Πλημμύρες στο Οροπέδιο Λασιθίου: κατεστραμμένες καλλιέργειες και ανάσα στη λειψυδρία

Είκοσι ημέρες μετά την πρώτη κακοκαιρία και πέντε μετά τη δεύτερη, οι αγρότες στο Οροπέδιο Λασιθίου αντικρίζουν με απόγνωση τις αγροτικές εκτάσεις που μένουν κάτω από το νερό. Οι δύο κακοκαιρίες, με διάλειμμα οκτώ ημερών ανάμεσά τους, έφεραν υπερχείλιση του ποταμού του Αγίου Γεωργίου και του Χαβγά, καθώς και της λιμνοδεξαμενής της περιοχής.

Οι καλλιέργειες του Οροπεδίου καλύφθηκαν από τα νερά. Ο διευθυντής του Αγροτικού Συνεταιρισμού Οροπεδίου Λασιθίου, Μανώλης Κρασανάκης, αναφέρει ότι αχρηστεύτηκε το 60% έως 70% των καλλιεργειών.

«Ένας βάλτος είμαστε», λέει ο ίδιος για την εικόνα αυτών των ημερών.

«Τα πράγματα είναι πολύ συγκεκριμένα: καλλιεργούμε από τα μέσα Απριλίου για να κάνουμε συγκομιδή Σεπτέμβριο και Οκτώβριο. Φέτος άλλαξε όλο το πρόγραμμα. Λόγω ισχυρών βροχοπτώσεων και τον περασμένο Απρίλιο και Μάιο αργήσαμε να βάλουμε τις καλλιέργειες, ξεκινήσαμε τον Ιούνιο. Περιμέναμε να περάσουμε στη συγκομιδή τον Οκτώβριο. Τελικά χάσαμε όλη τη σεζόν έτσι όπως τα έφερε ο καιρός», αναφέρει ο κ. Κρασανάκης. Στο Οροπέδιο Λασιθίου καλλιεργούνται πατάτες και ζαρζαβατικά, οπωροκηπευτικά.

Ύστερα από τις κακοκαιρίες, ο συνεταιρισμός έλαβε 280 αιτήσεις αγροτών για ολική καταστροφή προϊόντων σε 5.300 στρέμματα.

Ακραίος καιρός με δύο όψεις

Τη δύσκολη κατάσταση που διαμορφώθηκε στην περιοχή σκιαγραφεί ο Κώστας Λαγουβάρδος, διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και επικεφαλής της μονάδας ΜΕΤΕΟ.

«Στις 30 Σεπτεμβρίου είχαμε την πρώτη κακοκαιρία η οποία, όπως έχουμε σημειώσει, κακώς δεν ονοματίστηκε και η οποία επηρέασε ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της Κρήτης: Μυλοπόταμο, Χανιά, Ρέθυμνο και φυσικά έπληξε πάρα πολύ το Οροπέδιο Λασιθίου».

Τα ύψη βροχής που καταγράφηκαν ειδικά στο Οροπέδιο Λασιθίου ήταν πολύ μεγάλα:

• Στις 30 Σεπτεμβρίου έπεσαν 40,6 χιλιοστά βροχής.
• Την 1η Οκτωβρίου καταγράφηκαν 231 χιλιοστά βροχής.
• Στις 2 Οκτωβρίου τα χιλιοστά έφτασαν τα 107,2.
• Στις 3 Οκτωβρίου σημειώθηκαν 35,6 χιλιοστά.
• Στις 4 Οκτωβρίου έπεσαν 33,4 χιλιοστά.

«Είναι ένα εξαιρετικά μεγάλο ύψος βροχής για διάστημα πέντε ημερών, το οποίο και οδήγησε στην πλημμύρα του Οροπεδίου», αναφέρει ο κ. Λαγουβάρδος.

Ακολούθησαν οκτώ ημέρες χωρίς βροχή και το Οροπέδιο δεν πρόλαβε να στεγνώσει. Στις 13, 14 και 15 Οκτωβρίου, στη διάρκεια της επόμενης κακοκαιρίας, έπεσαν άλλα 81 χιλιοστά.

«Αυτή η ποσότητα δεν θα μας απασχολούσε αν δεν είχε προηγηθεί το πρώτο μέρος της κακοκαιρίας. Η κατάσταση επιδεινώθηκε δραματικά μετά τη δεύτερη σειρά βροχοπτώσεων», επισημαίνει ο επικεφαλής του ΜΕΤΕΟ.

Κατά τον ίδιο, σχεδόν 530 χιλιοστά βροχής μέσα σε 18 ημέρες συνιστούν ακραία συμπεριφορά του καιρού και πολύ μεγάλο συνολικό ύψος βροχής.

Από την άλλη, η πολύ μεγάλη βροχόπτωση πάνω από το Οροπέδιο Λασιθίου έλυσε για μεγάλο χρονικό διάστημα το πρόβλημα λειψυδρίας που αντιμετωπίζουν πολλές περιοχές του νησιού.

Η πληρότητα του φράγματος Αποσελέμη, που απέχει περίπου 20 χιλιόμετρα από το Οροπέδιο Λασιθίου, ξεπέρασε το 85% μετά τις ισχυρές βροχές, με τα αποθέματα να υπερβαίνουν τα 20,3 εκατ. κυβικά μέτρα. Το φράγμα ενισχύθηκε κατά 11 εκατομμύρια κυβικά μέτρα και η συνολική ποσότητα ξεπερνά τα 20 εκατομμύρια και 300 χιλιάδες.

Έτσι διασφαλίζεται η υδροδότηση των Δήμων Ηρακλείου, Χερσονήσου και Αγίου Νικολάου έως το 2030.

«Εμείς πλημμυρίζουμε και οι άλλοι λύνουν το πρόβλημα της λειψυδρίας, όμως εμείς δεν έχουμε αντισταθμιστικά οφέλη για το φράγμα στο Αποσελέμη», μεταφέρουν οι κάτοικοι το πώς βλέπουν τη σημαντική αυτή υποδομή δίπλα στο Οροπέδιο.

Τα κενά στις υποδομές

Για τους αγρότες και τους κατοίκους του Οροπεδίου Λασιθίου, βασική αιτία της πλημμύρας είναι ότι ένα από τα θυροφράγματα του φράγματος, ο λεγόμενος Χώνος, άνοιξε δύο ημέρες μετά την έναρξη της πρώτης και σοβαρότερης κακοκαιρίας. Οι ημέρες που χάθηκαν ήταν πολύτιμες.

«Το νερό δεν είχε από πού να φύγει. Το θυρόφραγμα άνοιξε με καθυστέρηση δύο ημερών λόγω βλάβης στη βαλβίδα. Μέχρι να έρθει το ανταλλακτικό και να αποκατασταθεί η ζημιά χάσαμε δύο μέρες», σημειώνει ο κ. Κρασανάκης.

Ο πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Οροπεδίου Λασιθίου, Μανώλης Πατεράκης, αναφέρει ότι τεχνικό πρόβλημα παρουσιάστηκε και στην τεχνητή σήραγγα που οδηγεί το νερό της βροχής από το Οροπέδιο στο φράγμα του Αποσελέμη. «Υπήρξε πρόβλημα σε βαλβίδα, πρόβλημα που είχε κάνει την εμφάνισή του και τον περασμένο Απρίλιο, όταν είχε πλημμυρίσει ξανά η περιοχή».

Για τους κατοίκους, το κύριο πρόβλημα είναι ότι, όταν η τεχνητή σήραγγα δεν μπορεί να απορροφήσει αμέσως τον τεράστιο όγκο των νερών σε έντονες βροχοπτώσεις, το Οροπέδιο Λασιθίου αντιμετωπίζει πλημμυρικά φαινόμενα.

Κατά τον κ. Πατεράκη, το έργο των λιμνοδεξαμενών του Αγίου Γεωργίου παραμένει ημιτελές, αφού δεν έχουν ολοκληρωθεί ακόμη τα συνοδευτικά αρδευτικά δίκτυα που θα διανείμουν το νερό στις καλλιέργειες.

Οι τοπικοί δήμοι ζητούν εδώ και χρόνια, επίμονα, οριστικές λύσεις και συμπληρωματικά τεχνικά έργα, ώστε να προστατευτούν οι καλλιέργειες και οι υποδομές της περιοχής.

Σε κάθε περίπτωση, η περιοχή είναι ευάλωτη στις βροχοπτώσεις. Μεγάλες και καταστροφικές πλημμύρες έχουν καταγραφεί επανειλημμένα στο παρελθόν, το 2019, το 2015, το 2003 και άλλες χρονιές, και το φαινόμενο αποτελεί διαχρονικό πρόβλημα για την τοπική αγροτική παραγωγή. Πλημμύρες με καταστροφές είχαν σημειωθεί και την περασμένη άνοιξη.

«Από γεωλογικής άποψης η περιοχή είναι σαν βύθισμα. Έχει πλημμυρίσει και άλλες φορές στο παρελθόν», αναφέρει ο υδρογεωλόγος και καθηγητής στο ΑΠΘ, Κώστας Βουδούρης.

Κατά τον ίδιο, «το αποστραγγιστικό δίκτυο του Οροπεδίου χρειάζεται βελτίωση και συντήρηση. Και πρέπει να υπάρξει και σοβαρή αντιπλημμυρική προστασία, ειδικά την εποχή της κλιματικής αλλαγής όπου ήδη βρισκόμαστε, κατά την οποία μεγάλα ύψη βροχοπτώσεων κάνουν ολοένα και πιο συχνά την εμφάνισή τους μέσα από ακραία καιρικά φαινόμενα».

Ο Οργανισμός Ανάπτυξης Κρήτης: το έργο είναι κυρίως αποστραγγιστικό, όχι αντιπλημμυρικό

Συχνές είναι οι διαφωνίες ανάμεσα σε κατοίκους και εργαζομένους του Οργανισμού Ανάπτυξης Κρήτης (ΟΑΚ), που διαχειρίζεται το φράγμα, για τα θυροφράγματα: για το αν ανοίγουν εγκαίρως ή αν υπολειτουργούν.

Οι εργαζόμενοι διευκρινίζουν ότι, παρά την πίεση των σφοδρών καιρικών φαινομένων, οι υποδομές λειτουργούν μέσα στα όρια ασφαλείας.

Κάτω από την έντονη κριτική για τον τρόπο λειτουργίας του μηχανισμού του φράγματος Αποσελέμη μέσα στο Οροπέδιο Λασιθίου, μηχανισμού που κατά τους αγρότες και τους κατοίκους συνέβαλε στην πλημμύρα του κάμπου, οι εργαζόμενοι του ΟΑΚ εξέδωσαν ανακοίνωση στις 19 Οκτωβρίου.

Μεταξύ άλλων, ανέφεραν ότι το τελευταίο διάστημα αισθάνονται στοχοποιημένοι από πολλούς κριτές του «πληκτρολογίου», οι οποίοι, χωρίς γνώση των τεχνικών περιορισμών και του τρόπου λειτουργίας ενός τόσο πολύπλοκου και σημαντικού έργου, εκτοξεύουν αστήρικτες κατηγορίες και προτροπές. Αν τις υιοθετούσαν, τονίζουν, θα είχαν θέσει την εγκατάσταση σε πολύ μεγάλο κίνδυνο, ενώ βασικό και κυρίαρχο μέλημά τους οφείλει να μένει η ασφάλειά της.

Σύμφωνα με τα μοντέλα και τους υπολογισμούς που παραθέτουν, η υδρολογική λεκάνη του Οροπεδίου Λασιθίου δέχτηκε πάνω από 58 εκατ. κυβικά μέτρα νερού, ως κατακρημνίσματα, μέσα σε ένα τετραήμερο, και το Οροπέδιο κατακλύστηκε από τουλάχιστον 17,5 εκατ. κυβικά μέτρα απορροής. Το έδαφος κορέστηκε, οι λιμνοδεξαμενές γέμισαν και τεράστιες ποσότητες νερού οδηγήθηκαν με ορμή στον Χώνο και στο έργο καταστροφής ενέργειας, τη Σήραγγα.

Η διαχείριση αυτής της δύσκολης κατάστασης, αναφέρουν, έγινε με γνώμονα την ασφάλεια του ίδιου του έργου και την ταχύτερη δυνατή αποστράγγιση του Οροπεδίου, με τήρηση όλων των πρωτοκόλλων λειτουργίας. Το προσωπικό του ΟΑΚ κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια για τον επιχειρησιακό σχεδιασμό εκείνων των δύσκολων ημερών και, όπως υπογραμμίζουν, τουλάχιστον γνωρίζει πολύ καλά τι είναι θυρόφραγμα, δικλίδα, βάνα και σήραγγα.

Απορρίπτουν τις κατηγορίες για ολιγωρία, κακούς χειρισμούς και ελλιπή συντήρηση εξοπλισμού, στις οποίες αποδίδονται οι καταστροφές των καλλιεργειών του Οροπεδίου Λασιθίου, και ξεκαθαρίζουν ότι είχαν να αντιμετωπίσουν φαινόμενο πρωτόγνωρο ως προς την έκταση και τη διάρκειά του.

Απορρίπτουν επίσης κάθε κατηγορία ότι η πλημμύρα προκλήθηκε από τα έργα του φράγματος Αποσελέμη, καθώς τα έργα αυτά έχουν από τον σχεδιασμό τους πρωτίστως αποστραγγιστικό χαρακτήρα και δευτερευόντως αντιπλημμυρικό.

Μέριμνα προστασίας αντίστοιχη με το πρωτόκολλο που υπάρχει για το φράγμα δεν διαφαίνεται για τους αγρότες του Οροπεδίου Λασιθίου. Οι ίδιοι περιμένουν μέσα στην εβδομάδα να ενημερωθούν για τον τρόπο και τον χρόνο της αποζημίωσης, στο 100% της αξίας της παραγωγής τους, όπως τους έχει υποσχεθεί η κυβέρνηση.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow