Πόλεμοι και Ελ Νίνιο πιέζουν ακόμη πιο ψηλά τις ήδη υψηλές τιμές των τροφίμων

Ο πληθωρισμός των τροφίμων είναι ήδη υψηλός παγκοσμίως και αναμένεται να ενισχυθεί τους επόμενους μήνες, καθώς και μέσα στο 2027. Στις ξηρασίες που φέρνει το Ελ Νίνιο προστίθενται τα προβλήματα που προκάλεσε ο πόλεμος στην κίνηση των πλοίων.

Από την Ελλάδα ως την Ινδονησία, τις ισχυρότερες πιέσεις θα δεχθούν οι πιο ευάλωτοι καταναλωτές.

Ο Μουχάμαντ Γιασίν, 63 ετών, πατέρας τεσσάρων παιδιών και εργαζόμενος σε πάρκινγκ στο κέντρο της Τζακάρτας, έχει περιορίσει τα γεύματά του. Η άνοδος των τιμών έχει καταστήσει απρόσιτα ακόμη και βασικά είδη διατροφής.

Παλαιότερα, είπε, αγόραζε ρύζι, τέμπε και τόφου με 7.000 έως 8.000 ρουπίες, ποσό που αντιστοιχεί σε 0,35 έως 0,39 ευρώ. Τώρα χρειάζεται 15.000 ρουπίες. Τα εβδομαδιαία του έσοδα κυμαίνονται από 200.000 έως 300.000 ρουπίες. Μιλούσε δίπλα στο μικρό κατάστημα, έξω από το οποίο επιβλέπει τις σταθμευμένες μοτοσικλέτες.

Στην Ινδονησία το ρύζι έχει ήδη εκτιναχθεί σε ιστορικά υψηλά, ενώ οι προβλέψεις κάνουν λόγο για καθυστέρηση των βροχοπτώσεων. Στην Αίγυπτο το ψωμί έχει ακριβύνει κατά 25%. Στην Ινδία η ζάχαρη κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ, καθώς οι πιο ασθενείς μουσώνες εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία περιόρισαν την παραγωγή.

Ο Μάξιμο Τορέρο, επικεφαλής οικονομολόγος του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), δήλωσε ότι όλα αυτά έχουν ασκήσει σημαντικές πιέσεις στο σύστημα.

Μεγαλύτερες επιπτώσεις, σύμφωνα με τον ίδιο, θα φανούν προς το τέλος του έτους, στις αρχές του επόμενου και ενδεχομένως σε όλη τη διάρκεια της επόμενης χρονιάς.

Βαρύτερα πλήττονται οι φτωχότεροι καταναλωτές. Σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος στη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και την Ασία οι τιμές των τροφίμων ανεβαίνουν απότομα, ενώ οι σχετικές δαπάνες απορροφούν μεγαλύτερο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού.

Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, στο τρίμηνο που έληξε τον Σεπτέμβριο ο πληθωρισμός τροφίμων ξεπέρασε τον γενικό πληθωρισμό στο 22% των 150 χωρών που εξετάστηκαν. Το προηγούμενο τρίμηνο το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 14%.

Ο Δείκτης Τιμών Τροφίμων του FAO, που καταγράφει τις μηνιαίες μεταβολές σε ένα καλάθι βασικών προϊόντων διατροφής, διαμορφώθηκε τον Σεπτέμβριο κατά μέσο όρο στις 136 μονάδες. Είναι το υψηλότερο επίπεδο από τον Νοέμβριο του 2022.

Η άνοδος των τιμών αυξάνει τον κίνδυνο κοινωνικών αναταραχών. Θα μπορούσε επίσης να ωθήσει κυβερνήσεις χωρών που είναι βασικοί προμηθευτές να επιβάλουν απαγορεύσεις εξαγωγών, επιτείνοντας τις ελλείψεις.

Δυσκολίες στον εφοδιασμό

Επιθέσεις σε υποδομές διακίνησης στη Μαύρη Θάλασσα έχουν δημιουργήσει προβλήματα στις μεταφορές σιταριού. Δύο από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς, η Αίγυπτος και η Ινδονησία, αναζητούν εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού.

Παράλληλα, η ανασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα λόγω του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν αναγκάζει τα πλοία να ακολουθούν μεγαλύτερες και ακριβότερες διαδρομές γύρω από την Αφρική.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει ανεβάσει τα καύσιμα και έχει δυσχεράνει τις εξαγωγές λιπασμάτων μέσω των Στενών του Ορμούζ, αυξάνοντας το κόστος της αγροτικής παραγωγής. Την ίδια ώρα, η ξηρασία που συνδέεται με το Ελ Νίνιο περιορίζει τη γεωργική παραγωγή στην Ινδία και τη Νοτιοανατολική Ασία.

Το 2026 το σιτάρι έχει ακριβύνει περισσότερο από 30%. Σε σημαντικές εξαγωγικές χώρες της Ασίας το ρύζι έχει ενισχυθεί κατά 10% έως 13%, παρά τα μεγάλα αποθέματα.

Οι τιμές των λιπασμάτων έχουν υποχωρήσει από τα υψηλά που είχαν καταγραφεί νωρίτερα, κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Ιράν. Παραμένουν όμως αυξημένες.

Ο Μανίς Τιουάρι, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Nestlé India, δήλωσε ότι η άνοδος του πληθωρισμού, ιδιαίτερα στα τρόφιμα, είναι πραγματικότητα. Έκανε λόγο για δύσκολο περιβάλλον, που οφείλεται εν μέρει στο αυξημένο κόστος των πρώτων υλών.

Στην Αίγυπτο το μη επιδοτούμενο ψωμί έχει φτάσει περίπου τις 5 αιγυπτιακές λίρες (0,083 δολάρια) για ένα μεγάλο καρβέλι, από 4 λίρες τον Ιούλιο. Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα το μαγειρικό λάδι έχει σημειώσει άνοδο περίπου 40%.

Στην Ινδονησία τα φυτικά έλαια έχουν αυξηθεί φέτος κατά 7%, παρότι η χώρα είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός φοινικέλαιου στον κόσμο.

Στην Ινδία η ζάχαρη, τα κρεμμύδια και τα όσπρια ακρίβυναν τον Σεπτέμβριο περισσότερο από 10% σε σύγκριση με τον προηγούμενο μήνα, εξαιτίας ελλείψεων στην παραγωγή.

Για τον αρτοποιό Σαγέντ Άμπντελ Χαμίντ Μοχάμεντ, που διατηρεί φούρνο στο κέντρο του Καΐρου, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην τιμή του αλευριού.

Η πρόσληψη ειδικευμένου εργαζομένου, είπε, κοστίζει πολύ. Το ηλεκτρικό ρεύμα, το νερό, η μαγιά και όλα τα υλικά με τα οποία φτιάχνεται το ψωμί που πουλιέται στους καταναλωτές έχουν ακριβύνει.

Ο Τάρεκ Αζάμπ, πελάτης του αρτοποιείου, ανέφερε ότι τα τελευταία χρόνια οι τιμές των τροφίμων αυξάνονται συνεχώς, όχι μία, δύο ή τρεις φορές, αλλά επανειλημμένα.

Τα ναύλα έχουν ανέβει περίπου 50% σε ορισμένες βασικές διαδρομές του παγκόσμιου εμπορίου, όπως από τη Μαύρη Θάλασσα προς τη Νοτιοανατολική Ασία. Οι τιμές του πετρελαίου και τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου αυξάνονται κατακόρυφα.

Παράγοντες που επιταχύνουν τον πληθωρισμό

Οι τιμές των τροφίμων αυξάνονται από τα τέλη του 2025. Η συρρίκνωση των εγχώριων αποθεμάτων και η μετακύλιση του αυξημένου κόστους των αγροτικών προϊόντων στους καταναλωτές απειλούν να επιταχύνουν περαιτέρω τον πληθωρισμό.

Σημαντικές εισαγωγικές χώρες στη Μέση Ανατολή και την Αφρική είχαν αναβάλει τις αγορές τους χάρη στις καλές εγχώριες σοδειές. Τώρα χρειάζεται να επιστρέψουν στις διεθνείς αγορές, κάτι που ενδέχεται να προκαλέσει απότομη αύξηση της ζήτησης.

Ο Αλεξάντερ Καραβάιτσεφ, ανώτερος οικονομολόγος του Διεθνούς Συμβουλίου Σιτηρών (IGC) με έδρα το Λονδίνο, δήλωσε ότι σε μερικούς μήνες θα μπορούσε να εκδηλωθεί νέο, σημαντικό κύμα ζήτησης, καθώς οι εισαγωγείς θα επιστρέφουν στην αγορά.

Ο Μάξιμο Τορέρο του FAO επισήμανε ότι τα ιστορικά υψηλά παγκόσμια αποθέματα σιτηρών, που ως τώρα λειτουργούσαν ως ανάχωμα απέναντι σε ελλείψεις και ανατιμήσεις, προσφέρουν πλέον ολοένα μικρότερα περιθώρια προστασίας.

Τα αποθέματα και οι καλές σοδειές των προηγούμενων καλλιεργητικών περιόδων έπαιξαν ρόλο ανάχωματος, είπε, όμως αυτά τα περιθώρια αρχίζουν να περιορίζονται. Οι αυξήσεις στις τιμές βασικών εμπορευμάτων θα μπορούσαν έτσι να γίνουν εντονότερες.

Οι βιομηχανίες τροφίμων, που συνήθως προμηθεύονται πρώτες ύλες με συμβάσεις τριών έως έξι μηνών, ανανεώνουν πλέον τις συμφωνίες σε υψηλότερες τιμές. Η αποδυνάμωση των τοπικών νομισμάτων αυξάνει ακόμη περισσότερο το κόστος.

Ο Φρανσίσκους Βελιράνγκ, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της PT Indofood, της μεγαλύτερης εταιρείας τροφίμων της Ινδονησίας, δήλωσε ότι έχει αυξηθεί και το κόστος των θαλάσσιων μεταφορών. Όταν μετατρέπεται σε ινδονησιακές ρουπίες, η επιβάρυνση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη λόγω της αποδυνάμωσης του νομίσματος της χώρας.

Πέρα από τις υψηλότερες τιμές, οι βιομηχανίες τροφίμων αντιμετωπίζουν και δυσκολίες στην εξασφάλιση επαρκών προμηθειών, σύμφωνα με εμπόρους.

Αρκετές αλευροβιομηχανίες στην Ινδονησία λειτουργούν κάτω από την παραγωγική τους δυναμικότητα, καθώς ο πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας έχει περιορίσει τις αφίξεις σιταριού. Αυτό δήλωσε υψηλόβαθμο στέλεχος αλευροβιομηχανίας στην Τζακάρτα.

Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, τον Σεπτέμβριο έφτασαν στην Ινδονησία 491.000 τόνοι σιταριού, ποσότητα μειωμένη κατά 41% σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του προηγούμενου έτους.

Προς το παρόν τα αποθέματα σόγιας και καλαμποκιού παραμένουν άφθονα. Η μελλοντική επάρκεια της προσφοράς θα εξαρτηθεί από την παραγωγή στις ΗΠΑ και τη Νότια Αμερική. Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου έχει στηρίξει και τις τιμές των δύο αυτών αγροτικών προϊόντων, λόγω της αυξανόμενης χρήσης τους στην παραγωγή βιοκαυσίμων.

Στο νότιο ημισφαίριο αναμένονται καλές σοδειές σιταριού. Ο Καραβάιτσεφ του Διεθνούς Συμβουλίου Σιτηρών (IGC) σημείωσε όμως ότι οποιαδήποτε εξέλιξη περιορίσει την παραγωγή σε εξαγωγικές χώρες όπως η Αυστραλία και η Αργεντινή ενδέχεται να αποτελέσει έναν ακόμη παράγοντα ανοδικής πίεσης στις τιμές.

Υπάρχει, τόνισε, σημαντικός κίνδυνος περαιτέρω ανόδου των τιμών.