Η γήρανση του πληθυσμού απειλεί τη βιωσιμότητα των συντάξεων

Τα συνταξιοδοτικά συστήματα σε όλο τον κόσμο δέχονται τις επιπτώσεις της δημογραφικής κρίσης. Η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής και η πτώση των γεννήσεων απειλούν να τα επιβαρύνουν και να θέσουν εν αμφιβόλω την ικανότητά τους να συνεχίσουν τις καταβολές για τις επόμενες γενιές.

Η ίδια κρίση αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο τοποθετούν τα κεφάλαιά τους τα συνταξιοδοτικά ταμεία. Ορισμένα αναλαμβάνουν υψηλότερο ρίσκο, ώστε να πετύχουν τις αποδόσεις που χρειάζονται για να καλύψουν υποχρεώσεις που διογκώνονται.

Οι συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις εντάσσονται, σε γενικές γραμμές, σε δύο κατηγορίες. Τα προγράμματα καθορισμένων παροχών υπόσχονται στους συνταξιούχους προσυμφωνημένο εισόδημα. Στα προγράμματα καθορισμένων εισφορών, οι καταβολές εξαρτώνται από τις αποταμιεύσεις που έχουν συγκεντρωθεί και από την απόδοση των επενδύσεων.

Σύμφωνα με το CNBC, η γήρανση δημιουργεί διαφορετικά προβλήματα στα δύο μοντέλα. Στα προγράμματα καθορισμένων παροχών οι υποχρεώσεις αυξάνονται όσο οι συνταξιούχοι ζουν περισσότερο. Στα προγράμματα καθορισμένων εισφορών, τα μέλη κινδυνεύουν να ζήσουν περισσότερο από τις αποταμιεύσεις τους, με αποτέλεσμα να μεγαλώνει η πίεση στην επενδυτική απόδοση των ταμείων.

Ο Sebastien Betermier, εκτελεστικός διευθυντής στο Διεθνές Κέντρο Διαχείρισης Συντάξεων, χαρακτήρισε το πρόβλημα τεράστιο και εντονότερο με την πάροδο του χρόνου. Σημείωσε ότι ορισμένα ταμεία έχουν μέλη που βρίσκονται στη σύνταξη εδώ και σχεδόν μισό αιώνα, σε ηλικία 107 ή 108 ετών.

Όσο υψηλότερη είναι η μακροζωία, τόσο περισσότερα έτη καλούνται να καλύψουν τα ταμεία, και αυτό εμφανίζεται αμέσως ως πρόσθετη υποχρέωση, ανέφερε. Μιλώντας στο CNBC, ο Betermier περιέγραψε το κόστος που μετακυλίεται στην επόμενη γενιά ως ωρολογιακή βόμβα.

Το μέγεθος της πρόκλησης αποτυπώνεται στην έκθεση του Παγκόσμιου Δείκτη Συντάξεων του Ινστιτούτου Marsh CFA για το 2026, ή MCGPI, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα. Από τα 55 συνταξιοδοτικά συστήματα που καλύπτει ο δείκτης, τα 43 έχουν γονιμότητα κάτω από το επίπεδο αναπλήρωσης των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα και τα 23 κάτω από το 1,5.

Παράλληλα, το προσδόκιμο ζωής στην ηλικία των 65 ετών στις πιο ανεπτυγμένες περιοχές έχει αυξηθεί κατά 50,9% από το 1950 και φτάνει περίπου τα 20 επιπλέον χρόνια. Τα συνταξιοδοτικά επιδόματα χρειάζεται, επομένως, να διαρκούν αισθητά περισσότερο. Ο αριθμός των πιθανών εργαζομένων που στηρίζουν τους ηλικιωμένους αναμένεται επίσης να μειωθεί απότομα.

Η έκθεση του MCGPI αναφέρει ότι η χρηματοδότηση των μελλοντικών συντάξεων και της φροντίδας ηλικιωμένων γίνεται πιο κρίσιμη, καθώς η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους συνεχίζει να υποχωρεί. Πολύ λίγα συστήματα, με τη μορφή που λειτουργούν σήμερα, είναι ασφαλή.

Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα οξύ στα συστήματα διανεμητικής κατανομής. Σε αυτά, οι εισφορές των σημερινών εργαζομένων χρηματοδοτούν σε μεγάλο βαθμό τις παροχές των τρεχόντων συνταξιούχων, αφήνοντάς τα ιδιαίτερα ευάλωτα σε ένα εργατικό δυναμικό που συρρικνώνεται.

Οι πιέσεις είναι ήδη ορατές στις ΗΠΑ. Το Ταμείο Ασφάλισης Γήρατος και Επιζώντων, που χρηματοδοτεί συνταξιοδοτικά επιδόματα και παροχές επιζώντων για δεκάδες εκατομμύρια Αμερικανούς, προβλέπεται να εξαντλήσει τα αποθεματικά του το τέταρτο τρίμηνο του 2032, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση των διαχειριστών του.

Ούτε τα πλήρως χρηματοδοτούμενα προγράμματα μένουν απρόσβλητα. Αυτά επενδύουν εισφορές εργαζομένων και εργοδοτών για να χρηματοδοτήσουν μελλοντικές συνταξιοδοτικές παροχές.

Καθώς τα μέλη τους συνταξιοδοτούνται και αρχίζουν να εισπράττουν παροχές, ορισμένα ταμεία μπορεί να βρεθούν να πληρώνουν περισσότερα από όσα λαμβάνουν σε νέες εισφορές. Η MCGPI προειδοποίησε ότι τότε θα αναγκαστούν να επανεξετάσουν τις επενδυτικές τους στρατηγικές και τις ανάγκες τους σε ρευστότητα.

Η έκθεση τόνισε ότι οι μελλοντικές εκροές παροχών θα υπερβούν το επίπεδο των εισφορών ή των ασφαλίστρων και ότι η οικονομική αυτή πίεση αναπόφευκτα θα αυξηθεί στο μέλλον.

Αναθεώρηση του επενδυτικού κινδύνου

Η δημογραφική κρίση αναδιατάσσει τις επενδυτικές επιλογές των συνταξιοδοτικών ταμείων. Κάποια δέχονται μεγαλύτερους κινδύνους, προκειμένου να παράγουν τις αποδόσεις που απαιτούνται για την κάλυψη των αυξανόμενων συνταξιοδοτικών υποχρεώσεων.

Πολλά ώριμα ταμεία καταβάλλουν ήδη περισσότερα σε παροχές από όσα εισπράττουν σε εισφορές. Αναγκάζονται έτσι να στηρίζονται όλο και περισσότερο στις επενδυτικές αποδόσεις και στα περιουσιακά στοιχεία που έχουν συσσωρεύσει.

Στην Αυστραλία, περίπου το ένα τρίτο των συνταξιοδοτικών ταμείων κατέγραψε αρνητικές φυσικές ταμειακές ροές από περιουσιακά στοιχεία σε μια τριετία. Οι πληρωμές παροχών, δηλαδή, υπερέβησαν τις εισφορές, σύμφωνα με έκθεση του 2025 της Αυστραλιανής Αρχής Προληπτικής Ρύθμισης.

Παρατηρητές του κλάδου λένε ότι η πίεση για υψηλότερες αποδόσεις έχει ωθήσει ορισμένα κεφάλαια προς επενδύσεις πιο επικίνδυνες και πιο σύνθετες, μεταξύ αυτών τα ιδιωτικά κεφάλαια, οι υποδομές και οι ιδιωτικές πιστώσεις.

Ο Jean-Pierre Aubry, αναπληρωτής διευθυντής κρατικής και τοπικής έρευνας στο Κέντρο Έρευνας Συνταξιοδότησης στο Boston College, δήλωσε ότι τα συνταξιοδοτικά ταμεία στρέφονται ολοένα περισσότερο σε τοποθετήσεις υψηλότερου ρίσκου. Η έκταση της στροφής, ωστόσο, διαφέρει σημαντικά από αγορά σε αγορά.

Επισήμανε τα ταμεία πολιτειών και τοπικών κυβερνήσεων στις ΗΠΑ, τα οποία κατέχουν μόνο περίπου το 20% των περιουσιακών τους στοιχείων σε ομόλογα. Μεγάλο μέρος του υπολοίπου είναι επενδυμένο σε μετοχές και ιδιωτικά περιουσιακά στοιχεία.

Τέτοιες κατανομές, είπε, καθιστούν τα δημόσια συνταξιοδοτικά ταμεία των ΗΠΑ σημαντικά πιο εκτεθειμένα σε επενδυτικό κίνδυνο από τα αντίστοιχα στην Ευρώπη και τον Καναδά.

Ο David Elia, διευθύνων σύμβουλος του αυστραλιανού συνταξιοδοτικού ταμείου Hostplus, ανέφερε ότι οι δημογραφικές αλλαγές είναι μόνο ένας από τους πολλούς παράγοντες που διαμορφώνουν τις επενδυτικές αποφάσεις.

Τόνισε ότι έχει σημασία να διατηρείται διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο σε κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων, γεωγραφικές περιοχές και κλάδους, και οι πιθανές αποδόσεις να αντισταθμίζουν επαρκώς τους κινδύνους που ενέχονται.

Ο Elia είπε επίσης ότι οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να βρουν τρόπους για να μετριάσουν τις πιέσεις της γήρανσης του πληθυσμού, μεταξύ άλλων μέσω πολιτικών μετανάστευσης και τεχνολογικών εξελίξεων. Οι ίδιες οι δημογραφικές μεταβολές, πρόσθεσε, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέες επενδυτικές ευκαιρίες.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow