Εκλογές στο Ισραήλ στις 27 Οκτωβρίου: δεξιά, αντιπολίτευση και Παλαιστίνιοι

Στις 27 Οκτωβρίου οι πολίτες του Ισραήλ πηγαίνουν στις κάλπες. Είναι οι πρώτες εκλογές από την έναρξη του πολέμου στη Γάζα και των νέων συγκρούσεων με τον Λίβανο και το Ιράν.

Κατά το Al Jazeera, η αναμέτρηση εκλαμβάνεται ευρέως ως δημοψήφισμα για τη διακυβέρνηση του πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου και, ταυτόχρονα, ως δοκιμασία για το πολιτικό μέλλον της χώρας.

Από τον Οκτώβριο του 2023, όταν ξεκίνησε ο πόλεμος στη Γάζα, η Κνεσέτ έχει εγκρίνει ή προωθήσει σειρά νόμων και προτάσεων με άμεσο αντίκτυπο στους Παλαιστινίους.

Οι κοινοβουλευτικές ψηφοφορίες, από την απόρριψη της κρατικής τους υπόστασης και τη στήριξη της προσάρτησης της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης έως την απαγόρευση της UNRWA, αποτυπώνουν σκλήρυνση της ισραηλινής πολιτικής.

Η εβραϊκή αντιπολίτευση εμφανίζεται ως εναλλακτική στη δεξιά κυβέρνηση του Νετανιάχου. Όταν όμως το ζήτημα είναι τα δικαιώματα των Παλαιστινίων, οι γραμμές που χωρίζουν κυβέρνηση και αντιπολίτευση συχνά σβήνουν.

Πώς χωρίζονται αριστερά και δεξιά στο Ισραήλ

Στη διεθνή πολιτική η αριστερά συνδέεται συνήθως με την κοινωνική προστασία, τις αυξημένες δημόσιες δαπάνες και την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των μειονοτήτων. Η δεξιά δίνει μεγαλύτερο βάρος στην εθνική ταυτότητα, την ασφάλεια και τον περιορισμό της κρατικής παρέμβασης στην οικονομία.

Στο Ισραήλ, όμως, ο βασικός διαχωρισμός αφορά κατά κύριο λόγο τη σύγκρουση με τους Παλαιστινίους.

Η αριστερά έχει παραδοσιακά ταυτιστεί με τις εδαφικές παραχωρήσεις και τις διαπραγματεύσεις. Η δεξιά έχει ταυτιστεί με την αντίθεση στην ίδρυση παλαιστινιακού κράτους και με την επέκταση των ισραηλινών οικισμών στα κατεχόμενα.

Τα τελευταία χρόνια το πολιτικό φάσμα έχει μετακινηθεί συνολικά προς τα δεξιά. Θέσεις που άλλοτε θεωρούνταν ακραίες έχουν περάσει πλέον στο κυρίαρχο πολιτικό ρεύμα.

Ο Παλαιστίνιος πολιτικός αναλυτής Εχάμπ Τζαμπαρέν επισημαίνει ότι μεγάλο μέρος της πολιτικής σκέψης των Εβραίων Ισραηλινών στηρίζεται σήμερα σε «παραδοχές που πριν από μία γενιά θα θεωρούνταν δεξιές».

Κόμματα και συνασπισμοί

Κανένα κόμμα δεν έχει ποτέ κερδίσει αυτοδύναμη πλειοψηφία στην Κνεσέτ, που έχει 120 έδρες.

Για κυβέρνηση χρειάζονται τουλάχιστον 61 έδρες. Γι’ αυτό απαιτούνται συμμαχίες ανάμεσα σε κόμματα που συχνά έχουν αντικρουόμενες προτεραιότητες.

Ακόμη και μικρά κόμματα μπορούν έτσι να αποκτήσουν πολιτική επιρροή δυσανάλογη του μεγέθους τους, αφού αν αποχωρήσουν η κυβέρνηση μπορεί να πέσει.

Η κυβέρνηση που αποχωρεί

Μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου 2022, το Λικούντ του Νετανιάχου, με 32 έδρες, συγκρότησε κυβέρνηση 64 εδρών. Στον συνασπισμό μπήκαν τα υπερορθόδοξα κόμματα Σας και Ενωμένος Ιουδαϊκός Τορά, καθώς και η ακροδεξιά συμμαχία Θρησκευτικός Σιωνισμός, όπου μετείχε και το Οτζμά Γιεχούντιτ. Ήταν η πιο δεξιά κυβέρνηση στην ιστορία του Ισραήλ.

Κεντρικά πρόσωπα ήταν ο Μπεζαλέλ Σμότριτς, υπουργός Οικονομικών και αρμόδιος για σημαντικές πλευρές της πολιτικής στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, και ο Ιταμάρ Μπεν-Γκβίρ, υπουργός Εθνικής Ασφάλειας, με αρμοδιότητα την αστυνομία.

Και οι δύο έχουν ταχθεί υπέρ της προσάρτησης εδαφών και της επέκτασης των οικισμών. Έχουν χρησιμοποιήσει επανειλημμένα την απειλή παραίτησης για να επηρεάσουν τις κυβερνητικές αποφάσεις.

Η σύνθεση του συνασπισμού άλλαξε αρκετές φορές. Η Εθνική Ενότητα του Μπένι Γκαντζ μπήκε στην κυβέρνηση μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και έφυγε τον Ιούνιο του 2024.

Το «Νέα Ελπίδα» του Γκιντεόν Σαάρ εντάχθηκε τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους. Το Οτζμά Γιεχούντιτ αποχώρησε προσωρινά τον Ιανουάριο του 2025, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την εκεχειρία στη Γάζα, και επέστρεψε δύο μήνες αργότερα.

Τον Ιούλιο του 2025 το Ενωμένος Ιουδαϊκός Τορά αποχώρησε λόγω της διαμάχης για την απαλλαγή των υπερορθόδοξων ανδρών από τη στρατιωτική θητεία. Το Σας απέσυρε επίσης τους υπουργούς του, χωρίς να εγκαταλείψει τον συνασπισμό.

Όταν διαλύθηκε η Κνεσέτ ενόψει των εκλογών, η κυβερνητική συμμαχία είχε 60 έδρες: Λικούντ 32, Σας 11, Οτζμά Γιεχούντιτ 7, Θρησκευτικός Σιωνισμός 6 και Νέα Ελπίδα 4.

Τα κόμματα απέναντι στον Νετανιάχου

Αντιπολίτευση και αριστερά δεν ταυτίζονται. Στην απερχόμενη Κνεσέτ το κεντρώο Yesh Atid του Γιαΐρ Λαπίντ είχε 24 έδρες, ενώ το Μπλε και Λευκό του Μπένι Γκαντζ ήταν επίσης σημαντική δύναμη. Και τα δύο εναντιώθηκαν στη δικαστική μεταρρύθμιση που προωθούσε ο Νετανιάχου. Αυτό δεν σημαίνει ότι υποστήριζαν κατ’ ανάγκην διαφορετική πολιτική απέναντι στους Παλαιστινίους.

Το Yisrael Beiteinu του Αβιγκντόρ Λίμπερμαν είναι κοσμικό και δεξιό. Ο Λίμπερμαν, πρώην σύμμαχος του Νετανιάχου, εναντιώνεται κυρίως στις εξαιρέσεις των υπερορθόδοξων ανδρών από τη στρατιωτική θητεία.

Το Εργατικό Κόμμα, που έχει πλέον ενταχθεί στους Δημοκρατικούς, ήταν η μόνη εβραϊκή πολιτική δύναμη της απερχόμενης Κνεσέτ που στήριζε ανοιχτά τη λύση των δύο κρατών.

Τα αραβικά κόμματα, που εκπροσωπούν κυρίως Παλαιστίνιους πολίτες του Ισραήλ, διαφέρουν ιδεολογικά. Αντιτίθενται, όμως, στην κατοχή.

Το «Ρα’αμ» του Μανσούρ Αμπάς έγινε το 2021 το πρώτο αραβικό κόμμα που μπήκε σε ισραηλινή κυβέρνηση. Το Χαντάς-Τα’αλ, με επικεφαλής τους Αϊμάν Οντέχ και Αχμάντ Τίμπι, δεν έχει μετάσχει σε κυβερνητικό συνασπισμό. Στις προσεχείς εκλογές κατεβαίνει στον Κοινό Κατάλογο μαζί με το Μπαλάντ.

Οι ψήφοι των κομμάτων στην Κνεσέτ

Το Al Jazeera εξέτασε δέκα σημαντικές ψηφοφορίες της Κνεσέτ για ζητήματα που αφορούν τους Παλαιστινίους, από τον Ιούλιο του 2024 έως τον Μάρτιο του 2026.

Για να γίνει νόμος, ένα νομοσχέδιο πρέπει να περάσει τρεις αναγνώσεις. Στις περισσότερες ψηφοφορίες αρκεί η απλή πλειοψηφία των παρόντων βουλευτών, ενώ οι σκόπιμες απουσίες είναι συχνά πολιτική επιλογή. Έτσι, κάποιες αποφάσεις περνούν με μεγάλη πλειοψηφία και άλλες κρίνονται από ελάχιστες ψήφους.

Η συνολική εικόνα δείχνει ότι η σταθερή κοινοβουλευτική αντίσταση στις σχετικές πρωτοβουλίες ήρθε κυρίως από τα αραβικά κόμματα και τους Δημοκρατικούς, που είχαν τέσσερις έδρες. Μαζί διέθεταν μόλις 14 από τις 120 έδρες της Κνεσέτ.

Απόρριψη παλαιστινιακού κράτους

Τον Φεβρουάριο του 2024 η Κνεσέτ ενέκρινε, με 99 ψήφους υπέρ και 11 κατά, δήλωση της κυβέρνησης κατά της μονομερούς αναγνώρισης παλαιστινιακού κράτους.

Υπέρ τάχθηκαν ο κυβερνητικός συνασπισμός, το Yisrael Beiteinu και η πλειονότητα των βουλευτών του Yesh Atid και της Εθνικής Ενότητας. Το Εργατικό Κόμμα απείχε. Κατά ψήφισαν μόνο τα αραβικά κόμματα.

Η ίδια εικόνα φάνηκε ξανά τον Ιούλιο του 2024. Ψήφισμα που χαρακτήριζε την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους «υπαρξιακό κίνδυνο» πέρασε με 68 ψήφους υπέρ και 9 κατά. Η Εθνική Ενότητα συντάχθηκε με τον κυβερνητικό συνασπισμό και το Yisrael Beiteinu, ενώ το Yesh Atid και το Εργατικό Κόμμα απουσίασαν. Κατά ψήφισαν και πάλι μόνο τα αραβικά κόμματα.

Ενδεικτικό του κλίματος είναι προεκλογική έρευνα του Jerusalem News Syndicate: όλοι οι Ισραηλινοί πολιτικοί που ρωτήθηκαν αν στηρίζουν την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους απάντησαν αρνητικά.

Η στάση αυτή αποτυπώνει και τη μεταβολή της κοινής γνώμης. Σύμφωνα με το Pew Research Center, την άνοιξη του 2023 το 35% των Ισραηλινών θεωρούσε εφικτή την ειρηνική συνύπαρξη Ισραήλ και παλαιστινιακού κράτους, έναντι 50% το 2013.

Το ποσοστό έπεσε στο 26% το 2024, στο 21% το 2025 και στο 17% το 2026. Η στήριξη στη λύση των δύο κρατών έχει υποχωρήσει δραματικά μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου.

Ψηφοφορίες για την προσάρτηση της Δυτικής Όχθης

Τον Ιούλιο του 2025 μη δεσμευτικό ψήφισμα υπέρ της προσάρτησης της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης, μαζί με την Κοιλάδα του Ιορδάνη, εγκρίθηκε με 71 ψήφους υπέρ και 13 κατά. Τα Yesh Atid και Εθνική Ενότητα απείχαν. Το Εργατικό Κόμμα ψήφισε κατά μαζί με τα αραβικά κόμματα.

Οι διαφωνίες φάνηκαν ακόμη πιο καθαρά τον Οκτώβριο του 2025. Στις 22 του μήνα, στη διάρκεια επίσκεψης του αντιπροέδρου των ΗΠΑ, νομοσχέδιο για την εφαρμογή του ισραηλινού δικαίου στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη πέρασε σε πρώτη ανάγνωση οριακά, με 25 ψήφους έναντι 24.

Υπέρ ψήφισαν ο Θρησκευτικός Σιωνισμός, το Οτζμά Γιεχούντιτ και το Yisrael Beiteinu. Στο Ενωμένος Ιουδαϊκός Τορά καταγράφηκε διχασμός, με τέσσερις ψήφους υπέρ και τρεις κατά. Το Σας και το Νέα Ελπίδα απουσίαζαν. Κατά τάχθηκαν το Yesh Atid, το Εργατικό Κόμμα και τα αραβικά κόμματα.

Επίσημα το Λικούντ τάχθηκε κατά του νομοσχεδίου, όμως ο βουλευτής Γιούλι Έντελσταϊν ψήφισε υπέρ. Αν οι τέσσερις βουλευτές του Ενωμένου Ιουδαϊκού Τορά είχαν ψηφίσει αντίθετα, το νομοσχέδιο θα είχε απορριφθεί. Η ψηφοφορία έδειξε πόσο καθοριστικό ρόλο μπορούν να παίξουν οι μικρές κοινοβουλευτικές ομάδες σε ζητήματα που αφορούν το μέλλον των κατεχόμενων εδαφών.

Οι νόμοι κατά της UNRWA

Η απαγόρευση της UNRWA, της Υπηρεσίας Αρωγής και Έργων του ΟΗΕ για τους Παλαιστίνιους Πρόσφυγες, συγκέντρωσε την ευρύτερη στήριξη ανάμεσα στους δεσμευτικούς νόμους που εξετάζει η ανάλυση.

Η υπηρεσία ιδρύθηκε το 1949, μετά τη Νακμπά, την «καταστροφή», όπως αποκαλείται η μαζική εκτόπιση Παλαιστινίων το 1948. Παρέχει εκπαίδευση, υγειονομική περίθαλψη, επισιτιστική βοήθεια και άλλες βασικές υπηρεσίες σε εκατομμύρια εγγεγραμμένους Παλαιστίνιους πρόσφυγες στη Γάζα, στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη και την Ανατολική Ιερουσαλήμ, καθώς και στην Ιορδανία, τον Λίβανο και τη Συρία.

Τον Οκτώβριο του 2024 η Κνεσέτ ενέκρινε δύο νομοσχέδια. Το πρώτο, που απαγόρευε στην υπηρεσία να λειτουργεί σε περιοχές υπό ισραηλινή κυριαρχία, μαζί με την κατεχόμενη Ανατολική Ιερουσαλήμ, πέρασε με 92 ψήφους υπέρ και 10 κατά. Το δεύτερο, που έκοβε κάθε επίσημη κρατική επαφή με την UNRWA, εγκρίθηκε με 87 ψήφους υπέρ και 9 κατά.

Οι νόμοι άρχισαν να ισχύουν τον Ιανουάριο του 2025, παρά τις προειδοποιήσεις του ΟΗΕ και δυτικών κυβερνήσεων για τις σοβαρές επιπτώσεις στις ανθρωπιστικές επιχειρήσεις.

Υπέρ ψήφισαν ο κυβερνητικός συνασπισμός, το Yisrael Beiteinu, το Yesh Atid, η Εθνική Ενότητα και οι παρόντες βουλευτές του Εργατικού Κόμματος. Κατά ψήφισαν μόνο τα αραβικά κόμματα.

Τι κρίνεται στις κάλπες της 27ης Οκτωβρίου

Οι εκλογές της 27ης Οκτωβρίου μπορεί να αλλάξουν τον πρωθυπουργό και τη σύνθεση της ισραηλινής κυβέρνησης. Δεν είναι βέβαιο, όμως, ότι θα μεταβάλουν ουσιαστικά την πολιτική απέναντι στους Παλαιστινίους.

Οι ψηφοφορίες στην Κνεσέτ δείχνουν ευρεία σύγκλιση ανάμεσα στην κυβέρνηση και σε σημαντικό τμήμα της αντιπολίτευσης σε κρίσιμα ζητήματα: την απόρριψη της παλαιστινιακής κρατικής υπόστασης, την προσάρτηση κατεχόμενων εδαφών και τον περιορισμό της δράσης της UNRWA.

Η βασική πρόκληση δεν αφορά μόνο το ποιος θα σχηματίσει την επόμενη κυβέρνηση, αλλά και το αν θα υπάρξει πολιτική δύναμη ικανή να ανατρέψει τη μετατόπιση του ισραηλινού πολιτικού συστήματος προς σκληρότερες θέσεις. Όσο η αντίθεση στην παλαιστινιακή αυτοδιάθεση παραμένει κυρίαρχη και στο κοινοβούλιο και στην κοινή γνώμη, μια αλλαγή κυβέρνησης δεν εγγυάται και αλλαγή πολιτικής.