Αρχές και εταιρείες σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν ανησυχήσει από τις κυβερνοεπιθέσεις των τελευταίων εβδομάδων, καθώς γίνεται πιο ορατή η έκθεσή τους σε τεχνολογικές απειλές. Και στην Ελλάδα η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας (ΕΑΚ) έχει προειδοποιήσει πολλές φορές. Από τα μέσα Οκτωβρίου έως σήμερα έχει εκδώσει πέντε ενημερώσεις, για κινδύνους στα συστήματα βιομηχανικού ελέγχου (Operation Technology ή OT) και για κενά στη γλώσσα PHP, την οποία αξιοποιούν περίπου 7 στις 10 ιστοσελίδες παγκοσμίως.
Η αυξημένη επαγρύπνηση, όμως, δεν έχει μετατραπεί ακόμη σε συγκεκριμένες ενέργειες από επιχειρήσεις και φορείς που κινδυνεύουν. Ο γενικός διευθυντής της εταιρείας κυβερνοασφάλειας Odyssey Cybersecurity, Απόστολος Πανδρούλας, δήλωσε στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ότι τις τελευταίες εβδομάδες δεν έχει φανεί μεγαλύτερη κίνηση στην αγορά υπηρεσιών κυβερνοασφάλειας. Κατά τον ίδιο, η αγορά καθυστερεί να αντιδράσει και οι επιχειρήσεις δεν θεωρούν ότι θα βρεθούν οι ίδιες στη θέση του επόμενου θύματος. Υπογραμμίζει, πάντως, ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει τον ίδιο κίνδυνο με άλλες χώρες μέλη της ΕΕ.
Προσθέτει ότι όσες επιχειρήσεις δεν έχουν την τεχνολογία στον πυρήνα της δουλειάς τους δεν έχουν αναπτύξει τη νοοτροπία να προφυλάσσονται από κυβερνοαπειλές. Διευκρινίζει ότι κάποιοι κλάδοι, όπως οι τράπεζες και οι ενεργειακές υποδομές, ιδίως τα διυλιστήρια, είναι επαρκώς προστατευμένοι για τους περισσότερους κινδύνους. Για τη μεγάλη πλειονότητα των εταιρειών, ανάμεσά τους και τα σουπερμάρκετ, η εικόνα είναι διαφορετική.
Η συγκυρία, εξάλλου, δεν ευνοεί δαπάνες μεγάλης κλίμακας. Στις αγορές επικρατεί γενικευμένη αβεβαιότητα και το λειτουργικό κόστος έχει ανέβει, κυρίως λόγω των υψηλών τιμών της ενέργειας. Ο Απόστολος Πανδρούλας αναφέρει ότι, ακόμη κι όταν οι υπεύθυνοι τεχνολογίας δείχνουν πως χρειάζονται συστήματα κυβερνοασφάλειας, οι διευθύνοντες σύμβουλοι που λαμβάνουν τις αποφάσεις συχνά δεν ακολουθούν τις εισηγήσεις.
Σουπερμάρκετ και συστήματα ΑΠΕ
Την ίδια εκτίμηση συμμερίζεται ο Διομήδης Σπινέλλης, καθηγητής στο Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΟΠΑ). Μίλησε στα «ΝΕΑ» στο πλαίσιο ρεπορτάζ της 23ης Οκτωβρίου για την άνοδο των κυβερνοαπειλών, έπειτα από τις πρώτες επιθέσεις σε σουπερμάρκετ της Γαλλίας. Οι βασικές αδυναμίες, εξηγεί, βρίσκονται στη χρήση παλιού λογισμικού, στην καθυστέρηση των ενημερώσεων ασφαλείας, στους ανεπαρκείς ελέγχους πρόσβασης, στην ελλιπή εκπαίδευση του προσωπικού και στην έλλειψη σχεδίων αντιμετώπισης περιστατικών που έχουν δοκιμαστεί στην πράξη.
Τον Οκτώβριο δόθηκε στη δημοσιότητα μελέτη της ολλανδικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας και της εταιρείας Modat για ευάλωτα συστήματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) σε όλη την Ευρώπη. Από την έρευνα προκύπτει ότι πάνω από 8.500 τέτοια συστήματα στην Ευρώπη είναι συνδεδεμένα στο Διαδίκτυο και, ως εκ τούτου, διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο από κυβερνοεπιθέσεις. Στα φωτοβολταϊκά η Ελλάδα βρίσκεται δεύτερη ως προς την έκθεση, με 1.860 ελεγκτές ηλιακών πάρκων, και στα αιολικά πέμπτη, με 17 εκτεθειμένα συστήματα. Πιο ευάλωτη εμφανίζεται μόνο η Ισπανία, με 2.766 φωτοβολταϊκά και 11 αιολικά.
Ο υποδιοικητής της ΕΑΚ, Δημήτρης Ζαμπακόλας, τονίζει ότι κρίσιμα συστήματα και υποδομές χρειάζεται να λειτουργούν αποκομμένα από το Διαδίκτυο, γιατί ο απομακρυσμένος έλεγχος τα αφήνει ιδιαίτερα εκτεθειμένα. Όταν η απομακρυσμένη σύνδεση είναι όντως αναγκαία, προσθέτει, πρέπει να πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω ασφαλών διαύλων, όπως ένα εικονικό ιδιωτικό δίκτυο (VPN), με ισχυρή ταυτοποίηση των χρηστών, πρόσβαση αυστηρά μόνο σε όσους τη χρειάζονται και καταγραφή κάθε ενέργειας.
Η τριετία της προσαρμογής
Η NIS2 είναι η οδηγία της ΕΕ για την ασφάλεια των δικτύων και των πληροφοριακών συστημάτων στην Ευρώπη. Υιοθετήθηκε το 2022 και απαιτεί από τα κράτη μέλη να ισχυροποιηθούν στον τομέα της κυβερνοασφάλειας. Παράλληλα εισάγει μέτρα διαχείρισης κινδύνων και υποχρέωση αναφοράς περιστατικών μέσα σε καθορισμένα χρονικά όρια.
Η οδηγία ξεχωρίζει 11 τομείς της οικονομίας με υψηλή κρισιμότητα και άλλους 7 λιγότερο κρίσιμους. Στην πρώτη ομάδα εντάσσονται η ενέργεια, οι μεταφορές, οι τράπεζες, οι χρηματοπιστωτικές αγορές, η υγεία, το δίκτυο πόσιμου νερού, τα λύματα, οι ψηφιακές υποδομές (data centers και άλλα), οι υπηρεσίες πληροφορικής και κυβερνοασφάλειας, η δημόσια διοίκηση και ο τομέας του Διαστήματος. Στη δεύτερη βρίσκονται, μεταξύ άλλων, οι ταχυδρομικές υπηρεσίες, η διαχείριση αποβλήτων, τα χημικά προϊόντα και τα τρόφιμα.
Η Ελλάδα ήταν η έβδομη χώρα της ΕΕ που μετέφερε την οδηγία στο εθνικό δίκαιο, με τον νόμο 5160/2024. Από τον Σεπτέμβριο της φετινής χρονιάς εφαρμόζεται και ο κανονισμός της ΕΕ για την ανθεκτικότητα στον κυβερνοχώρο (Cyber Resilience Act ή CRA). Με αυτόν καθιερώνεται υποχρεωτικό πλαίσιο κυβερνοασφάλειας για προϊόντα ψηφιακής τεχνολογίας που πωλούνται στην ΕΕ, όπως έξυπνες συσκευές, κάμερες και λογισμικά. Συγχρόνως έχει συσταθεί και λειτουργεί η Γενική Γραμματεία Κρίσιμων Οντοτήτων, υπό τον Σπύρο Παπαγεωργίου. Στις αρμοδιότητές της περιλαμβάνεται και η προστασία από κυβερνοεπιθέσεις και από υβριδικές απειλές κάθε μορφής.
Οι ειδικοί υπολογίζουν, ωστόσο, ότι θα χρειαστούν δύο με τρία χρόνια ώσπου οι ελληνικές επιχειρήσεις να εφαρμόσουν τις διατάξεις της οδηγίας. Καθυστέρηση καταγράφεται τόσο στην Ελλάδα όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Ο Απόστολος Πανδρούλας σημειώνει ότι οι τεχνολογίες για τη θωράκιση των συστημάτων βιομηχανικού ελέγχου είναι διαθέσιμες εδώ και περίπου πέντε χρόνια, αλλά η υιοθέτησή τους προχωρά αργά. Όλοι οι ειδικοί που μίλησαν ξεκαθαρίζουν ότι καμία προστασία δεν είναι ποτέ απόλυτη.

































