Αντιπαραθέσεις για την ενέργεια στην Ελλάδα και την απομάκρυνση της Γκίλφοϊλ

Η απομάκρυνση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ από την Ελλάδα φέρνει στην επιφάνεια ένα παρασκήνιο με γεωπολιτικές διαστάσεις και συγκρούσεις επιχειρηματικών συμφερόντων στην ενέργεια, που εκτείνονται και πέρα από τον Ατλαντικό.

Αμερικανικοί κολοσσοί, εταιρείες Big Oil και μεγάλοι παίκτες του LNG συνωστίζονται στη Μεσόγειο. Οι επιδιώξεις τους για τον ρόλο της Ελλάδας και της Τουρκίας στη νέα ενεργειακή σκακιέρα δεν συμπίπτουν, με έπαθλο την Ευρώπη, που έχει μεγάλη ανάγκη από ενέργεια. Η εικόνα αρχίζει να ξεκαθαρίζει εν μέσω των πολέμων Ρωσίας - Ουκρανίας και ΗΠΑ - Ιράν.

Μεγάλα διεθνή ενεργειακά projects που προχωρούν στην Ελλάδα εντάσσονται στη στρατηγική της Ουάσιγκτον για την περιοχή. Την ίδια στιγμή, επιχειρηματικές αντιπαραθέσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ πυροδοτούν εντάσεις ανάμεσα σε Αθήνα και Άγκυρα. Ανάμεσά τους βρίσκονται ο Κάθετος Διάδρομος, οι έρευνες υδρογονανθράκων για τον εντοπισμό κοιτασμάτων φυσικού αερίου 680 δισ. κυβικών μέτρων σε Ιόνιο και Κρήτη, καθώς και το καλώδιο Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ (Great Sea Interconnector - GSI).

Δύο γεγονότα που λειτουργούν ως καταλύτης

Η νέα διάταξη στην ενεργειακή σκακιέρα της περιοχής στήνεται ύστερα από δύο γεγονότα:

• Την απαγόρευση της Ε.Ε. στις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου, σταδιακά έως το καλοκαίρι του 2027, και το ουσιαστικό κλείσιμο κάθε διόδου μεταφοράς του καυσίμου της Gazprom, ακόμη και μέσω του τουρκικού αγωγού Turkstream.
• Το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ και τον περιορισμό της διακίνησης ορυκτών καυσίμων από τις χώρες του Κόλπου, με συνέπεια την αναζήτηση άλλων πηγών ενεργειακού εφοδιασμού.

Κάθετος Διάδρομος, τουρκικός αγωγός και οι δύο πρεσβευτές

Σε Ελλάδα και Τουρκία εξελίσσεται έντονο διπλωματικό παρασκήνιο με γεωπολιτικές προεκτάσεις, με άξονα την ενέργεια και τις εναλλακτικές οδούς προμήθειας φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.

Αμερικανικά συμφέροντα βρίσκονται σε υπόγεια διαμάχη, όπως αποκάλυψε το ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ. Από τη μία πλευρά επιδιώκεται η ενίσχυση του Κάθετου Διαδρόμου (Ελλάδα - Βαλκάνια - Ανατολική Ευρώπη) με υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG). Από την άλλη, η αναβίωση του χερσαίου αγωγού Κατάρ - Τουρκίας (Development Road) και ο εφοδιασμός του με φυσικό αέριο από κοίτασμα της αραβικής χώρας. Αν το σχεδιαζόμενο project υλοποιηθεί, μετά το Κατάρ θα διέρχεται από Σ. Αραβία, Ιορδανία/Ιράκ και Συρία. Το αέριό του θα προέρχεται από το τεράστιο κοίτασμα North Dome.

Πληροφορίες από τον χώρο της ενεργειακής διπλωματίας αναφέρουν ότι οι πρέσβεις των ΗΠΑ στην Ελλάδα και την Τουρκία, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ και Τομ Μπάρακ, επιδίωξαν να εξυπηρετήσουν αμερικανικά συμφέροντα από αντίθετες πλευρές. Οι ίδιες πηγές συνδέουν την απομάκρυνση της Γκίλφοϊλ με αυτό το σκληρό παιχνίδι.

Πρώτος παίκτης που προωθεί υγροποιημένο αέριο μέσω του Κάθετου Διαδρόμου είναι η Venture Global, ο μεγάλος αμερικανικός παραγωγός LNG από τη Βιρτζίνια. Προηγήθηκαν συμφωνίες με την Atlantic SEE LNG Trade, όπου η AKTOR συμμετέχει με 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας με 40%, για την εμπορία ποσοτήτων μέσω μακροπρόθεσμων συμβολαίων.

Στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου, την αναβίωση του μεγάλου αγωγού, μήκους άνω των 2.000 χλμ., προωθούν, σύμφωνα με αναλύσεις και δημοσιεύματα, η Chevron του Τέξας, η καταριανή UCC και η επενδυτική TI Capital. Ο ιδρυτής της φέρεται να διατηρεί στενούς επιχειρηματικούς δεσμούς με τον Μπάρακ. Δημοσιογραφική έρευνα του Reuters δείχνει ότι ο Μπάρακ φέρεται να άσκησε έντονες πιέσεις ώστε άλλος αγωγός, ο «Κιρκούκ - Μπανιάς», που μπορεί να αποτελέσει τμήμα του Development Road, να ανατεθεί στην TI Capital.

Στις 9 Οκτωβρίου 2026 το Reuters έφερε στο φως έρευνα για τον Αμερικανό απεσταλμένο Tom Barrack και τις σχέσεις του με εταιρεία που επιδιώκει συμμετοχή σε μεγάλο ιρακινό ενεργειακό έργο. Αφορά τον αγωγό Kirkuk-Baniyas, ανάμεσα σε Ιράκ και Συρία, αξίας περίπου 15 δισ. δολαρίων.

Στο σύνολό του, ο Development Road εμφανίζεται ως πολυσύνθετο έργο, με δύσκολη ανάπτυξη.

Η Ευρώπη έχει μεγάλη ανάγκη από ενέργεια και η όδευση του Κάθετου Διαδρόμου καλύπτει αγορά 100 εκατομμυρίων κατοίκων. Η πλήρης ενεργοποίησή του, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, περιορίζει την ενεργειακή επιρροή της Τουρκίας στην περιοχή.

Ο Κάθετος Διάδρομος και η άνοδος των εξαγωγών

Από τις δύο εναλλακτικές διαδρομές, μπροστά βρίσκεται ο Κάθετος Διάδρομος. Ελλάδα και ΗΠΑ τον έχουν στηρίξει δημόσια και χωρίς επιφυλάξεις.

Πρόκειται για υπαρκτή όδευση και, στην ουσία, για σύμπλεγμα αγωγών και υποδομών χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Στην Ελλάδα περιλαμβάνει τον τερματικό σταθμό LNG της Ρεβυθούσας, το FSRU της Αλεξανδρούπολης και τον υφιστάμενο αγωγό, με σημείο εξόδου του αμερικανικού αερίου το Σιδηρόκαστρο. Ακολουθούν Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία και Ουκρανία, που χαρακτηρίζεται υποσχόμενη αγορά. Πρόσφατα, με συμφωνίες, στο παιχνίδι μπαίνουν και η Αλβανία, η Σερβία και η Βόρεια Μακεδονία.

Η ιδέα γεννήθηκε το 2014. Επί υπουργίας Γιάννη Μανιάτη υπογράφηκε μνημόνιο με χώρες της Βαλκανικής. Πήρε συγκεκριμένη μορφή μετά την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να απαγορεύσει από το 2027 τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου. Το ρωσικό καύσιμο έφτανε πλέον μέσω του Turkstream, αγωγού τουρκικών συμφερόντων, με κάλυψη αζέρικου αερίου. Η μάχη για εναλλακτικές πηγές έχει ανάψει και το αμερικανικό LNG διεκδικεί μερίδιο.

Η ενεργειακή αυτή λεωφόρος αποτελεί project εθνικής στρατηγικής σημασίας. Αναβαθμίζει γεωστρατηγικά την Ελλάδα, με τις ΗΠΑ σε ρόλο στρατηγικού εταίρου. Το επανέλαβε ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα πριν από περίπου δέκα ημέρες. Το επιβεβαιώνουν, με κάθε ευκαιρία, και Αμερικανοί αξιωματούχοι.

Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, μιλώντας στον τηλεοπτικό σταθμό OPEN την περασμένη Πέμπτη 15 Οκτωβρίου, αναφέρθηκε στον ανταγωνισμό για τον ενεργειακό εφοδιασμό της Ευρώπης: «Ο Κάθετος Διάδρομος είναι εδώ και λειτουργεί στην πράξη». Όπως τόνισε, «αν συγκρίνουμε τον Σεπτέμβριο του 2026 με τον Σεπτέμβριο του 2025, υπάρχει αύξηση εξαγωγής φυσικού αερίου από την Ελλάδα κατά 169%, το συντριπτικό ποσοστό του οποίου πηγαίνει, μέσω Κάθετου Διαδρόμου, προς τον Βορρά. Οι ελληνικές ενεργειακές υποδομές αξιοποιούνται στο έπακρο. Τι συζητάμε, λοιπόν; Υπάρχουν χώρες, που θέλουν να πάρουν φυσικό αέριο και θα το πάρουν - το επιβεβαιώνουν τα νούμερα. Η ερώτηση είναι η εξής: Θέλουμε να το πάρουν διαμέσου Ελλάδας ή διαμέσου Τουρκίας; Να τοποθετηθούμε σ’ αυτό. Εγώ, ως Υπουργός της ελληνικής Κυβέρνησης, εργάζομαι ακριβώς για να το πάρουν από την Ελλάδα.»

Στο εννεάμηνο του 2026 οι εξαγωγές φυσικού αερίου από την Ελλάδα, ποσότητες LNG που έφτασαν στις ελληνικές υποδομές, αυξήθηκαν κατά 169%. Προορισμός τους είναι, ως επί το πλείστον, χώρες της περιοχής των Βαλκανίων.

Ο Κάθετος Διάδρομος, που συνεχίζει να επεκτείνεται, ωριμάζει επί χρόνια στον αμερικανικό σχεδιασμό. Η υλοποίηση ξεκίνησε με την επίσκεψη του Doug Burgum, υπουργού Εσωτερικών και επικεφαλής του Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ, στην Ελλάδα στις 11-12 Σεπτεμβρίου 2025. Τότε επισκέφθηκε, μαζί με τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου, τις εγκαταστάσεις του Τερματικού Σταθμού LNG της Ρεβυθούσας.

Ακολούθησαν συζητήσεις του Παπασταύρου με τον Αμερικανό ομόλογό του Chris Wright. Συμφώνησαν να θέσουν τον Κάθετο Διάδρομο στο επίκεντρο της ατζέντας της Διατλαντικής Ενεργειακής Συνεργασίας (Partnership for Transatlantic Energy Cooperation, P-TEC) της Αθήνας, που πραγματοποιήθηκε αργότερα, στις 7 Νοεμβρίου 2025, στο Ζάππειο.

Ο ρόλος της AKTOR και της Atlantic SEE LNG Trade

Στο ίδιο πλαίσιο, πρωτοβουλίες για την προώθηση του Κάθετου Διαδρόμου έχει αναλάβει και ο ελληνικός Όμιλος AKTOR, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις του.

Αφορούν την εμπορία LNG μέσω της Atlantic SEE LNG Trade, στην οποία ο Όμιλος AKTOR συμμετέχει κατά 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας κατά 40%. Οι δεσμευτικές συμφωνίες του σχήματος, όπως τις έχει ανακοινώσει ο Όμιλος, περιλαμβάνουν στο σκέλος της προμήθειας τη μακροχρόνια συμφωνία με την αμερικανική Venture Global, η οποία έχει συνάψει αντίστοιχες συμφωνίες διεθνώς, ακόμη και με αμερικανούς ανταγωνιστές της. Στο σκέλος της πώλησης έχουν εξασφαλιστεί δύο δεσμευτικές συμφωνίες, με την Αλβανία και τη Βοσνία - Ερζεγοβίνη, διάρκειας 20 ετών. Έχουν υπογραφεί και μνημόνια συνεργασίας με σειρά κρατών, ενώ συζητήσεις για την οριστικοποίησή τους και τη μετατροπή τους σε τελικές συμφωνίες βρίσκονται σε εξέλιξη.

Ο πρόεδρος και CEO της AKTOR, Αλέξανδρος Εξάρχου, έχει τοποθετηθεί επανειλημμένα δημόσια, καλώντας την ευρωπαϊκή ηγεσία να στηρίξει τις μακροπρόθεσμες συμφωνίες έναντι της προμήθειας φορτίων spot.

Κοιτάσματα 680 δισ. κ.μ. και οι Big Oil

Ισχυρός είναι ο ανταγωνισμός και γύρω από τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στην Ελλάδα.

Η Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ), στην ετήσια έκθεση του 2025, επαναλαμβάνει την εκτίμηση για τα δυνητικά κοιτάσματα στη χώρα. Συντηρητική αποτίμηση των δυνητικών και πιθανών αποθεμάτων των περιοχών αυτών, όπου δεν έχει ακόμη διενεργηθεί ερευνητική γεώτρηση, κινείται, σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία της ΕΔΕΥΕΠ, στα 24 τρισ. κυβικά πόδια (trillion cubic feet) ή 680 bcm φυσικού αερίου (risked recoverable reserves). Η πιθανή επιβεβαίωση αυτών των κοιτασμάτων υπερκαλύπτει την παρούσα και τη μελλοντική εγχώρια ζήτηση φυσικού αερίου, καθιστώντας τη χώρα εξαγωγική έως τα τέλη της δεκαετίας.

Το μήνυμα του προέδρου της ΕΔΕΥΕΠ, Ρίκαρντ Σκούφια, στην ετήσια έκθεση της δημόσιας εταιρείας για τη διαχείριση των δικαιωμάτων έρευνας υδρογονανθράκων αποτυπώνει τον ανταγωνισμό αμερικανικών επιχειρηματικών συμφερόντων για την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων στη χώρα. Αναφέρεται στην έλευση των αμερικανικών Big Oil, ExxonMobil και Chevron, δύο εταιρειών που ανταγωνίζονται στο διεθνές upstream, στις έρευνες για κοιτάσματα φυσικού αερίου: «Η ολοκλήρωση του διεθνούς Ευρωπαϊκού διαγωνισμού για τέσσερις νέες υπεράκτιες περιοχές (blocks), δύο νότια της Κρήτης και δύο νότια και νοτιοδυτικά της Πελοποννήσου, σε συνδυασμό με την κύρωση των σχετικών Συμβάσεων Μίσθωσης από τη Βουλή των Ελλήνων τον Μάρτιο του 2026 (διαδικασία που έθεσε νέα πρότυπα ταχύτητας στη λήψη διοικητικών αποφάσεων στη χώρα), αποτέλεσε την πιο σαφή ένδειξη αυτής της αναβάθμισης εντός του έτους. Αντίστοιχης σημασίας ήταν και η απόφαση της ExxonMobil, η οποία ανακοινώθηκε στη Σύνοδο Κορυφής P-TEC στην Αθήνα το Νοέμβριο του 2025, να εισέλθει στο σχήμα εκμετάλλευσης της περιοχής 2 (Block 2) στο Βόρειο Ιόνιο Πέλαγος».

Ο πρόεδρος της ΕΔΕΥΕΠ αναφέρεται και στην πρώτη γεώτρηση του σχήματος Energean - ExxonMobil - HELLENiQ ENERGY: «Το σχέδιο της κοινοπραξίας για τη διενέργεια γεώτρησης το 2027 θα σηματοδοτήσει την πρώτη υπεράκτια ερευνητική γεώτρηση στην Ελλάδα εδώ και περισσότερα από σαράντα χρόνια, καθώς και την ιστορικά πρώτη σε βαθιά ύδατα. Δεν πρόκειται για μεμονωμένες και αποσπασματικές εξελίξεις», σημειώνει ο Ρίκαρντ Σκούφιας. Περιγράφει και το ευρύτερο παιχνίδι αμερικανικών ομίλων για τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων στην Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο: «Η μετέπειτα είσοδος της Chevron ως διαχειρίστριας εταιρείας (operator) στην τεχνικά πολύ πιο ώριμη περιοχή 10 (Block 10), σε συνδυασμό με την ενίσχυση της παρουσίας της στη Λιβύη και την Αλγερία, εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική αναδιάταξης στην περιοχή της Μεσογείου».

Η ΕΔΕΥΕΠ τοποθετεί τη γεώτρηση των Energean - ExxonMobil - HELLENiQ ENERGY στο block 2 στο πρώτο τρίμηνο του 2027. Στο επόμενο δίμηνο αναμένεται ερευνητικό σκάφος της Chevron για τις σεισμικές έρευνες στις παραχωρήσεις της.

Το καλώδιο Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ (GSI)

Στρατηγικής σημασίας για την Ελλάδα, αλλά και για την Ε.Ε., θεωρείται η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ (Great Sea Interconnector - GSI).

Η βαρύτητά του δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Το έργο, άνω των 2 δισ. ευρώ, έχει μεγάλη γεωπολιτική σημασία για την περιοχή. Η Ουάσιγκτον το στηρίζει, καθώς συμβάλλει στη στρατηγική του Λευκού Οίκου για τη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών. Κύπρος και Ισραήλ θωρακίζονται ενεργειακά και δεν στηρίζονται μόνο στα ορυκτά καύσιμα.

Όπως έγραψε ο ΟΤ, σύντομα αναμένονται έρευνες βυθού με ειδικά εξοπλισμένο σκάφος που φέρει γαλλική σημαία. Τις εργασίες θα αναλάβει το «ABEILLE MARENGO», εξέλιξη που δείχνει τόσο την αποφασιστικότητα για την εκτέλεση των εργασιών της ηλεκτρικής διασύνδεσης όσο και τη γεωπολιτική βαρύτητα του GSI.

Το έργο του GSI, πέρα από τον ΑΔΜΗΕ, ελέγχεται πλέον πλειοψηφικά από τον γαλλικό πολυεθνικό όμιλο Meridiam, μετά τη συμφωνία που υπογράφηκε το περασμένο καλοκαίρι. Ο γαλλικός παράγοντας τοποθετείται γεωστρατηγικά στην περιοχή ως εγγυητής της ασφάλειάς της, παρά τις αντιδράσεις της Άγκυρας και την απαίτησή της να ενημερώνεται για τις έρευνες πριν από την πόντιση του καλωδίου.

Την ίδια στιγμή, άλλη μία γαλλική εταιρεία, η Nexans, έχει αναλάβει την κατασκευή του καλωδίου και τις έρευνες βυθού στα διεθνή ύδατα ανάμεσα στην Κρήτη και την Κύπρο.

Κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο εξέφρασε τη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών στις διασυνδέσεις που προσφέρουν ενεργειακή ασφάλεια, απαντώντας σε ερώτηση για την ηλεκτρική διασύνδεση GSI. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε για το έργο Ελλάδας - Κύπρου: «Και ο κ. Ρούμπιο είπε ότι οι ΗΠΑ στηρίζουν αυτά τα έργα διασυνδεσιμότητας και γιατί το καλώδιο αυτό μπορεί να φτάσει στο Ισραήλ. Είναι και ευρωπαϊκό έργο και ενδιαφέρει και τη φίλη Γαλλία. Δεν θα υπεισέλθω σε καμία επιχειρησιακή λεπτομέρεια. Υπάρχει πλαίσιο μέσα στο οποίο το καλώδιο μπορεί και πρέπει να προχωρήσει χωρίς να κάνουμε καμία έκπτωση στα κυριαρχικά μας δικαιώματα».

Στο Λιμενικό Σώμα υπεβλήθη «Αίτηση εξαίρεσης για τη χρήση του πλοίου “ABEILLE MARENGO” (ΙΜΟ: 9388613) σημαίας Γαλλίας, για τη διενέργεια θαλάσσιας έρευνας για την εγκατάσταση υποβρύχιων καλωδίων συνεχούς ρεύματος, στο πλαίσιο διασύνδεσης ΚΡΗΤΗΣ - ΚΥΠΡΟΥ (Great Sea Interconnector)».

Το αίτημα για τις έρευνες βυθού

Η γαλλική Nexans ανέθεσε τις έρευνες στη Next Geosolutions Europe SpA. Η εταιρεία, εξειδικευμένη στις γεωφυσικές έρευνες, διενεργεί την απαραίτητη προκαταρκτική υποθαλάσσια έρευνα ωκεανογραφικών και βυθομετρικών εργασιών ανάμεσα στη θαλάσσια περιοχή Κορακιάς Ν. Ηρακλείου και τη θαλάσσια περιοχή της Κύπρου. Το πλοίο που θα εκτελέσει τις εργασίες είναι το VB «ABEILLE MARENGO», υπό σημαία Γαλλίας. Το Λιμενικό Σώμα έχει εγκρίνει τις έρευνες βυθού έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026.

Η έκδοση της NAVTEX

Πληροφορίες του ΟΤ αναφέρουν ότι η γαλλική Nexans, η εταιρεία που έχει αναλάβει την κατασκευή του καλωδίου, έχει ήδη υποβάλει αίτημα στην Επιτροπή Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης (Ε.Χ.Α.Ε.Θ.) προκειμένου να ξεκινήσει εργασίες στα διεθνή ύδατα. Το αίτημα αξιολογείται από την Επιτροπή και η τελική απόφαση αναμένεται σε περίπου 15 ημέρες.

Αυτό είναι το πρώτο βήμα για την έκδοση της NAVTEX. Αν η Ε.Χ.Α.Ε.Θ. ανάψει το πράσινο φως, ανοίγει ο δρόμος και για την έκδοσή της.