Η ευρωπαϊκή νεολαία του 2026 απέναντι στην ακρίβεια, μακριά από την ελευθερία του 1968

Παλιότερα οι νέοι έβγαιναν στους δρόμους της Ευρώπης με το αύριο ήδη εξασφαλισμένο και ζητούσαν μεγαλύτερη ελευθερία. Οι εικόνες σήμερα σε Παρίσι, Μαδρίτη, Αθήνα και Βελιγράδι θυμίζουν εκείνες τις μέρες, η αφορμή όμως έχει αλλάξει εκ βάθρων.

Δεν πρόκειται πια για εξέγερση ενάντια στους κανόνες. Πρόκειται για μάχη επιβίωσης απέναντι στην ακρίβεια, στη στεγαστική κρίση και στην υποβάθμιση των βασικών παροχών.

Με το κόστος ζωής να γίνεται αβάσταχτο, η νεολαία της Ευρώπης μετατρέπει την ασφυξία της καθημερινότητας σε πολιτική δύναμη και θέτει σε κάθε κυβέρνηση δύο κρίσιμα ερωτήματα: πόσο αντέχει μια κοινωνία όταν στερείται τα βασικά και πού μπορεί να φτάσει.

Οι εικόνες διαδηλωτών που συγκρούονται με τις αστυνομικές δυνάμεις, μαζί με τις συμμαχίες φοιτητών και συνδικάτων, ξαναφέρνουν στη μνήμη τον Μάη του 1968.

Τα οδοφράγματα μοιάζουν, από κάτω όμως κρύβεται βαθιά, υπαρξιακή διαφορά. Η σημερινή γενιά δεν ξεσηκώνεται για να αλλάξει τον κόσμο. Ξεσηκώνεται για να μπορέσει να επιβιώσει μέσα σε αυτόν.

Από την ελευθερία του 1968 στην επιβίωση του 2026

Ο καθηγητής Amir Keshtiban, σε ανάλυση στο The Conversation, υπογραμμίζει ότι το 1968 προέκυψε από την «πολιτική της αφθονίας». Οι νέοι εκείνης της εποχής, μεγαλωμένοι με πλήρη απασχόληση και οικονομική ασφάλεια, ασφυκτιούσαν μέσα σε συντηρητικούς θεσμούς και ζητούσαν περισσότερη ελευθερία, με σύνθημα το «Απαγορεύεται το απαγορεύεται».

Το κίνημα γενικευμένης αμφισβήτησης, που έμεινε γνωστό ως «Μάης του '68» ή «Γαλλικός Μάης», στάθηκε πολιτικό και ιδεολογικό ορόσημο για τις μεταπολεμικές γενιές και σημείο αναφοράς των κοινωνικών αγώνων σε ολόκληρο τον κόσμο.

Σήμερα η εικόνα έχει γυρίσει εντελώς ανάποδα.

Στη Γαλλία οι μαθητές κατεβαίνουν στους δρόμους και καταγγέλλουν αίθουσες διδασκαλίας με ποντίκια, ακραίες θερμοκρασίες και έλλειψη τρεχούμενου νερού. Στη Γερμανία 40.000 νέοι απέχουν από τα μαθήματα υπό τον φόβο της υποχρεωτικής στράτευσης. Στην Ισπανία η γενική απεργία της 11ης Νοεμβρίου έφερε στο προσκήνιο την ασφυκτική στεγαστική κρίση και τους στάσιμους μισθούς, ενώ στην Ελλάδα χιλιάδες διαδήλωσαν για τα κενά στη δημόσια παιδεία και για το δικαίωμα στη στέγαση.

Τα κινήματα του 1968 στηρίζονταν, επιπλέον, σε κοινό λεξιλόγιο: μαρξιστικές κριτικές για τον καπιταλισμό, θαυμασμό ορισμένων ριζοσπαστών για την Κίνα του Μάο Τσε Τουνγκ, το επιχείρημα του φιλοσόφου Χέρμπερτ Μαρκούζε ότι η καταναλωτική κοινωνία άμβλυνε τη διαφωνία και, πάνω από όλα, την αντίθεση στον πόλεμο του Βιετνάμ.

Το 2026 τέτοιο κοινό πλαίσιο δεν υπάρχει. Οι διαμαρτυρίες έχουν σε μεγάλο βαθμό διαφορετική αφορμή, από τις σχολικές συνθήκες στη Γαλλία ως την επιστράτευση στη Γερμανία και τη στέγαση στην Ισπανία και την Ελλάδα, και η καθεμία ερμηνεύεται γρήγορα μέσα από τον δικό της πολιτισμικό πόλεμο.

Η πολιτική της αφθονίας ενθάρρυνε εκστρατείες για περισσότερη ελευθερία. Η πολιτική της λιτότητας ενθάρρυνε εκστρατείες για την παροχή αγαθών.

Η διεκδίκηση της εξουσίας από τα κινήματα διαμαρτυρίας

Επί δεκαετίες, το κυρίαρχο πολιτικό συμπέρασμα για τον Μάη του '68 ήταν πως οι μαζικές διαμαρτυρίες μπορούν να αλλάξουν την κουλτούρα και τη νοοτροπία μιας κοινωνίας, δεν μπορούν όμως να κατακτήσουν την πολιτική εξουσία.

Στη Γαλλία ο Σαρλ ντε Γκωλ αποκόμισε εκλογικό όφελος από τον φόβο της κοινωνικής αναταραχής. Στη Γιουγκοσλαβία του Τίτο οι φοιτητές που ξεσηκώθηκαν κέρδισαν δημοσιότητα ή αναγνώριση στα λόγια, γρήγορα όμως βρέθηκαν στο περιθώριο.

Σήμερα, πάντως, η ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή δείχνει ότι η εξίσωση αυτή αλλάζει, φέρνοντας μαζί στο προσκήνιο νέες δυναμικές και παλιά διλήμματα.

Η πιο χαρακτηριστική ανατροπή του κανόνα του '68 καταγράφεται στη Σερβία. Το φοιτητικό κίνημα που γεννήθηκε μετά την τραγωδία στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ το 2024 δεν περιορίστηκε στις καταλήψεις και τις πορείες.

Το κίνημα Φοιτητική Λίστα βγήκε από τις διαδηλώσεις που πυροδότησε η κατάρρευση στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ τον Νοέμβριο του 2024, κατάρρευση που είχε αποτέλεσμα τον θάνατο 16 ανθρώπων.

Με αιχμή συγκεκριμένα αιτήματα για διαφάνεια και για την πάταξη της διαφθοράς, οι φοιτητές οργανώθηκαν εκλογικά. Παρά τις κατηγορίες του τότε προέδρου Αλεξάνταρ Βούτσιτς για υποκινούμενη «έγχρωμη επανάσταση», το κίνημα μετέτρεψε τη λαϊκή οργή σε εκλογική νίκη και τον οδήγησε εκτός εξουσίας.

Η επόμενη μέρα, ωστόσο, αποδεικνύεται εξίσου δύσκολη. Χωρίς κεντρική ηγεσία, με στελέχη που δεν διαθέτουν κυβερνητική εμπειρία και απέναντι σε κρατικό μηχανισμό βαθιά ριζωμένο στο προηγούμενο καθεστώς, οι νικητές των εκλογών καλούνται να αποδείξουν ότι μπορούν και να κυβερνήσουν.

Η βία που επισκιάζει τη διαμαρτυρία

Από το 1968 μένει και ένα ακόμη μάθημα. Τα οδοφράγματα δείχνουν ρομαντικά εκ των υστέρων, εκείνη την εποχή όμως απεικονίζονταν ως κοινωνική κατάρρευση. Η ίδια δυναμική είναι ορατή και σήμερα.

Στις 17 Οκτωβρίου περισσότεροι από μισό εκατομμύριο άνθρωποι διαδήλωσαν ειρηνικά σε πόλεις και κωμοπόλεις σε όλη τη Γαλλία, η κάλυψη όμως γρήγορα κυριαρχήθηκε από τις λεηλασίες που ακολούθησαν. Οι πολιτικοί ερμήνευσαν τη βία μέσα από τη δική τους ατζέντα.

Επεισόδια σημειώθηκαν και στις πορείες διαμαρτυρίας για την ακρίβεια στην Ισπανία.

Στη Γαλλία το ακροδεξιό κόμμα Εθνικός Συναγερμός της Μαρίν Λεπέν έχει κατηγορήσει την άκρα αριστερά και τους μετανάστες. Στην Ισπανία, ενόψει των πρόωρων εκλογών στις 29 Νοεμβρίου, η περιφερειακή πρόεδρος της Μαδρίτης, Ιζαμπέλ Ντίας Αγιούσο, κατηγόρησε μια «μεγάλη υπεραριστερά» ότι παρενοχλεί κυβερνήσεις και ότι απαντά στον φόβο της για τις κάλπες καίγοντας τους δρόμους.

Αμφισβητείται ακόμη και το λεξιλόγιο. Ο κοινωνιολόγος Πάολο Στούπια έχει υποστηρίξει ότι οι casseurs, ο γαλλικός όρος που κυριολεκτικά σημαίνει «σπάστες» και αφορά όσους σπάνε και λεηλατούν στη διάρκεια διαδηλώσεων, είναι ιστορικά αόριστη ετικέτα, δεμένη με το στίγμα που αποδίδεται στους νέους από τις εργατικές γειτονιές.

Το πολιτικό αποτύπωμα της βίας μένει αβέβαιο. Η αταξία μπορεί να ενδυναμώσει τα κινήματα που επιδιώκουν την αλλαγή, μπορεί όμως και να ενδυναμώσει όσους εμφανίζονται ως υπερασπιστές της τάξης.

Το δίλημμα της Ευρώπης μπροστά στις κάλπες

Η γενική απεργία στην Ισπανία, η διεθνής απεργία των νέων που έχει προγραμματιστεί για τις 20 Νοεμβρίου και οι πολιτικές αντιδράσεις που θα ακολουθήσουν θα δοκιμάσουν αν το τρέχον κύμα διαμαρτυριών μπορεί να διατηρηθεί.

Το ερώτημα δεν είναι αν το 2026 είναι ένα ακόμη 1968. Είναι αν τα κινήματα που στηρίζονται στην απαίτηση για βασικές παροχές μπορούν να πετύχουν ό,τι δεν κατάφεραν πολλά κινήματα του 1968: να μετατρέψουν την κοινωνική διαμαρτυρία σε διαρκή πολιτική εξουσία.

Στη Σερβία οι φοιτητές το 2026 έχουν ήδη εκθρονίσει το κυβερνών κόμμα από την κάλπη. Η δοκιμασία για την Ισπανία έρχεται στη συνέχεια. Η γενική απεργία της ολοκληρώνεται λίγες εβδομάδες πριν από τις πρόωρες εκλογές. Πολλοί θα θυμηθούν το 2011, όταν το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα κέρδισε την απόλυτη πλειοψηφία λίγο μετά από πανεθνικές διαδηλώσεις, δείχνοντας πόσο εύκολα η διαμαρτυρία μπορεί να απαντηθεί με ψήφο για την τάξη.

Το ερώτημα για την Ισπανία, και για την υπόλοιπη Ευρώπη, είναι αν θα ακολουθήσει την πορεία του Βελιγραδίου ή την πορεία του Παρισιού.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow