Δεύτερη ταχύτερη πτώση ΑΕΠ στην ΕΕ για τη Δυτική Μακεδονία, πέντε περιφέρειες κάτω από το 50%

Η ετήσια έκδοση της Eurostat «Regions in Europe 2026» συγκεντρώνει αναλυτικά στοιχεία για τις συνθήκες διαβίωσης, την οικονομία και το περιβάλλον στις περιοχές της Ευρώπης. Τα δεδομένα παρουσιάζονται σε τρία επίπεδα της ταξινόμησης NUTS: γεωγραφικές ομάδες (NUTS 1), περιφέρειες (NUTS 2) και νομοί (NUTS 3).

Η ονοματολογία NUTS, από τα γαλλικά Nomenclature d'Unités Territoriales Statistiques, αναδεικνύει τις διαφορετικές ανάγκες και ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Αξιοποιείται στη χάραξη πολιτικών για την κοινωνική συνοχή, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ψηφιακή και πράσινη μετάβαση.

Η απολιγνιτοποίηση, ως εφαρμογή της πράσινης μετάβασης στην Ελλάδα, οδήγησε τη Δυτική Μακεδονία στη δεύτερη πιο ραγδαία πτώση του ΑΕΠ μεταξύ των περιφερειών της ΕΕ, για το διάστημα που εξετάζει η Eurostat.

Περιφέρειες με το χαμηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ

Την ίδια στιγμή, πέντε περιφέρειες της Ελλάδας συγκαταλέγονται στις οικονομικά ασθενέστερες της Ευρώπης. Το πραγματικό ΑΕΠ ανά κάτοικο, σε Πρότυπα Αγοραστικής Δύναμης (PPS), βρίσκεται κάτω από το 50% του μέσου όρου.

Τη χαμηλότερη θέση έχει το Βόρειο Αιγαίο, με το πραγματικό ΑΕΠ ανά κάτοικο στο 42% του μέσου όρου της ΕΕ. Ακολουθούν η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και η Ήπειρος, και οι δύο στο 45%. Η Δυτική Μακεδονία βρίσκεται στο 48% και η Δυτική Ελλάδα στο 49%.

Η Πελοπόννησος περιλαμβάνεται επίσης στις δέκα φτωχότερες περιφέρειες της ΕΕ. Το 38,1% του πληθυσμού της βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.

Η ετήσια έκδοση της Eurostat για το 2026 στηρίζεται στα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία ανά περιφέρεια, από το 2024. Για το 2025 υπάρχουν προς το παρόν μόνο προσωρινά στοιχεία σε εθνικό επίπεδο. Σε αυτά, η Ελλάδα είχε, μαζί με τη Βουλγαρία, το χαμηλότερο πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ στην ΕΕ, στο 68% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

Οι μεγαλύτερες αυξήσεις του ΑΕΠ

Ένας από τους δείκτες περιφερειακής ανάπτυξης που εξετάζει η Eurostat είναι η συνολική μεταβολή του ΑΕΠ στις περιφέρειες της ΕΕ μεταξύ 2019 και 2024. Η σύγκριση αντιπαραβάλλει το τελευταίο έτος αναφοράς πριν από την πανδημία covid-19 με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία και δείχνει ποιες περιφέρειες έχουν επιστρέψει στα προπανδημικά επίπεδα οικονομικής δραστηριότητας και ποιες παραμένουν χαμηλότερα.

Στο σύνολο της ΕΕ, το ΑΕΠ αυξήθηκε την περίοδο αυτή κατά 5,6% σε πραγματικούς όρους, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε η Eurostat στις 22 Οκτωβρίου 2026.

Στις 244 περιφέρειες επιπέδου NUTS 2 για τις οποίες υπάρχουν στοιχεία, οι διαφορές είναι μεγάλες.

Θετική ανάπτυξη κατέγραψαν 197 περιφέρειες, με υψηλότερη οικονομική δραστηριότητα το 2024 σε σχέση με το 2019. Το ΑΕΠ μειώθηκε σε 46 περιφέρειες και έμεινε αμετάβλητο σε μία μόνο.

Την ισχυρότερη άνοδο είχε η περιφέρεια της ιρλανδικής πρωτεύουσας, η «Ανατολική και Κεντρική Ιρλανδία», που εμφανίζει και το υψηλότερο ΑΕΠ ανά κάτοικο. Μεταξύ 2019 και 2024 το ΑΕΠ της αυξήθηκε κατά 38%.

Πολύ υψηλή ήταν η αύξηση και στις άλλες δύο ιρλανδικές περιφέρειες. Η «Βόρεια και Δυτική Ιρλανδία» σημείωσε άνοδο 36,4%, τη δεύτερη υψηλότερη στην ΕΕ, και η «Νότια Ιρλανδία» άνοδο 26,0%, την έκτη υψηλότερη.

Έξω από την Ιρλανδία, οι ταχύτεροι ρυθμοί ανάπτυξης εντοπίστηκαν στις παρακάτω περιοχές:

• στην περιοχή της ρουμανικής πρωτεύουσας Βουκουρέστι-Ιλφόβ, με αύξηση 33%
• στη Μάλτα, με αύξηση 32,9%
• στη Μαγιότ, νησιωτικό σύμπλεγμα στον Ινδικό Ωκεανό που αποτελεί υπερπόντιο διαμέρισμα της Γαλλίας, με αύξηση 32,1%

Σχεδόν όλες οι περιφέρειες πρωτευουσών της ΕΕ κατέγραψαν επέκταση της οικονομικής δραστηριότητας στο διάστημα που εξετάζει η Eurostat. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί η περιφέρεια Ελσίνκι-Ουούσιμαα της Φινλανδίας, όπου το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 1,9% σε πραγματικούς όρους.

Οι μεγαλύτερες συρρικνώσεις του ΑΕΠ

Από το 2019 έως το 2024, η εντονότερη συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας σημειώθηκε στη βουλγαρική περιφέρεια Yugoiztochen, στη Νοτιοανατολική Βουλγαρία, με διοικητική πρωτεύουσα το Μπουργκάς. Στη γειτονική αυτή περιοχή το πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ μειώθηκε κατά 20,5%. Η έκθεση της Eurostat αναφέρει ότι η πτώση αντανακλά, μεταξύ άλλων παραγόντων, διαρθρωτικές οικονομικές προκλήσεις, χαμηλές επενδύσεις, χαμηλή παραγωγικότητα και δημογραφικές πιέσεις.

Η Δυτική Μακεδονία κατέγραψε τον δεύτερο ταχύτερο ρυθμό συρρίκνωσης του ΑΕΠ σε πραγματικούς όρους, κατά 18% μεταξύ 2019 και 2024.

Ακολουθεί το Γκρόνινγκεν στην Ολλανδία. Η εξόρυξη φυσικού αερίου από το κύριο κοίτασμα σταμάτησε σταδιακά το 2024 και το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 14%.

Την πεντάδα με τη μεγαλύτερη οικονομική επιδείνωση συμπληρώνουν δύο περιφέρειες της Ρουμανίας, η Νότια Μουντενία και η Νοτιοδυτική Ολτενία, με μείωση 13,5% και 11,3% αντίστοιχα.

Οι λόγοι της πτώσης του ΑΕΠ στη Δυτική Μακεδονία

Η «Δίκαιη Μετάβαση» δεν φαίνεται να έχει αγγίξει ακόμη τη Δυτική Μακεδονία, όπου η οικονομία βασιζόταν κατά κύριο λόγο στις λιγνιτικές μονάδες.

Σχετική επιστημονική μελέτη του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, του 2021, επισημαίνει ότι οι λιγνιτικές δραστηριότητες αντιπροσώπευαν το 34% του ΑΕΠ της περιοχής. Σχεδόν το 25% των θέσεων εργασίας σχετιζόταν άμεσα και έμμεσα με τη βιομηχανία λιγνίτη. Η έρευνα προειδοποιούσε ότι, χωρίς κατάλληλα αντισταθμιστικά μέτρα, η απολιγνιτοποίηση θα οδηγήσει σε απώλειες άνω των 21.000 θέσεων εργασίας έως το 2028, ή και από το 2025, και σε απώλεια εισοδήματος 9 δισ. μεταξύ 2018 και 2028.

Παρά τα ευρωπαϊκά κονδύλια, συνολικού ύψους 1,61 δισ. ευρώ, που προβλέπονται για τη δίκαιη ενεργειακή μετάβαση σε Δυτική Μακεδονία και Μεγαλόπολη, οι προειδοποιήσεις των ερευνητών επαληθεύθηκαν εν μέρει. Τον Ιούλιο του 2026 το Οικονομικό Επιμελητήριο, το ΤΕΕ και το ΓΕΩΤΕΕ Δυτικής Μακεδονίας έστειλαν κοινή επιστολή στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Κατήγγειλαν σοβαρές δομικές στρεβλώσεις στην εφαρμογή του Προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΠΔΑΜ), που ήταν το κύριο χρηματοδοτικό εργαλείο στήριξης της περιοχής.

Επικαλούμενοι τα επίσημα στοιχεία του ΠΔΑΜ, τόνισαν ότι από το σύνολο των πόρων του 1,61 δισ. ευρώ το 45,1% αφορά νομικές δεσμεύσεις. Οι δαπάνες προς πιστοποίηση αντιστοιχούν μόλις στο 9,36% του προϋπολογισμού.

Στην επιστολή ξεκαθάριζαν ότι, ως κοινωνία, δεν τάσσονται αόριστα και γενικά κατά της πράσινης μετάβασης και του ενεργειακού μετασχηματισμού. Είναι, όμως, κατηγορηματικά αντίθετοι σε μια μετάβαση που υλοποιείται με τρόπο άδικο και καταστροφικό για τον τόπο τους και μετατρέπει μια περιβαλλοντική αναβάθμιση σε κοινωνική και οικονομική ισοπέδωση της περιοχής.

Η πτώση του ΑΕΠ δεν είναι ο μόνος δείκτης που αποτυπώνει την οικονομική δυσπραγία της Δυτικής Μακεδονίας.

Σύμφωνα με την επιστολή των επιστημονικών και επαγγελματικών φορέων, ο πληθυσμός της περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας μειώθηκε κατά 10,3% μεταξύ 2016 και 2025. Το ποσοστό είναι σχεδόν τριπλάσιο του εθνικού μέσου όρου (-3,8%), όπως προκύπτει από τις ετήσιες εκτιμήσεις της ΕΛΣΤΑΤ. Το 2025 η ανεργία ήταν 15,3%, έναντι 8,4% στον μέσο όρο της Ελλάδας. Με βάση τις εκτιμήσεις της ΕΛΣΤΑΤ για το δεύτερο τρίμηνο του 2026, η ανεργία στη Δυτική Μακεδονία ανήλθε στο 12,7%, έναντι 7,9% στον πανελλαδικό μέσο όρο.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow