Οι οικονομικές αιτίες των νεανικών κινητοποιήσεων από τη Γαλλία έως τα Βαλκάνια

Οι μαζικές διαδηλώσεις που συγκλονίζουν τη Γαλλία από τα τέλη Σεπτεμβρίου δεν υποχωρούν. Παίρνουν χαρακτηριστικά παλλαϊκού ξεσηκωμού, με πολιτικές συνέπειες που εκτείνονται πέρα από τα σύνορα της χώρας.

Όσα ξεκίνησαν ως μαθητικές διαμαρτυρίες για την υποχρηματοδότηση της δημόσιας εκπαίδευσης μετατράπηκαν γρήγορα σε ευρύτερο κύμα διεκδικήσεων. Στο τραπέζι μπαίνουν το κόστος ζωής, η εργασία, η κατοικία και οι δημόσιες κοινωνικές υπηρεσίες. Πλάι σε μαθητές και φοιτητές κατεβαίνουν πλέον και εργατικά συνδικάτα, με απεργίες στον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα, ενώ επιστρέφουν στους δρόμους και τα «Κίτρινα Γιλέκα».

Τις πρώτες ημέρες, με κορύφωση τις μεγάλες διαδηλώσεις της 17ης Οκτωβρίου, οι κάμερες εστίασαν κυρίως στις συγκρούσεις με την αστυνομία, που άσκησε ιδιαίτερα σκληρή βία σε ανήλικους διαδηλωτές, καθώς και σε καταστροφές και λεηλασίες από μαυροντυμένους casseurs. Έτσι αποκαλούνται οι νέοι που προχωρούν σε καταστροφές. Στην Ελλάδα θα τους έλεγαν ταραξίες ή, πιο λαϊκά, μπαχαλάκηδες. Ο όρος casseur, όμως, έχει ευρύτερο πολιτισμικό και ιστορικό βάρος. Κοινωνικοί επιστήμονες προσπαθούν εδώ και δεκαετίες να εξηγήσουν το φαινόμενο της «άγριας νεολαίας», που ξεσηκώνεται είτε με αφορμή είτε χωρίς.

Μαθητές συμμετέχουν σε διαδήλωση των «Κίτρινων Γιλέκων» κατά της ακρίβειας, στο Παρίσι, στις 7 Νοεμβρίου.

Η οικονομική αφετηρία των κινητοποιήσεων

Οι διαδηλώσεις συνεχίζονται μαζικά και επίμονα, παρά τις απαγορεύσεις και τα ιδιαίτερα αυστηρά μέτρα ασφαλείας. Το ενδιαφέρον μετατοπίζεται έτσι από τα μειοψηφικά επεισόδια βίας στην ουσία των αιτημάτων. Η κυβέρνηση απαντά κυρίως με καταστολή και, αντί για ουσιαστικές λύσεις, περιορίζεται σε μικρής εμβέλειας υποσχέσεις: διορισμό 3.000 αναπληρωτών εκπαιδευτικών και αύξηση του κατώτατου μισθού κατά 1,6%, ενώ ο πληθωρισμός τον Οκτώβριο έτρεχε με 3,8%, ρυθμό υπερδιπλάσιο. Μέσα σε πολιτική και οικονομική κρίση, η ακροδεξιά της Λεπέν επιδιώκει να κερδίσει έδαφος ως υπερασπίστρια του νόμου, της τάξης και του «ευρωπαϊκού τρόπου ζωής». Οι γαλλικές εξελίξεις προκαλούν προβληματισμό στις κυβερνήσεις όλης της Ευρώπης.

Η νεολαία βγαίνει στο προσκήνιο σε Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία, Γερμανία, Σερβία και Αλβανία. Τα κινήματα έχουν ιδιαίτερα γνωρίσματα σε κάθε χώρα, αλλά και κοινό παρονομαστή. Η γενιά που αποκαλούν Z, χωρίς να χωρά εύκολα σε έτοιμες κατηγορίες, δεν δέχεται ότι θα ζήσει χειρότερα από τους γονείς της.

Η τεχνητή νοημοσύνη, από υπόσχεση απαλλαγής από την επαναλαμβανόμενη μηχανική εργασία, μετατρέπεται σε απειλή. Εξαντλεί υδάτινους πόρους και ενέργεια, καταργεί θέσεις απασχόλησης και μπορεί ανά πάσα στιγμή να οδηγήσει στο επόμενο μεγάλο χρηματιστηριακό κραχ.

Το δικαίωμα στη στέγη μοιάζει όλο και πιο μακρινό, ιδίως για τους νέους των αστικών κέντρων, που αναγκάζονται να μένουν με τους γονείς τους επειδή τα ενοίκια είναι απλησίαστα. Ο πληθωρισμός και η ενεργειακή κρίση, που αναζωπυρώνονται και εξαιτίας των γεωπολιτικών εντάσεων, μειώνουν την αγοραστική δύναμη του μισθού και κάνουν το κόστος ζωής αφόρητο.

Νέα ανάλυση της Oxford Economics συνδέει τα παραπάνω με τις πρόσφατες νεανικές κινητοποιήσεις στην Ευρώπη, δίνοντας έμφαση στη Γαλλία. Ο επικεφαλής οικονομολόγος του οίκου, Λόρενς Χάρπερ Σκοτ, που ειδικεύεται στις πόλεις και τις περιφέρειες της Ευρώπης, απαριθμεί τους λόγους για τους οποίους οι νέοι βγαίνουν στους δρόμους. Στόχος του είναι να προειδοποιήσει τις αγορές και όσους χαράσσουν πολιτική στην Ευρώπη για όσα έρχονται.

Γάλλοι διαδηλωτές στο Παρίσι, στις 7 Νοεμβρίου, με σύνθημα «SOS για το υψηλό κόστος ζωής».

Πίεση στα εισοδήματα

Ο αναλυτής ξεκινά από τη διαπίστωση ότι τα κινήματα διαμαρτυρίας στις ευρωπαϊκές πόλεις έχουν διαφορετικά κίνητρα και αφορμές, αλλά και κοινούς παράγοντες που τροφοδοτούν τη δυσαρέσκεια, ιδίως των νεότερων γενεών. Ανάμεσά τους βρίσκονται το αυξανόμενο κόστος διαβίωσης, που εξακολουθεί να συμπιέζει τα εισοδήματα, μια αγορά κατοικίας όλο και ακριβότερη και δυσκολότερη στην πλοήγηση, καθώς και η ανησυχία για τις ευκαιρίες απασχόλησης στο μέλλον.

Στη Γαλλία το νέο κύμα ακρίβειας ακολουθεί μια ήδη δύσκολη περίοδο για την οικονομία. Η συμπίεση του πραγματικού εισοδήματος εκτείνεται σε όλη τη χώρα: από τις φτωχότερες περιοχές του Βορρά, που έχουν δεχθεί το πλήγμα της αποβιομηχάνισης, μέχρι αστικές οικονομίες που αναπτύσσονται ταχύτερα, όπως η Λυών και η Τουλούζη.

Στέγη που μένει απρόσιτη

Δεν είναι τυχαίο ότι η εξέταση των αιτίων των γαλλικών κινητοποιήσεων ανοίγει με τα υψηλά ενοίκια, κυρίως στις μεγάλες πόλεις. Το Παρίσι είναι 7% ακριβότερο από τον μέσο όρο της Γαλλίας, το μέσο ενοίκιο όμως βρίσκεται ήδη 40% υψηλότερα από ό,τι στην υπόλοιπη χώρα. Ο οικονομολόγος αναφέρει ότι αυτό πλήττει δυσανάλογα τους νεότερους εργαζόμενους, που είναι πιθανότερο να νοικιάζουν και κατά κανόνα αμείβονται χαμηλότερα. Έτσι δυναμώνει η απογοήτευση για την τρέχουσα οικονομική κατάσταση, ενόψει των σημαντικών προεδρικών εκλογών του επόμενου έτους.

Ανεργία των νέων και οι NEETs

Την οικονομική δυσαρέσκεια τροφοδοτούν και τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας των νέων. Οι περισσότερες γαλλικές περιφέρειες βρίσκονται πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ στον δείκτη νεανικής ανεργίας, ιδίως για τα άτομα 15 έως 24 ετών που δεν εργάζονται, δεν σπουδάζουν και δεν παρακολουθούν πρόγραμμα κατάρτισης, τους λεγόμενους NEETs. Ως ιδιαίτερα προβληματικές αναφέρονται πόλεις όπως η Χάβρη και η Μετς, με ποσοστά ανέργων και NEETs διπλάσια του εθνικού μέσου όρου.

Επιπλέον, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει όλο και περισσότερες εργασίες που έως τώρα εκτελούσαν εργαζόμενοι αρχικού επιπέδου, η αντιμετώπιση της υψηλής νεανικής ανεργίας αναδεικνύεται σε σοβαρή πρόκληση για τη γαλλική κυβέρνηση.

Το ζήτημα που μπορεί να σφραγίσει την επόμενη δεκαετία

Αν στην ανάλυση του οικονομολόγου οι λέξεις Γαλλία και Αθήνα αντικαθίσταντο από τις λέξεις Ελλάδα και Αθήνα, η εικόνα δεν θα διέφερε πολύ. Η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης ύστερα από μακρύ κύκλο ύφεσης, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι πολίτες της, και ιδίως οι νέοι, ευημερούν. Στην Αθήνα τα ενοίκια φτάνουν ή και ξεπερνούν τον κατώτατο μισθό. Η νεανική ανεργία υποχωρεί, παραμένει όμως υπερδιπλάσια του εθνικού μέσου όρου και από τις υψηλότερες στην Ευρώπη. Αν η Γαλλία έχει τον αποβιομηχανοποιημένο Βορρά, η Ελλάδα έχει τις δικές της ζώνες ανέργων και NEETs. Τα Ιόνια νησιά, η Δυτική Μακεδονία και η Κεντρική Μακεδονία περιλαμβάνονται στις δέκα ευρωπαϊκές περιφέρειες με την υψηλότερη ανεργία.

Η Oxford Economics προειδοποιεί ότι οι εστίες διαμαρτυρίας θα πολλαπλασιαστούν, καθώς οι αιτίες που βγάζουν στους δρόμους τους νέους της Γαλλίας ισχύουν και για τους συνομηλίκους τους στις περισσότερες πόλεις της Ευρώπης. Στο αισιόδοξο σενάριο, οι τιμές ενέργειας αρχίζουν να ομαλοποιούνται εντός του 2027, ο πληθωρισμός υποχωρεί και τα πραγματικά εισοδήματα επιστρέφουν σε τροχιά ανάπτυξης την περίοδο 2028-2030. Ο οικονομολόγος καταλήγει ότι, αν τα βαθύτερα διαρθρωτικά προβλήματα, δηλαδή η στέγαση, η εργασία και το κόστος ζωής, μείνουν άλυτα από όσους χαράσσουν πολιτική, μπορεί να αναδειχθούν στα πλέον καθοριστικά ζητήματα της επόμενης δεκαετίας, με μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τόσο πολιτικές όσο και οικονομικές.

Σε συγκέντρωση διαμαρτυρίας στην πλατεία Κονκόρντ του Παρισιού, παρά την αστυνομική απαγόρευση, το πανό των διαδηλωτών έγραφε: «Το να διαδηλώνεις δεν είναι πλέον δικαίωμα, είναι ένα ρίσκο που οφείλουμε να αναλάβουμε».

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow