Οι αστοχίες, η ολιγωρία, ο χαμένος χρόνος, η ασυνεννοησία και, ενδεχομένως, τα μικροπολιτικά συμφέροντα γύρω από τον αφθώδη πυρετό στη Λέσβο αποτυπώνονται χαρακτηριστικά στην τελευταία απόφαση για την υγειονομική ταφή των ζώων. Η απόφαση ήρθε 8 μήνες μετά το ξέσπασμα του ιού στο νησί.
Με αυτή ορίζεται νέος χώρος υγειονομικής ταφής στην τοποθεσία Αχλαδόκαμπος. Το αίτημα για τη χρήση της είχε απορριφθεί όταν το έθεσε για πρώτη φορά η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, στις αρχές του περασμένου Μαΐου.
Η ταφή των ζώων που θανατώνονται βάσει του πρωτοκόλλου βιοασφάλειας για τον αφθώδη πυρετό είναι ένα από τα πιο κρίσιμα σκέλη στη διαχείριση της νόσου στο νησί.
Από τους ακατάλληλους λάκκους στον ΧΥΤΑ και από εκεί στο δάσος
Οι υγειονομικές ταφές προβάτων και βοοειδών στη Λέσβο αναδείχθηκαν σε πρόβλημα μόλις άρχισαν οι θανατώσεις.
Στην Αχλαδερή καταγράφηκε ακατάλληλη επιφανειακή ταφή προβάτου, με το ζώο να ξεπροβάλλει από το έδαφος. Μετά τη δημοσιοποίηση του θέματος ακολούθησε εισαγγελική παρέμβαση.
Το τραχύ και πετρώδες έδαφος σε μεγάλο μέρος του νησιού έδειξε γρήγορα ότι οι μαζικές επιφανειακές ταφές ήταν υγειονομικά επικίνδυνες.
Η καύση των νεκρών ζώων θεωρείται ο ασφαλέστερος υγειονομικά και περιβαλλοντικά τρόπος διαχείρισης όσων θανατώνονται για την αντιμετώπιση μιας επιζωοτίας. Στη Λέσβο εφαρμόζεται σε πολύ μικρό ποσοστό, γιατί λειτουργεί μία μόνο μονάδα καύσης, με συγκεκριμένες δυνατότητες ως προς τον όγκο που μπορεί να διαχειριστεί.
Εικόνες με πρόβατα να επιπλέουν σε θάλασσα αίματος, θαμμένα πρόχειρα σε μαζικό τάφο στο Σκαλοχώρι που είχε άμεση σύνδεση με τον υδροφόρο ορίζοντα του νησιού, προκάλεσαν σάλο. Έδειξαν την αφωνία και την ασυνεννοησία των δημάρχων να ορίσουν, όπως οφείλουν από τον νόμο, κατάλληλο χώρο υγειονομικής ταφής.
Σχεδόν δύο μήνες μετά το ξέσπασμα του ιού, στα μέσα του περασμένου Μαρτίου, η απραξία των δύο δήμων οδήγησε σε κάτι χωρίς προηγούμενο στη χώρα και ίσως πουθενά αλλού στην Ευρώπη, μολονότι το προβλέπει ο νόμος: τα ζώα που θανατώνονται λόγω αφθώδους πυρετού να θάβονται στον ΧΥΤΑ.
Η επιλογή ήταν βιαστική και ο χώρος αποδείχθηκε ακατάλληλος, αφού και στον ΧΥΤΑ το έδαφος είναι πετρώδες και δύσκολο.
Για να βρεθεί χώμα χρειάστηκε κοπιώδης, πολύωρη εργασία, με αμφίβολα αποτελέσματα. Χρειάστηκε και μεγάλη ποσότητα ασβέστη, ώστε να καλυφθούν κατάλληλα οι στρώσεις νεκρών ζώων που απορρίπτονταν στους λάκκους.
Σε αυτοψία τον περασμένο Ιούλιο διαπιστώθηκε ότι οι ταφές ήταν πλημμελείς και υγειονομικά επικίνδυνες.
Μετά τη δημοσίευση του ρεπορτάζ, ο περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου δεσμεύτηκε για αποστολή επιπλέον χώματος και ασβέστη στον ΧΥΤΑ, ώστε να καλυφθούν οι ταφές.
Ο υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Αθανάσιος Καββαδάς, βρέθηκε τον περασμένο Μάιο στον χώρο εντός του ΧΥΤΑ όπου επρόκειτο να ξεκινήσουν οι ταφές ζώων.
