Η Ευρώπη δεν μπορεί να βασιστεί στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ και οφείλει ετοιμότητα για κάθε σενάριο

Η στάση του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στην Ευρώπη δεν υπήρξε ευνοϊκή. Σε άρθρο γνώμης στην El Pais, η Αμάντα Σλόουτ, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο ΙΕ της Μαδρίτης, χαρακτηρίζει τον Αμερικανό πρόεδρο «κακοποιητή». Για τον λόγο αυτό οι ενδιάμεσες εκλογές απασχολούν έντονα τις Βρυξέλλες και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ενώ καλλιεργείται η προσδοκία ότι οι Δημοκρατικοί θα πάρουν τον έλεγχο του Κογκρέσου.

Αν οι Δημοκρατικοί επικρατήσουν, η Ευρώπη θα μπορούσε να αισθανθεί ανακούφιση και να ελπίσει ξανά σε συνεργασία και σε σχέσεις πραγματικής συμμαχίας.

Το ερώτημα είναι αν η εικόνα αυτή ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Η πορεία που πρέπει να ακολουθήσει η Ευρώπη

Ενόψει των εκλογών στις ΗΠΑ, το European Policy Centre υπογραμμίζει ότι η Ευρώπη οφείλει να αντισταθεί στον πειρασμό να εκλάβει πιθανή νίκη των Δημοκρατικών ως σκαλοπάτι επιστροφής στο διατλαντικό status quo. Οι βαθύτερες τάσεις που μεταβάλλουν τις σχέσεις με τις ΗΠΑ, δηλαδή ο στρατηγικός ανταγωνισμός, η άμυνα, το εμπόριο, το κλίμα, η τεχνολογία και η παγκόσμια διακυβέρνηση, δεν περιορίζονται σε έναν μόνο εκλογικό κύκλο.

Το ενδιαφέρον της Ευρώπης είναι στραμμένο στην Ουάσιγκτον ενόψει της 3ης Νοεμβρίου.

Η πρόκληση για την ίδια την Ευρώπη είναι να οικοδομήσει την ισχύ, την ενότητα και τις εταιρικές σχέσεις που χρειάζεται για να προστατεύσει τους πολίτες της. Ταυτόχρονα καλείται να κινηθεί σε μια διεθνή τάξη που γίνεται όλο και πιο κατακερματισμένη.

Οι καθηγητές Μορένο Μπερτόλντι, ανώτερος συνεργάτης στο Ιταλικό Ινστιτούτο Διεθνών Πολιτικών Σπουδών (ISPI), και Μάρκο Μπούτι, κάτοχος της έδρας «Tommaso Padoa Schioppa» στο Κέντρο Robert Schuman, προειδοποιούν ότι η Ευρώπη πρέπει να ετοιμαστεί και για τα δύο σενάρια των ενδιάμεσων εκλογών.

Σε άρθρο τους για το Ινστιτούτο Ευρωπαϊκού Σχεδιασμού Πολιτικής (IEP@BU) σημειώνουν ότι είτε νικήσουν οι Ρεπουμπλικανοί είτε επανέλθουν οι Δημοκρατικοί, οι κίνδυνοι θα διαφέρουν. Αφορούν τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη, το κόστος χρηματοδότησης και την παγκόσμια οικονομία.

Οι προκλήσεις που παραμένουν

Πέρα από τον κίνδυνο να αργήσει η επικύρωση των αποτελεσμάτων στις ΗΠΑ, αφού οι Ρεπουμπλικανοί δεν αναμένεται να υποχωρήσουν εύκολα, η νίκη των Δημοκρατικών θα φέρει αλλαγές που, κατά την Αμάντα Σλόουτ, μάλλον θα είναι αδύναμες.

Κογκρέσο με δημοκρατική πλειοψηφία θα έχει τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στο εσωτερικό της χώρας. Ο ρόλος του στη νομοθεσία και στη διαδικασία των πιστώσεων θα είναι ισχυρότερος και θα μπορεί να επιβάλει ορισμένα προστατευτικά όρια στην πολιτική. Θα ασκεί επίσης αυστηρή εποπτεία στην κυβέρνηση, από την αξία των πολιτικών της έως την αχαλίνωτη διαφθορά. Απέναντι στην κυβέρνηση Τραμπ, αυτό δεν θα είναι εύκολο.

Θα ασκηθεί ακόμη πίεση στη Βουλή των Αντιπροσώπων να ξεκινήσει διαδικασίες καθαίρεσης, με αποτέλεσμα που παραμένει αμφίβολο. Η κυβέρνηση Τραμπ διαθέτει, πάντως, μέσα για να προχωρά σε ό,τι επιδιώκει παρακάμπτοντας το Κογκρέσο, όπως έκανε με τον πόλεμο στο Ιράν.

Προκλήσεις θα αντιμετωπίσουν οι Δημοκρατικοί και στην Ουκρανία. Το Κογκρέσο δύσκολα θα μπορέσει να υποχρεώσει την κυβέρνηση να επιβάλει αυστηρότερες κυρώσεις στη Ρωσία.

Ούτε στους δασμούς θα έχει μεγάλη δύναμη επιβολής, καθώς έχει ήδη αποτύχει πολλές φορές να ασκήσει σοβαρή εποπτεία. Ακόμη κι αν εμφανιστεί ευκαιρία προόδου, η Ευρώπη θα πρέπει να περιμένει επιπλέον εμπορικό χάος. Ο Ντόναλντ Τραμπ, άλλωστε, χρησιμοποιεί τους δασμούς ως απάντηση σε κάθε αφορμή.

Οι μεταρρυθμίσεις δεν μπαίνουν σε αναμονή

Οι ενδιάμεσες εκλογές δεν πρέπει να ανακόψουν τις ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις, ούτε στην άμυνα ούτε στην ενιαία αγορά. Η Ευρώπη χρειάζεται να διευρύνει τις τεχνολογικές της δυνατότητες και να αντιμετωπίσει τον λαϊκισμό που ενισχύεται στο εσωτερικό της. Οφείλει επίσης να αρχίσει να εξετάζει τι θα χρειαστεί από την Ουάσιγκτον ώστε οι σχέσεις να τεθούν σε νέα βάση. Βήματα αυτού του είδους είτε θα την καταστήσουν καλύτερο εταίρο για μια μελλοντική κυβέρνηση που εκτιμά τη διατλαντική συμμαχία είτε, εναλλακτικά, λιγότερο ευάλωτη σε πιέσεις από κυβέρνηση τύπου Τραμπ.

Ετοιμότητα για κάθε ενδεχόμενο

Οι Μπερτόλντι και Μπούτι τονίζουν επίσης ότι στην Ευρώπη η συζήτηση για τις πιθανές οικονομικές επιπτώσεις των ενδιάμεσων εκλογών είναι ελάχιστη. Οι Ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα έκαναν λάθος αν δεν προετοιμάζονταν για διαφορετικά ενδεχόμενα, όπως συνέβη πριν από δύο χρόνια ενόψει των προεδρικών εκλογών.

Κυρίως διότι, αν και οι δημοσκοπήσεις κάνουν τη νίκη των Ρεπουμπλικανών να φαίνεται απίθανη, αυτή δεν είναι αδύνατη. Ολιγάρχες της τεχνολογίας επενδύουν τεράστια ποσά για τη στήριξη των Ρεπουμπλικανών υποψηφίων. Για τον Τραμπ ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα ήταν «δικαίωση» των πολιτικών του και δεν θα δίσταζε να εντείνει ακόμη περισσότερο την προσέγγισή του. Ακόμη κι αν δεν μοίραζε 5.000 δολάρια σε κάθε πολίτη, δημοσιονομική εξυγίανση ασφαλώς δεν θα επιδίωκε. Θα συνέχιζε, παράλληλα, να ενθαρρύνει τις επενδύσεις στον κλάδο της τεχνολογίας (Big Tech), προκειμένου να διατηρήσει την ανάπτυξη.

Πολιτικές τέτοιου τύπου θα οδηγούσαν σε άνοδο των επιτοκίων. Με τον υψηλό δανεισμό των εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης, τα υψηλά επιτόκια, σε συνδυασμό με τη δυσκολία επίτευξης επαρκών κερδών, θα μπορούσαν να προκαλέσουν κατάρρευση ή αποπληθωριστική εκτόνωση της χρηματοοικονομικής φούσκας.

Για να το αποτρέψει, η κυβέρνηση Τραμπ θα μπορούσε να επιχειρήσει να εντείνει τον εκμεταλλευτικό χαρακτήρα της αμερικανικής ισχύος. Αν όχι με νέους δασμούς, πιέζοντας τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ να αγοράσουν μεγάλες ποσότητες αμερικανικών κρατικών ομολόγων, με στόχο να μειωθούν τα επιτόκια.

Το αρχικό κόστος θα το επωμίζονταν οι αποταμιευτές και οι κυβερνήσεις χωρών με υψηλό χρέος. Είναι αμφίβολο, τελικά, αν αυτό θα καθυστερούσε το σκάσιμο της φούσκας της τεχνητής νοημοσύνης, με συνέπειες που δεν θα απέφευγε η πραγματική οικονομία.

