιση ώστε να επιταχυνθεί η εκταμίευση των κατασχεμένων κεφαλαίων προς μικροεπενδυτές.

Το κράτος, με καθυστερημένη προνοητικότητα, δεσμεύει τους λογαριασμούς και την ακίνητη περιουσία των υπόπτων.

Ανάμεσα σε όσους φέρονται να ωφελήθηκαν από την απάτη περιλαμβάνονται μέλη του κυβερνώντος κόμματος και συγγενείς τους, καθώς και επιχειρηματίες.

Η Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά δηλώνει ότι μαζί με τον σύζυγό της επέστρεψαν όλα τα κέρδη που αποκόμισαν από τις συναλλαγές τους.

Έχει δεσμευτεί και η περιουσία του ζεύγους.

Ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν διακήρυξε: «Δεν προστατεύουμε όσους αδικούν τον λαό μας».

Παρότι το σκάνδαλο έφτασε ως τα ανώτερα κλιμάκια του κόμματός του, αφού η Σαγιάν Καγιά παραιτήθηκε από αντιπρόεδρος του AKP μόλις στα τέλη Σεπτεμβρίου, ο ίδιος το παρουσιάζει ως μεμονωμένο πρόβλημα της κεφαλαιαγοράς.

Έχοντας υπόψη ότι πολλοί μικροεπενδυτές συγκαταλέγονται στους ψηφοφόρους του, προβάλλει την εικόνα ενός αποφασιστικού διαχειριστή της κρίσης.

Σύμφωνα όμως με τη φιλοκυβερνητική εταιρεία δημοσκοπήσεων Genar, το AKP έχασε σχεδόν τρεις μονάδες μέσα σε έναν μήνα από το ξέσπασμα του σκανδάλου.

Ο ηγέτης της αξιωματικής αντιπολίτευσης Οζγκούρ Οζέλ το καταγγέλλει ως «κλοπή του αιώνα».

Στην προσπάθειά της να ανακτήσει τον έλεγχο του αφηγήματος, η κυβέρνηση καταφεύγει και πάλι στην καταστολή.

Επισήμως, στο πλαίσιο ξεχωριστής υπόθεσης διαφθοράς, υπό κρατική διαχείριση τέθηκε το αντιπολιτευόμενο κανάλι υψηλής τηλεθέασης Halk TV, που κάλυπτε εκτενώς το σκάνδαλο.

Αποκλείστηκαν ανεξάρτητοι ειδησεογραφικοί ιστότοποι και εκατοντάδες λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Δημοσιογράφοι συνελήφθησαν για διάδοση παραπλανητικών πληροφοριών.

Στο Χ, ο δημοσιογράφος Ραγκίπ Σοϊλού έγραψε ότι το σκάνδαλο «είναι ένα τεκτονικό γεγονός, όμως κανείς εκτός της χώρας δεν ενδιαφέρεται πραγματικά».