Αναδρομή στην περασμένη άνοιξη
Η ενεργοποίηση του ΧΥΤΑ, βάσει νόμου και επειδή οι δήμοι δεν είχαν ορίσει θέση ταφής, έγινε στα τέλη του περασμένου Μαΐου.
Σχεδόν έναν μήνα νωρίτερα, στις 30 Απριλίου 2026, η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, βλέποντας το αδιέξοδο των υγειονομικών ταφών, είχε ζητήσει από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου να επιλεγεί ως σημείο ταφής τοποθεσία στον Αχλαδόκαμπο, εντός δασικής περιοχής.
Στην τεχνική έκθεση εδαφοτεχνικής καταλληλότητας της Διεύθυνσης Τεχνικών Έργων της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου παρατίθενται επιχειρήματα υπέρ της θέσης: δεν υπάρχουν δέντρα, πρόκειται ουσιαστικά για ανοιχτό διάδρομο και το έδαφος είναι αργιλώδες, άρα πολύ πιο εύκολο από το υπόλοιπο νησί να δεχθεί νεκρά ζώα προς ταφή.
Η έκθεση συντάχθηκε στο πλαίσιο διερεύνησης των εδαφοτεχνικών και υδρογεωλογικών συνθηκών που επικρατούν στο σημείο. Από αυτή προέκυψε ότι δεν εντοπίστηκαν αντενδείξεις για τη συγκεκριμένη χρήση.
Την έκθεση έστειλε η κτηνιατρική υπηρεσία, που τότε ήταν υπό τον έλεγχο της Περιφέρειας, στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου. Εκείνη τη διαβίβασε στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Σε εκείνη τη φάση η δασική υπηρεσία Λέσβου, που υπάγεται στο υπουργείο Περιβάλλοντος, πρόβαλε αντιρρήσεις για τον Αχλαδόκαμπο. Υποστήριξε ότι η περιοχή είναι δασική και ότι απαγορεύεται να ταφούν ζώα εντός της.
Συγκεκριμένα, στις 5 Μαΐου 2026 η Διεύθυνση Δασών Λέσβου εξέφρασε με έγγραφό της τη διαφωνία της για την προτεινόμενη χωροθέτηση. Επικαλέστηκε, μεταξύ άλλων, περιβαλλοντικούς κινδύνους, τη γειτνίαση με περιοχές ενδιαφέροντος για την άγρια πανίδα και τη δυνατότητα εναλλακτικής διαχείρισης σε οργανωμένο ΧΥΤΑ ή ΧΥΤΥ.
Ανάμεσα σε Αχλαδόκαμπο και ΧΥΤΑ, και παρά τις αντιρρήσεις τόσο της δασικής υπηρεσίας για τον Αχλαδόκαμπο όσο και της διεύθυνσης του ΧΥΤΑ Λέσβου, το υπουργείο Περιβάλλοντος επέλεξε τελικά, με βαριά καρδιά, τον ΧΥΤΑ. Τα αποτελέσματα, όπως φάνηκε γρήγορα, ήταν κακά.
Το Περιφερειακό Συμβούλιο που ανέτρεψε τα δεδομένα
Η συσσώρευση των προβλημάτων στην αντιμετώπιση του αφθώδους πυρετού και η διαχείριση που κινούνταν σε αυτόματο πιλότο οδήγησαν στην οργή των κτηνοτρόφων. Αυτή ξέσπασε σε έκρυθμο Περιφερειακό Συμβούλιο στις 27 Αυγούστου.
Κατά τη διάρκειά του ο περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου, Κώστας Μουτζούρης, δήλωσε ότι σταματούν οι σφαγές των ζώων και, συνακόλουθα, οι υγειονομικές ταφές.
Ο Στρατής Τσομπανέλλης, επί πέντε χρόνια υπεύθυνος της κτηνιατρικής υπηρεσίας, δήλωσε παραίτηση. Μόλις τελείωσε το συμβούλιο, αναίρεσε τη δήλωση, λέγοντας ότι την ανακοίνωσε υπό τον φόβο των έντονων αντιδράσεων των κτηνοτρόφων. Υπέβαλε αίτηση θεραπείας, ζητώντας την αναίρεση της προφορικής παραίτησης.
Λίγες μέρες νωρίτερα, η αίτηση απορρίφθηκε από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου.
Μετά το Περιφερειακό Συμβούλιο, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων βρέθηκε για πρώτη φορά αντιμέτωπο με την άρνηση μιας τοπικής κοινωνίας να ακολουθήσει το πρωτόκολλο διαχείρισης μιας επιζωοτίας. Ακολούθησαν μερικές αμήχανες και βουβές εβδομάδες.
Η ήδη αδιέξοδη κατάσταση στον ΧΥΤΑ σταμάτησε μαζί με τις σφαγές.
Τα πρόβατα και τα βοοειδή που προορίζονταν για σφαγή περίμεναν στις εκτροφές. Στο μεταξύ, οι κτηνοτρόφοι τάιζαν επί εβδομάδες, με προσωπικό κόστος, τα ζώα που επρόκειτο να θανατωθούν.
Περίπου έναν μήνα μετά την κίνηση του περιφερειάρχη Κώστα Μουτζούρη, του πιο γνωστού αντάρτη της Νέας Δημοκρατίας, και αφού ο υφυπουργός Αθανάσιος Καββαδάς δεν κατάφερε, στην επίσκεψή του στη Λέσβο, να τον πείσει να ανακαλέσει την απόφαση, το ΥΠΑΑΤ πήρε απόφαση χωρίς προηγούμενο στην ιστορία αντιμετώπισης των επιζωοτιών στη χώρα. Ενεργοποίησε τον Στρατό και του ανέθεσε τη διαχείριση του αφθώδους πυρετού στο νησί, αφαιρώντας την αρμοδιότητα από την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου.
Με αυτόν τον ανορθόδοξο τρόπο έκλεισε η πολύμηνη αντιπαράθεση του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, και της κυβέρνησης, με τον περιφερειάρχη Κώστα Μουτζούρη.
Τρεις μήνες μετά, χωρίς σημείο υγειονομικής ταφής
Ανάμεσα στα κρίσιμα ζητήματα που αναλαμβάνει ο Στρατός μόλις παίρνει τη διαχείριση είναι και οι υγειονομικές ταφές.
Ενώ οι σφαγές και οι ταφές έχουν παγώσει, επικεφαλής στρατηγός από τη Λέσβο επισκέπτεται τον ΧΥΤΑ για να δει ιδίοις όμμασι τι συμβαίνει στον χώρο.
Ο Στρατός διαπιστώνει ότι οι ταφές δεν μπορούν να συνεχιστούν στον ΧΥΤΑ, όχι μόνο για υγειονομικούς λόγους αλλά και επειδή είναι κοστοβόρες. Απαιτούνται περισσότερα εκσκαφικά μηχανήματα για να βρεθεί χώμα στο πετρώδες έδαφος, περισσότερο χώμα που θα έρχεται απέξω και πολύ περισσότερος ασβέστης, ώστε οι ταφές να ολοκληρώνονται σωστά.
Τρεις μήνες μετά την ενεργοποίησή του, ο Στρατός σταματά τη χρήση του ΧΥΤΑ Λέσβου για τις ταφές.
Τότε βγαίνει από το συρτάρι η τεχνική μελέτη που είχε εκπονήσει η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου τον περασμένο Απρίλιο. Ο Στρατός, κρίνοντας ότι όσα περιγράφει η έκθεση είναι καλώς καμωμένα, την προωθεί στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση και από εκεί στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με τη γνωστή σειρά.
Στις 30/10/2026 ο Αχλαδόκαμπος ορίζεται νέος χώρος ταφής των ζώων που θανατώνονται λόγω αφθώδους πυρετού. Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου και Υπουργείο Περιβάλλοντος εμφανίζονται σε σύμπνοια.
Στην απόφαση αναφέρονται, μεταξύ άλλων, τα εξής: πρόκειται για έκταση που δεν διέπεται από τις προστατευτικές διατάξεις της δασικής νομοθεσίας. Διευκρινίζεται ότι η υγειονομική ταφή ζώων και ζωικών υποπροϊόντων λόγω της επιζωοτίας του αφθώδους πυρετού δεν συνιστά μόνιμη υποδομή ούτε συνοδό έργο ή δραστηριότητα και, ως εκ τούτου, δεν υπάγεται σε υποχρέωση περιβαλλοντικής αδειοδότησης σύμφωνα με τον ν. 4014/2011, χωρίς να αναιρείται η υποχρέωση τήρησης των λοιπών προβλεπόμενων υγειονομικών, τεχνικών και περιβαλλοντικών όρων.
Μνημονεύεται και το έγγραφο με αριθμό πρωτοκόλλου 26118/06-10-2026 της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού Βορείου Αιγαίου της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου, με θέμα «Μη απαίτηση Περιβαλλοντικής αδειοδότησης για χώρο υγειονομικής ταφής ζωικών υποπροϊόντων λόγω επιζωοτίας Αφθώδους Πυρετού στην Π.Ε. Λέσβου της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου». Με αυτό διευκρινίζεται ότι η υγειονομική ταφή ζώων και ζωικών υποπροϊόντων λόγω της επιζωοτίας δεν συνιστά μόνιμη υποδομή ούτε συνοδό έργο ή δραστηριότητα και δεν υπάγεται σε υποχρέωση περιβαλλοντικής αδειοδότησης σύμφωνα με τον ν. 4014/2011.
Η εικόνα σήμερα
Τρεις μήνες μετά το εκρηκτικό Περιφερειακό Συμβούλιο και τη ρήξη Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου και υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, χώρος υγειονομικής ταφής για τα ζώα που θανατώνονται δεν έχει ακόμη εξασφαλιστεί.
Η απομάκρυνση της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου από τη διαχείριση του ιού στο νησί, για πρώτη φορά στα χρονικά, άφησε διοικητικό κενό, το οποίο το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων ακόμη επιχειρεί να καλύψει.
Χρειάστηκαν δυόμιση μήνες ώσπου να οριστεί νέα θέση ταφής ο Αχλαδόκαμπος. Είναι η ίδια θέση που είχαν απορρίψει τα συναρμόδια υπουργεία στα τέλη του περασμένου Απριλίου.
Πολλοί αναρωτιούνται τι μεσολάβησε. Γιατί απορρίφθηκε την πρώτη φορά ο χώρος που περιγράφεται ως πολύ καταλληλότερος και προτιμήθηκε ο ΧΥΤΑ Λέσβου, ο οποίος εμφάνιζε σωρεία αντενδείξεων για αυτή τη χρήση; Γιατί η άρνηση της δασικής υπηρεσίας Λέσβου δεν ελέγχθηκε τότε ως προς τα επιχειρήματά της; Συνδέεται με τη γενικότερη ασυνεννοησία των συναρμόδιων, που χαρακτηρίζει τη διαχείριση του αφθώδους από την αρχή της αντιμετώπισής του; Ή με την αντιπαράθεση περιφερειάρχη και υπουργείου;
Όποια και αν είναι η απάντηση, το ότι δεν χρησιμοποιήθηκε εξαρχής της επιζωοτίας ο χώρος που σήμερα χαρακτηρίζεται ο καταλληλότερος στο νησί, ενώ αιγοπρόβατα και βοοειδή θάβονται επί 8 μήνες σε ακατάλληλους χώρους, γεννά ερωτήματα.
Τους τελευταίους τρεις μήνες τα πρόβατα που προορίζονται για θανάτωση θανατώνονται με το σταγονόμετρο, στον μοναδικό κλίβανο που λειτουργεί στο νησί. Ο κλίβανος διαχειρίζεται συγκεκριμένο όγκο ζώων την ημέρα, όχι περισσότερα από 1.000 την εβδομάδα.
Σύμφωνα με την κτηνιατρική υπηρεσία Λέσβου, ο αριθμός των ζώων προς θανάτωση ανέρχεται αυτή τη στιγμή σε 4.000.
Στις 9/11/2026, εννέα ημέρες μετά τη δημοσίευση της απόφασης για τη χρήση του Αχλαδόκαμπου, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης κάλεσε σε υποβολή προσφοράς. Η διαδικασία είναι απευθείας διαπραγμάτευση, χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης, και αφορά υπηρεσίες θανάτωσης, εκσκαφής, υγειονομικής ταφής, μεταφοράς και αποτέφρωσης ζώων θετικών εκτροφών στον ιό του αφθώδους πυρετού.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το ΥΠΑΑΤ έχει ήδη καταλήξει σε υπερεργολάβο από τη Θεσσαλία για τις παραπάνω εργασίες. Ο ίδιος έχει αγοράσει εδώ και καιρό τον μοναδικό κλίβανο που λειτουργεί στο νησί.
Η δημοσίευση της απόφασης του ΥΠΑΑΤ για τον εργολάβο αναμένεται να σημάνει και την έναρξη των εργασιών: θανατώσεις, μεταφορά ζώων στον Αχλαδόκαμπο και ταφές.
Η αισιόδοξη εκτίμηση είναι ότι αυτό θα ξεκινήσει στα μέσα της ερχόμενης εβδομάδας.
Ως τότε, οι κτηνοτρόφοι ταΐζουν και περιμένουν.

