Η Ευρώπη μπροστά στο «μπλε κύμα»

Οι Ιταλοί οικονομολόγοι επισημαίνουν επίσης ότι η νίκη των Δημοκρατικών, το λεγόμενο «μπλε κύμα», ακόμη κι αν τους δώσει τον έλεγχο του Κογκρέσου, δεν θα σημάνει ριζική ανατροπή των πολιτικών του Τραμπ.

Για να παρακαμφθούν οι τακτικές κωλυσιεργίας των Ρεπουμπλικανών και να περάσει νομοθεσία στην οποία αντιτίθεται η κυβέρνηση, χρειάζονται 60 ψήφοι επί συνόλου 100 στη Γερουσία.

Θετικό για την Ευρώπη και για ολόκληρο τον κόσμο θα είναι ότι θα ελέγχουν τις δημόσιες δαπάνες και θα μπορούν να αρνηθούν χρηματοδότηση που ζητά ο Τραμπ, για παράδειγμα για την επανέναρξη σύγκρουσης με το Ιράν ή για άλλες στρατιωτικές περιπέτειες. Κατά τους Μπερτόλντι και Μπούτι, μια τέτοια εξέλιξη πιθανότατα θα εκτόνωνε την ένταση στον Περσικό Κόλπο και θα συνέβαλλε στη μείωση των τιμών της ενέργειας. Ο Τραμπ θα βρισκόταν, ταυτόχρονα, αντιμέτωπος με πολύ αυστηρότερο κοινοβουλευτικό έλεγχο.

Δημοκρατικοί και τεχνητή νοημοσύνη

Οι καθηγητές Μπερτόλντι και Μπούτι εκτιμούν ότι θα ήταν δύσκολο να ψηφιστεί ομοσπονδιακή νομοθεσία για τη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης. Σε επίπεδο πολιτείας, όμως, θα εισαχθούν μέτρα, ακόμη και με στήριξη Ρεπουμπλικανών, ώστε να εμποδιστεί ή να επιβραδυνθεί η κατασκευή νέων κέντρων δεδομένων.

Αιτία είναι ότι η αντίθεση της κοινής γνώμης σε αυτές τις τεράστιες εγκαταστάσεις, λόγω της μεγάλης ζήτησής τους σε ενέργεια και νερό, ξεπερνά τα κομματικά όρια. Τέτοιες εξελίξεις θα επηρέαζαν τις αποτιμήσεις της χρηματιστηριακής αγοράς, θα περιόριζαν τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη και θα επιβράδυναν την οικονομική ανάπτυξη στις Ηνωμένες Πολιτείες και παγκοσμίως.

Η συνύπαρξη Κογκρέσου που ελέγχεται από τους Δημοκρατικούς με την κυβέρνηση Τραμπ θα προκαλούσε επίσης επανειλημμένα κλεισίματα της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Θα οδηγούσε και σε αντιπαράθεση για την αύξηση του ανώτατου ορίου του δημόσιου χρέους, με απρόβλεπτες συνέπειες και κίνδυνο στάσης πληρωμών, δεδομένου ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είναι πολύ πιο ριζοσπαστικός και απρόβλεπτος από ό,τι κατά την πρώτη του θητεία.

Η αβεβαιότητα από τον κίνδυνο στάσης πληρωμών θα μπορούσε να ωθήσει τα επιτόκια ακόμη υψηλότερα και να πλήξει ιδιαίτερα τις ευρωπαϊκές χώρες με μεγάλα ελλείμματα και υψηλό δημόσιο χρέος.

Σχέδια έκτακτης ανάγκης

Οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, επισημαίνουν, θα έχουν σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις ακόμη κι αν ηττηθεί ο Τραμπ. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής στην Ευρώπη δεν πρέπει να βρεθούν ξανά απροετοίμαστοι. Οφείλουν να καταρτίσουν άμεσα σχέδια έκτακτης ανάγκης, ώστε να αμβλύνουν τους κραδασμούς που ενδέχεται να έρθουν από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Για τους Μπερτόλντι και Μπούτι, ακόμη και το ενδεχόμενο ο Τραμπ να αρνηθεί να αναγνωρίσει τα εκλογικά αποτελέσματα είναι, έστω ακραία, πιθανό. Σε αυτή την περίπτωση θα κήρυττε «κατάσταση έκτακτης ανάγκης». Τονίζουν, όμως, ότι θα έπρεπε πλέον όλοι να έχουν μάθει πως, όταν πρόκειται για τον Τραμπ, γεγονότα που εκ των προτέρων φαντάζουν εξαιρετικά απίθανα μπορούν εκ των υστέρων να γίνουν πιθανά. Αν όχι ο κανόνας.

Γι' αυτό, ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης από την Ευρώπη, ακόμη και για αυτό το ενδεχόμενο, θα αποτελούσε δείγμα σύνεσης.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow