Η έλλειψη προσιτής κατοικίας πιέζει ενοίκια, αγορές και φοιτητές

Την περασμένη Τρίτη φοιτητές έστησαν σκηνές στο Σύνταγμα. Δεν επρόκειτο απλώς για άλλη μία διαμαρτυρία στο κέντρο της Αθήνας. Η εικόνα αποτύπωσε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο ένα πρόβλημα που βαραίνει ολοένα περισσότερο τα νοικοκυριά. Το στεγαστικό δεν περιορίζεται σε όσους θέλουν να αγοράσουν σπίτι. Αφορά όλο και περισσότερο όσους δυσκολεύονται να βρουν κατοικία με ενοίκιο που να μπορούν να αντέξουν.

Οι φοιτητές κατέβηκαν στον δρόμο και ζήτησαν μέτρα για τη στέγη, αύξηση του φοιτητικού στεγαστικού επιδόματος, καλύτερες φοιτητικές εστίες και μεγαλύτερη οικονομική στήριξη για τους ίδιους και τις οικογένειές τους. Το ζήτημα επανέρχεται και το Σάββατο 24 Οκτωβρίου, με νέα συγκέντρωση έξω από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Αυτή τη φορά στο επίκεντρο μπαίνουν και οι πλειστηριασμοί και οι εξώσεις.

Η Ελλάδα δεν στερείται κατοικιών. Αυτό που λείπει είναι αρκετά διαθέσιμα σπίτια εκεί όπου συγκεντρώνεται η ζήτηση, και κυρίως σε τιμές που μπορεί να σηκώσει το μέσο νοικοκυριό. Έρευνα του Spitogatos, που παρουσιάστηκε στο συνέδριο Prodexpo 2026, δείχνει ότι η πίεση στην αγορά ενοικίων είναι περίπου τριπλάσια από εκείνη των πωλήσεων. Πανελλαδικά αντιστοιχούν 2,4 μοναδικά αιτήματα ενδιαφέροντος σε κάθε διαθέσιμο προς ενοικίαση ακίνητο, έναντι 0,79 στις πωλήσεις. Οι αναζητήσεις φτάνουν τις 23 ανά ενοικιαζόμενο ακίνητο.

Στην Αττική, οι κατοικίες με ενοίκιο έως 600 ευρώ συγκεντρώνουν πολλαπλάσια ζήτηση σε σχέση με την προσφορά που υπάρχει. Μεγάλο μέρος όσων παραμένουν σε αυτή την κατηγορία ανήκει σε χαμηλή ενεργειακή κλάση ή χρειάζεται σοβαρές εργασίες ανακαίνισης.

Παρόμοια είναι η εικόνα και στις αγοραπωλησίες. Η μεγαλύτερη έλλειψη εντοπίζεται στις κατοικίες αξίας έως 300.000 ευρώ, δηλαδή στο τμήμα της αγοράς όπου κινείται το μεγαλύτερο μέρος της ζήτησης. Στα ακριβότερα ακίνητα, πάνω από 550.000 ευρώ, η σχέση προσφοράς και ζήτησης εμφανίζεται πιο ισορροπημένη.

Οι κενές κατοικίες

Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής του 2021, το συνολικό οικιστικό απόθεμα της χώρας ξεπερνά τα 6,5 εκατ. κατοικίες και το 34,5% δηλώνεται κενό. Πολλά ακίνητα μένουν κλειστά επειδή χρειάζονται ανακαίνιση. Άλλα έχουν κληρονομικές ή ιδιοκτησιακές εκκρεμότητες ή εμπλοκές με το Κτηματολόγιο, άλλα χρησιμοποιούνται ως εξοχικές κατοικίες, άλλα έχουν περάσει στη βραχυχρόνια μίσθωση και άλλα, λόγω μη εξυπηρετούμενων δανείων, μεταφέρθηκαν στα χαρτοφυλάκια τραπεζών και servicers. Ταυτόχρονα, σημαντικό μέρος του κενού αποθέματος βρίσκεται σε περιοχές με χαμηλή ή φθίνουσα ζήτηση. Ένα άδειο σπίτι σε οικισμό που χάνει πληθυσμό δεν μπορεί να καλύψει τις στεγαστικές ανάγκες ενός εργαζομένου στην Αθήνα, ενός φοιτητή στη Θεσσαλονίκη ή ενός εποχικού εργαζομένου σε τουριστικό νησί.

Η δεκαετία που υποχώρησε η οικοδομή

Στη σημερινή πίεση για στέγη έχει αφήσει έντονο αποτύπωμα και η μεγάλη πτώση της οικοδομικής δραστηριότητας στα χρόνια της οικονομικής κρίσης και των μνημονίων. Πρόσφατη μελέτη του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή αναφέρει ότι η ακαθάριστη προστιθέμενη αξία των κατασκευών έπεσε από σχεδόν 18 δισ. ευρώ το 2007 σε λιγότερα από 5 δισ. ευρώ στη δεκαετία του 2010. Οι οικοδομικές άδειες μειώθηκαν απότομα. Παρά την ανάκαμψη των τελευταίων ετών, οι επενδύσεις σε κατοικίες παραμένουν αισθητά κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα.

Το 2025 οι επενδύσεις σε κατοικίες έφταναν το 3,1% του ΑΕΠ. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο μέσος όρος κινείται περίπου στο 5%, ενώ στην Ελλάδα στα μέσα της δεκαετίας του 2000 τα αντίστοιχα ποσοστά ξεπερνούσαν το 10%. Στη χαμηλή παραγωγή νέων κατοικιών προστίθεται και η έλλειψη εργατικού δυναμικού στις κατασκευές. Πανελλαδική έρευνα της Orientum σε περίπου 27.000 μαθητές λυκείου έδειξε ότι οι τεχνικές εργασίες βρίσκονται μόλις στην 36η θέση μεταξύ 38 επαγγελματικών κατηγοριών. Υψηλό ενδιαφέρον δηλώνει μόλις το 2,52% των μαθητών. Λιγότεροι τεχνίτες φέρνουν μεγαλύτερες καθυστερήσεις, υψηλότερο κόστος κατασκευής και μεγαλύτερη δυσκολία να αυξηθεί γρήγορα η προσφορά κατοικιών.

Γιατί τα επιδόματα δεν αρκούν

Η μελέτη του Γραφείου Προϋπολογισμού εξετάζει και τις πολιτικές στήριξης των νοικοκυριών. Επισημαίνει ότι οι παρεμβάσεις που ενισχύουν μόνο τη ζήτηση δεν αρκούν για να αντιμετωπιστεί το στεγαστικό. Επιδόματα ενοικίου, φθηνότερα στεγαστικά δάνεια και προγράμματα όπως το «Σπίτι μου» μπορούν να στηρίξουν όσους αναζητούν κατοικία. Όταν όμως η προσφορά μένει περιορισμένη, μέρος της πρόσθετης αγοραστικής δύναμης κινδυνεύει να περάσει στις τιμές.

Η σταδιακή επιστροφή σημαντικού αριθμού αδρανών κατοικιών στην αγορά εκτιμάται ότι θα μπορούσε να μειώσει τις πραγματικές τιμές κατά περίπου 15,5% έως 24,6%. Για τον λόγο αυτό η συζήτηση για τη στέγη μετατοπίζεται όλο και περισσότερο από την επιδότηση της ζήτησης στην ενίσχυση της προσφοράς. Το κεντρικό ζητούμενο είναι να ανοίξουν κλειστά σπίτια, να επιστρέψουν στην αγορά αδρανή ακίνητα, να επιταχυνθούν οι ανακαινίσεις και να αυξηθεί η νέα οικοδομή.

Ακίνητα τραπεζών και servicers

Στην ίδια εξίσωση εντάσσεται και το μεγάλο απόθεμα ακινήτων που βρίσκεται στα χαρτοφυλάκια τραπεζών και servicers. Εξετάζεται ένα νέο μοντέλο για την ταχύτερη αξιοποίησή τους, με στόχο να επιταχυνθούν οι πωλήσεις και να αυξηθούν οι αποδόσεις. Συζητείται η δυνατότητα ο αγοραστής να «κλειδώνει» την απόκτηση ενός ακινήτου πριν ολοκληρωθεί η πλήρης ωρίμανσή του, ενώ ο servicer θα συνεχίζει τις απαραίτητες διαδικασίες τακτοποίησης. Με αυτόν τον τρόπο ο αγοραστής θα εξασφαλίζει νωρίτερα το ακίνητο και ο πωλητής θα αποκτά ταχύτερη πρόσβαση στα κεφάλαια. Οι servicers διαθέτουν περίπου 8.000 ακίνητα, από τα οποία τα 6.400 είναι οικιστικά. Άλλα περίπου 8.000 ακίνητα βρίσκονται στην κατοχή των τραπεζών. Εκτιμάται ότι σοβαρά προβλήματα αντιμετωπίζει το 15%-30% των ακινήτων. Έτσι, η προετοιμασία τους για πώληση στην Ελλάδα απαιτεί σημαντικά περισσότερο χρόνο σε σχέση με άλλες αγορές.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow