Η Ελλάδα πρώτη στην ΕΕ σε στεγαστική επιβάρυνση, με 34,6% του εισοδήματος στη στέγη

Η στεγαστική κρίση έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο σύνθετα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας και της κοινωνίας. Το κόστος για την απόκτηση ή τη διατήρηση κατοικίας έχει ανέβει σε επίπεδα που εξαντλούν τους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών και τοποθετεί τη χώρα στην πρώτη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς τη συνολική επιβάρυνση για στέγη. Οι τιμές των ακινήτων και τα ενοίκια ανεβαίνουν με ταχύ ρυθμό. Έτσι, η εξασφάλιση προσιτής κατοικίας, από βασικό δικαίωμα, γίνεται καθημερινός αγώνας επιβίωσης για εκατομμύρια πολίτες.

Παράλληλα, η κρίση στη στέγη συγκαταλέγεται στους σοβαρότερους οικονομικούς και κοινωνικούς κινδύνους για την Ελλάδα, η οποία εμφανίζει τη μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση στην Ευρωπαϊκή Ένωση στα έξοδα κατοικίας.

Τα πρόσφατα στοιχεία που περιλαμβάνουν οι μελέτες του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) δείχνουν ότι η χώρα έχει τη μεγαλύτερη στεγαστική επιβάρυνση στην ΕΕ.

Στην Ελλάδα το 34,6% του διαθέσιμου εισοδήματος κατευθύνεται σε δαπάνες στέγασης, ενώ ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται στο 18,9%. Η διαφορά αποτυπώνει το βάθος του προβλήματος. Υπέρμετρη στεγαστική επιβάρυνση θεωρείται η κατάσταση στην οποία ένα νοικοκυριό ξοδεύει πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για ανάγκες στέγασης. Το κατώφλι αυτό το υπερβαίνει μεγάλο τμήμα του πληθυσμού στη χώρα.

Βαρύ κόστος και για τα μεσαία εισοδήματα

Ενοικιαστές και νοικοκυριά που αποπληρώνουν στεγαστικό δάνειο: Οι ενοικιαστές βλέπουν τα μισθώματα να αυξάνονται συνεχώς, ενώ όσοι έχουν δάνεια επιβαρύνονται από το υψηλό κόστος του τραπεζικού δανεισμού.

• Άνεργοι και χαμηλόμισθα νοικοκυριά: Η υπέρμετρη στεγαστική επιβάρυνση ξεπερνά το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος και συχνά ανεβαίνει σε πολύ υψηλότερα ποσοστά, με αποτέλεσμα τα στρώματα με χαμηλά ή ανύπαρκτα εισοδήματα να μην μπορούν να καλύψουν βασικές βιοτικές ανάγκες.
• Νέοι και μονογονεϊκά νοικοκυριά: Η απόκτηση ή η ενοικίαση αυτόνομης κατοικίας τούς δυσκολεύει ιδιαίτερα, γιατί η πρόσβαση στην αγορά γίνεται απαγορευτική λόγω υψηλών απαιτήσεων σε κεφάλαια και εγγυήσεις.
• Νοικοκυριά στα μεγάλα αστικά κέντρα: Η πίεση εντοπίζεται κυρίως σε πόλεις όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη, καθώς και σε τουριστικές περιοχές, όπου η ζήτηση ανεβαίνει απότομα λόγω των βραχυχρόνιων μισθώσεων και των επενδύσεων στα ακίνητα.

Η στεγαστική κρίση σε ευρωπαϊκό επίπεδο

Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Σε όλη την Ευρώπη, ενοίκια και τιμές πώλησης ανεβαίνουν απότομα. Οι τιμές πώλησης αυξήθηκαν κατά μέσο όρο 60% στην ΕΕ από το 2015 και η στέγαση έχει γίνει κοινή πρόκληση για την ήπειρο. Νοικοκυριά σε πόλεις όπως η Λισαβόνα, η Βαρκελώνη, η Μαδρίτη και το Μιλάνο διαθέτουν εξαιρετικά υψηλό ποσοστό των μισθών τους αποκλειστικά για ενοίκιο. Περίπου ένας στους δέκα Ευρωπαίους δηλώνει πλέον ότι δεν μπορεί να καταβάλει εγκαίρως το ενοίκιο ή τη δόση του στεγαστικού δανείου. Στην Ελλάδα η ίδια τάση συναντά χαμηλότερα διαθέσιμα εισοδήματα και περιορισμένο απόθεμα κοινωνικής κατοικίας, και έτσι οι συνέπειες γίνονται ακόμη βαρύτερες.

Οι δυνάμεις πίσω από την αγορά και την ανισότητα

Η άνοδος των τιμών ακινήτων στην Ελλάδα άρχισε το 2017 και συνεχίζεται με γρήγορους ρυθμούς, ιδίως στα μεγάλα αστικά κέντρα. Την ανοδική πορεία τροφοδοτεί συνδυασμός παραγόντων:

• Κεφάλαια που εισρέουν από το εξωτερικό στα ακίνητα, μεταξύ άλλων μέσω του προγράμματος Golden Visa, ενισχύουν τη ζήτηση και ανεβάζουν τις τιμές.
• Πλατφόρμες τύπου Airbnb, που γνωρίζουν άνθηση, αποσύρουν σημαντικό αριθμό ακινήτων από τη μακροχρόνια μίσθωση και περιορίζουν την προσφορά μέσα στα αστικά κέντρα.
• Παρότι οι εκταμιεύσεις στεγαστικών δανείων εμφανίζουν ενδείξεις ανάκαμψης έπειτα από 15 χρόνια, το σταθμισμένο μέσο κόστος του τραπεζικού δανεισμού εξακολουθεί να έχει θετικό άνοιγμα σε σχέση με τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.

Αναζητούνται λύσεις

Η ένταση του προβλήματος έχει οδηγήσει τόσο την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και την ελληνική κυβέρνηση να ανεβάσουν τη στέγαση στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ΕΕ εργάζεται για την εκπόνηση Σχεδίου για Οικονομικά Προσιτή Στέγαση (European Affordable Housing Plan). Αναγνωρίζει ότι η έλλειψη προσιτής στέγης πλήττει τη συνοχή και την οικονομική ανταγωνιστικότητα της ηπείρου.

Στην Ελλάδα, προγράμματα επιδοτούμενης στέγης και ανακαινίσεων προωθεί η Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας. Κεφάλαια προς τη στεγαστική πίστη διοχετεύονται μέσω των πόρων του δανειακού σκέλους του «Ελλάδα 2.0» (Ταμείο Ανάκαμψης).

Το ΙΟΒΕ επισημαίνει πάντως ότι η ισορροπία στην ελληνική αγορά δεν αποκαθίσταται χωρίς μακροπρόθεσμες δομικές παρεμβάσεις. Ζητούμενα είναι κίνητρα για την επιστροφή κενών κατοικιών στην αγορά, αύξηση της προσφοράς προσιτών κατοικιών και, κυρίως, ενίσχυση του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος των πολιτών.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow