Η Novaya Gazeta κλείνει οριστικά και ο ΟΗΕ μιλά για καταστροφικό πλήγμα στον Τύπο

Η Novaya Gazeta, μία από τις σημαντικότερες και ιστορικότερες ανεξάρτητες εφημερίδες της Ρωσίας, τερματίζει την παρουσία της στον δημόσιο βίο της χώρας ύστερα από περισσότερα από 30 χρόνια.

Το έντυπο αντιτάχθηκε ανοιχτά στον πόλεμο στην Ουκρανία και έφερε στη δημοσιότητα έρευνες για διαφθορά, παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κρατική αυθαιρεσία. Ανακοίνωσε ότι διακόπτει και ό,τι είχε απομείνει από τη δραστηριότητά του, έπειτα από μακρά εκστρατεία κρατικών πιέσεων.

Στην ανακοίνωσή της χρησιμοποίησε τη φράση «Μας σκότωσαν». Στις 9 Νοεμβρίου θα κλείσει τα γραφεία της στο κέντρο της Μόσχας, θα απενεργοποιήσει τους διακομιστές και θα αποχωρήσει από τον χώρο όπου στεγάστηκε επί τρεις δεκαετίες.

Η σύνταξη δήλωσε ότι η εφημερίδα δεν υπάρχει πλέον και ότι οι ρωσικές αρχές και οι υπηρεσίες ασφαλείας την ανάγκασαν να σταματήσει τη λειτουργία της.

Το CBS Mornings τη χαρακτήρισε τελευταία ανεξάρτητη εφημερίδα της Ρωσίας που δεν υπάρχει πια, αποδίδοντας την εξέλιξη σε προσπάθεια του Πούτιν να σβήσει τον ελεύθερο Τύπο.

Σύμβολο ανεξάρτητης δημοσιογραφίας, έπειτα στόχος των αρχών

Ιδρύθηκε το 1993. Η οικονομική στήριξη προήλθε από τα χρήματα του Νόμπελ Ειρήνης που είχε λάβει ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, τελευταίος ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης. Η δημιουργία της συνδέθηκε με το όραμά του για τη «γκλάσνοστ», την πολιτική διαφάνειας και ελευθερίας της έκφρασης.

Τα χρόνια που ακολούθησαν εξελίχθηκε σε ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα ανεξάρτητα μέσα της Ρωσίας. Απέκτησε διεθνή φήμη για έρευνες γύρω από τη διαφθορά, την πολιτική εξουσία και τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το τίμημα ήταν βαρύ. Έξι δημοσιογράφοι και συνεργάτες δολοφονήθηκαν εξαιτίας της επαγγελματικής τους δράσης. Ανάμεσά τους η Άννα Πολιτκόφσκαγια, που είχε καταγράψει τις ωμότητες των πολέμων στην Τσετσενία και δολοφονήθηκε με πυροβολισμούς στη Μόσχα το 2006.

Ο πρώην αρχισυντάκτης και συνιδρυτής Ντμίτρι Μουράτοφ τιμήθηκε το 2021 με το Νόμπελ Ειρήνης και το αφιέρωσε στους έξι νεκρούς συναδέλφους του.

Η εισβολή του 2022 και ο κλοιός της λογοκρισίας

Η πίεση μεγάλωσε αισθητά μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022. Την ίδια περίοδο οι αρχές θέσπισαν αυστηρότερη νομοθεσία λογοκρισίας, που προβλέπει ακόμη και πολυετείς ποινές φυλάκισης για δημοσιεύματα που θεωρείται ότι «δυσφημούν» τον ρωσικό στρατό ή διακινούν πληροφορίες τις οποίες το κράτος χαρακτηρίζει ψευδείς.

Τότε η Novaya Gazeta αναγκάστηκε να αναστείλει την έντυπη έκδοση στη Ρωσία. Συνέχισε, όμως, να δημοσιεύει στο διαδίκτυο και να λειτουργεί από τα γραφεία της στη Μόσχα.

Η ίδια αναφέρει ότι η ιστοσελίδα της αποκλείστηκε, η άδεια έκδοσης ανακλήθηκε και τα τυπογραφικά πιεστήρια κατασχέθηκαν. Οι εγκαταστάσεις ερευνήθηκαν και δημοσιογράφοι της βρέθηκαν στο στόχαστρο.

Ο συντάκτης Όλεγκ Ρολντούγκιν βρίσκεται σε κατ’ οίκον περιορισμό, εν αναμονή της δίκης. Αντιμετωπίζει κατηγορίες για παράνομη χρήση προσωπικών δεδομένων, αδίκημα που επισύρει φυλάκιση έως και δέκα έτη. Έρευνα έγινε και στην κατοικία του αρχισυντάκτη Σεργκέι Σοκόλοφ.

Μετά το 2022 πολλοί δημοσιογράφοι της εφημερίδας, όπως και άλλων ανεξάρτητων μέσων, εγκατέλειψαν τη Ρωσία. Ορισμένοι πρώην εργαζόμενοι δημιούργησαν στη Λετονία τη Novaya Gazeta Europe, που συνεχίζει να λειτουργεί. Η Μόσχα την έχει χαρακτηρίσει «ανεπιθύμητη οργάνωση» και την έχει ουσιαστικά απαγορεύσει στη Ρωσία.

Σε ανάρτησή της η Novaya Gazeta Europe μετέφερε ότι, σύμφωνα με τον Economist, η διεύθυνση ενημερώθηκε στις 19 Οκτωβρίου για έξωση από το κτίριο στην πάροδο Ποταπόφσκι. Εκείνες τις ημέρες ο Μουράτοφ κατευθυνόταν στο Παρίσι, για να τιμήσει τη μνήμη της Πολιτκόφσκαγια, που είχε δολοφονηθεί πριν από 20 χρόνια.

Στις 26 Οκτωβρίου ο Μουράτοφ και ο νυν αρχισυντάκτης Ντμίτρι Σοκόλοφ συναντήθηκαν με τους εργαζομένους στο υπόγειο γειτονικού κτιρίου, επειδή φοβούνταν ότι στα γραφεία τους παρακολουθούνται. Εκεί αποφάσισαν το κλείσιμο, καθώς η εφημερίδα θα μπορούσε να αναγνωριστεί ως «εξτρεμιστική οργάνωση» και οι δημοσιογράφοι να συλληφθούν.

Ο Μουράτοφ είπε, σύμφωνα με την ανάρτηση, ότι δεν πέθαναν από μόνοι τους, αλλά τους σκότωσαν μαζί με το σύνταγμα. Πρόσθεσε ότι δεν μένει παρά να γελάσει κανείς με το άρθρο 29 του συντάγματος, που ορίζει ότι η λογοκρισία απαγορεύεται.

Η σύνταξη της Novaya Gazeta Europe σημείωσε ότι οι αξίες της εφημερίδας που ίδρυσε ο Γκορμπατσόφ θα χρειαστούν ακόμη στην πατρίδα και ότι φύλακές τους απομένουν οι αναγνώστες. Τους κάλεσε να προσέχουν, λέγοντας ότι κάποια στιγμή όλα θα είναι «κατά τη Novaya».

Όσα είπε ο ΟΗΕ και οι τελευταίες κουβέντες της σύνταξης

Το κλείσιμο προκάλεσε έντονη αντίδραση του ύπατου αρμοστή του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα, Φόλκερ Τουρκ, που δήλωσε βαθιά ανήσυχος και εξέφρασε τη λύπη του.

Μίλησε για ένα ακόμη σκληρό και καταστροφικό πλήγμα στα ανεξάρτητα μέσα που εξακολουθούν να δραστηριοποιούνται στη Ρωσική Ομοσπονδία. Κατήγγειλε την κλιμάκωση των περιορισμών στην ανεξάρτητη δημοσιογραφία και επισήμανε ότι, μετά την εισβολή στην Ουκρανία, εντάθηκαν η κρατική επιτήρηση, οι διώξεις και η παρενόχληση δημοσιογράφων.

Σε όλη την πορεία της, είπε, η Novaya Gazeta και οι δημοσιογράφοι της πρόσφεραν εξαιρετικά στην ανεξάρτητη ενημέρωση και στην υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συχνά με μεγάλο προσωπικό ρίσκο. Αντιμετώπισαν παρενόχληση, αγωγές, απειλές και άμεση βία.

Ο Τουρκ κάλεσε τις ρωσικές αρχές να σταματήσουν μέτρα που εμποδίζουν την κάλυψη ζητημάτων δημόσιου ενδιαφέροντος και να επιτρέψουν την ελεύθερη έκφραση διαφορετικών απόψεων, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα.

Ο Μουράτοφ υπογράμμισε ότι η εφημερίδα εκπροσωπούσε μεγάλο τμήμα της ρωσικής κοινωνίας που αντιτίθεται στον πόλεμο και στην αιματοχυσία. Όταν άνθρωποι πεθαίνουν στον πόλεμο και πολιτικοί κρατούμενοι χάνουν τη ζωή τους, δήλωσε, δεν κλαίνε για τον εαυτό τους. Απλώς μαζεύουν τα πράγματά τους.

Ο αρχισυντάκτης Σεργκέι Σοκόλοφ περιέγραψε το κλείσιμο ως οριστικό και όχι ως προσωρινή αναστολή. Είπε ότι έθαψαν τους φίλους τους και τις ελπίδες τους, ότι έβλεπαν όσα συνέβαιναν και προσπαθούσαν να ενημερώνουν τους αναγνώστες όσο πιο υπεύθυνα μπορούσαν.

Η Novaya Gazeta ετοιμάζει, σύμφωνα με την ανακοίνωσή της, ένα τελευταίο φύλλο. Επί τρεις δεκαετίες επιχείρησε να κρατήσει ζωντανή την ανεξάρτητη ενημέρωση στη Ρωσία, με διώξεις, απειλές και ανθρώπινες απώλειες.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow