Έκθεση της Οξφόρδης: 112 θάνατοι μεταναστών σε χώρους κράτησης και εικόνα ατιμωρησίας

Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης κατέγραψαν, σε νέα έκθεση, τουλάχιστον 112 θανάτους μεταναστών και προσφύγων σε κέντρα κράτησης στην Ελλάδα.

Οι θάνατοι αφορούν την περίοδο από το 2000 και εντοπίζονται σε κλειστές δομές μεταναστών, επίσημες και ημιεπίσημες, καθώς και σε αστυνομικά τμήματα. Παράλληλα καταγράφονται η απουσία ή η ανεπαρκής παροχή υγειονομικής περίθαλψης, η κακομεταχείριση, οι άθλιες συνθήκες κράτησης και η στέρηση βασικών δικαιωμάτων, όπως η νομική εκπροσώπηση και η διερμηνεία.

Από τους 112 θανάτους, οι 84 σημειώθηκαν σε αστυνομικά τμήματα όπου δεν υπήρχε ιατρικό προσωπικό και οι 27 σε χώρους κράτησης μεταναστών. Οι 44 αφορούν αυτοκτονίες, ενώ 34 θάνατοι δεν έχουν καταγραφεί επισήμως.

Η κράτηση αποτελεί κεντρικό στοιχείο της εθνικής μεταναστευτικής πολιτικής της Ελλάδας από τη δεκαετία του 1990, όταν έφτασαν τα πρώτα μαζικά κύματα μεταναστών. Διαχρονικά παρουσιάζεται ως μέτρο προστασίας των συνόρων και αποτροπής της παράτυπης μετανάστευσης.

Η στέρηση της ελευθερίας ανθρώπων που μετακινούνται αναζητώντας καταφύγιο ή καλύτερη ζωή έχει συνοδευτεί από παραβιάσεις δικαιωμάτων και αυθαιρεσίες των αρχών. Όπως επισημαίνει η έρευνα, οι πράξεις αυτές μένουν σχεδόν πάντα ατιμώρητες, με αποτέλεσμα να έχει διαμορφωθεί καθεστώς υποκαταγραφής των περιστατικών και συστηματικής αυθαιρεσίας.

Βία, παραμέληση και συνθήκες κράτησης

Καταγγελίες για κακομεταχείριση, σωματική βία, παραμέληση και εξευτελισμό, μαζί με τις άθλιες υποδομές, σκιαγραφούν την καθημερινότητα χιλιάδων ανθρώπων. Στοιβάζονται σε ασφυκτικά μικρούς χώρους, χωρίς επαρκή πρόσβαση σε τροφή και υγειονομική περίθαλψη, αναφέρει η έκθεση.

Όργανα ελέγχου, ανάμεσά τους η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (CPT), έχουν εκφράσει σοβαρές ανησυχίες για τον παγιωμένο χαρακτήρα αυτών των παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ελλάδα. Οι παραβιάσεις αυτές εμποδίζουν τον ουσιαστικό έλεγχο.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, οι κρατούμενοι έχουν εκδηλώσει την αντίστασή τους με οργανωμένες διαμαρτυρίες, απεργίες πείνας και άλλες μορφές συλλογικής δράσης, διεκδικώντας αξιοπρέπεια και αναγνώριση. Πρόσφατα, πρόσφυγες και μετανάστες στο κέντρο της Σιντικής Σερρών περιέγραψαν συνθήκες κολαστηρίου.

Μη κυβερνητικές οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και ομάδες αλληλεγγύης έχουν καίριο ρόλο στη στήριξη αυτών των κινημάτων, ενισχύοντας τις φωνές των θιγόμενων και φέρνοντας στο φως τις αδικίες που κυριαρχούν στο σύστημα κράτησης, σημειώνουν οι ερευνητές. Οι ίδιοι περιέγραψαν και τις δυσκολίες που συνάντησαν στην καταγραφή των περιστατικών.

Όπως αναφέρουν, υπάρχει ελάχιστη επίσημη σαφήνεια για τον ακριβή αριθμό των ανθρώπων που κρατούνται στην Ελλάδα και για τα σημεία όπου βρίσκονται. Εξίσου δύσκολο είναι να οριοθετηθεί το σύνολο των χώρων κράτησης. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι αρχές αρνήθηκαν να δώσουν στοιχεία ακόμη και μετά την παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι κάτι τέτοιο θα απαιτούσε μεγάλο όγκο γραφειοκρατικής εργασίας.

Κράτηση σε κέντρα και αστυνομικά τμήματα

Για απέλαση προορίζονται επτά κέντρα κράτησης μεταναστών που λειτουργούν στη χώρα: έξι στην ηπειρωτική Ελλάδα, στην Αμυγδαλέζα, στον Πέτρου Ράλλη, στην Κόρινθο, στην Ξάνθη, στο Παρανέστι και στο Φυλάκιο, και ένα στην Κω.

Σύμφωνα με στοιχεία που έδωσε η ελληνική κυβέρνηση, η συνολική χωρητικότητα των χώρων κράτησης πριν από την απομάκρυνση, δηλαδή την απέλαση, ανερχόταν σε 3.836 θέσεις στα μέσα του 2024.

Αλλοδαποί πολίτες κρατούνται επίσης σε κλειστές ελεγχόμενες δομές στα νησιά, σε πολυάριθμα αστυνομικά τμήματα και σε άλλες αστυνομικές εγκαταστάσεις, όπως οι σταθμοί συνοριακής φύλαξης.

Το 2023 η Ελληνική Αστυνομία εξέδωσε 24.174 αποφάσεις κράτησης. Στο τέλος του ίδιου έτους, οι υπήκοοι τρίτων χωρών που κρατούνταν σε αστυνομικά τμήματα ή άλλες εγκαταστάσεις σε όλη τη χώρα ήταν 2.564.

Επιπλέον, σε όλη τη διάρκεια του 2022, 504 ασυνόδευτοι ανήλικοι βρίσκονταν υπό διοικητική κράτηση σε Προαναχωρησιακά Κέντρα Κράτησης και αστυνομικά τμήματα σε όλη τη χώρα.

Επαναπροωθήσεις και άτυποι χώροι στον Έβρο

Η έκθεση στέκεται ιδιαίτερα στον Έβρο και σε ημιεπίσημες εγκαταστάσεις όπου φυλακίζονται μετανάστες. Ανάμεσά τους είναι και αυτή στον Πόρο, η οποία λειτουργεί στην πράξη ως κέντρο επαναπροώθησης, καθώς δεν υπάρχει καμία διαδικασία καταγραφής των ανθρώπων που μεταφέρονται εκεί.

Κάνει λόγο για συνήθη πρακτική στην περιοχή. Ως χώροι κράτησης χρησιμοποιούνται περιφραγμένοι προαύλιοι χώροι, κοντέινερ, αποθήκες, γκαράζ, ακόμη και στάβλοι ή χώροι φύλαξης ζώων.

Πρόκειται για μία ακόμη επιβεβαίωση πολυάριθμων καταγγελιών που έχουν καταγράψει οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και, πρόσφατα, το BBC. Σε ρεπορτάζ του περιέγραψε τον τρόπο με τον οποίο γίνονται παράνομες επαναπροωθήσεις στον Έβρο: άνδρες με καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου τους φυλακίζουν πρόσφυγες και μετανάστες, τους υποβάλλουν σε εξευτελιστική μεταχείριση και στη συνέχεια τους οδηγούν πίσω στην Τουρκία.

Η έκθεση για τις συνθήκες στις δομές στην Ελλάδα δίνει ιδιαίτερο βάρος στην ελλιπή υγειονομική περίθαλψη, ακόμη και σε δομές που χρηματοδοτούνται από την Ε.Ε.

Σύμφωνα με την έκθεση AIDA του 2025, στο κέντρο της Αμυγδαλέζας, που λειτουργεί από το 2012, το διαθέσιμο υποστηρικτικό προσωπικό ήταν δύο γιατροί, τέσσερις νοσηλευτές, δύο επισκέπτες υγείας, ένας κοινωνικός λειτουργός, δύο ψυχολόγοι και τέσσερις διερμηνείς, για κρατούμενους που ξεπερνούν τους 600. Έχουν σημειωθεί και αρκετές αυτοκτονίες.

Ο θάνατος του Μοχάμεντ Καμράν

Ο μεγαλύτερος αριθμός θανάτων καταγράφεται στα αστυνομικά τμήματα. Σύμφωνα με την έκθεση, η κατάσταση έχει επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια, ενώ εκτιμάται ότι ορισμένοι θάνατοι θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί με επαρκή επίβλεψη, ψυχιατρική φροντίδα και υγειονομική περίθαλψη.

Η έκθεση αναφέρεται επίσης στον θάνατο του 37χρονου μετανάστη από το Πακιστάν, Μοχάμεντ Καμράν. Βρέθηκε νεκρός στο Αστυνομικό Τμήμα του Αγίου Παντελεήμονα τον Σεπτέμβριο του 2024, αφού είχε μεταφερθεί από τμήμα σε τμήμα, γεμάτος σημάδια κακοποίησης.

Η έκθεση αναφέρει ότι η πορεία της κράτησης μεταναστών στην Ελλάδα προκαλεί ανησυχία. Προσθέτει ότι η ρητορική της τρέχουσας δεξιάς κυβέρνησης τάσσεται όλο και περισσότερο υπέρ του αυστηρού ελέγχου και των τιμωρητικών μέτρων, εγείροντας ανησυχίες για προτάσεις που ενδέχεται να διευρύνουν το πεδίο εφαρμογής και τις αρμοδιότητες του συστήματος κράτησης. Υπό το πρίσμα αυτών των εξελίξεων, σημειώνει, η καταγραφή και η αντιμετώπιση της πραγματικότητας πίσω από τα κάγκελα γίνονται πιο επιτακτικές από ποτέ.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow